Kez kelgen jangha ýlken oy salsam dep edim...

Tek kәrilerge ghana emes, 60 jastan keyin adamdy qartaytatyn nәrse jas emes. Taghy bir manyzdy mәseleni bayyppen talqylap kóreyik. Ásirese 50–70 jas aralyghyndaghy jandar ýshin...

Adamdy ne qartaytady desen:

- Kishkentay maqsattar.

- Nemese mýldem maqsattyng bolmauy.

Mysal keltireyik: Bir adam kýn sayyn tanerteng sayabaqqa baryp, 1 saghat jýgiredi. Óte jaqsy:

Jýrekke paydaly...

Ókpege paydaly...

Búlshyqetke paydaly...

Kónil-kýige paydaly...

Zertteuler boyynsha, túraqty jenil jattyghular ólim qaupin 20–35%-gha tómendetedi. Keremet. Biraq bir mәsele bar. Ol jýgirip jýrgen adam tek ózin ghana qútqaryp jatyr.

Endi ekinshi mysaldy alayyq: Sol adam bir kýni «sayabaqtyng bir shetine 5 000 týp aghash egemin...» dep sheshti delik. Dәl osy sәtten bastap bәri ózgeredi. Endi ol jay ghana jalghyz jýgirip jýrgen adam emes. Endi ol ýlken bir qozghalysty bastaushy jan...

Ayyrmashylyghy nede?

Birinshi maqsat: Ózin-ózi saqtau bolatyn...

Ekinshi maqsat: Ózinen de biyik, asqaq maqsatqa ainaldy...

Psihologiyalyq túrghyda búl óte ýlken aiyrmashylyq.

Zertteulerge sýiensek, ózinen de ýlken asqaq maqsaty bar adamdardyn:

-  Streske tózimdiligi joghary...

-  Depressiyasy az...

-  Qabiletterining tómendeui (qartangy) bayau...

- Ómirge degen qanaghattanu dengeyi óte joghary bolady.

Jýgiru ýshin ne kerek? 

Krossovka...

Uaqyt...

Qalau...

Al aghash egu ýshin ne kerek?

Adamdar...

Úiymdastyru júmystary...

Qarjy...

Seriktestik...

Qala әkimdigining rúqsaty...

Josparlau...

Suaru jýiesi...

Kýtim jasau...

Basqasha aitqanda, sizding miynyz ben deneniz tolyq quatynda júmys isteydi. Tipti jetpey de jatady. Osylaysha my damidy, dene shynyghady, qartai turaly oilanugha múrsha da bolmaydy.

Múny neyroghylymda: Maqsatqa baghyttalghan neyroplastikalylyq dep ataydy. Maqsaty bar my ózin ýnemi janartyp otyrady.

Bir saghat jýgirgende 400–700 kaloriya jaghyluy mýmkin. Al 10 000 aghash egu jobasyn bastaghanda she?

Siz:

Kýn sayyn jayau jýresiz...

Adamdarmen kezdesesiz...

Qarjy jinaysyz...

Josparlaysyz...

Sheshim qabyldaysyz...

Mәselelerdi sheshesiz...

Aghash egesiz...

Qozghalysta bolasyz...

Suarasyz, qorghaysyz...

Olardyng ósip jatqanyn kóresiz...

Teledidargha shyghyp, súhbat beresiz...

Yaghni, dene de júmys isteydi...

My da júmys isteydi...

Qoghamdaghy ornynyz da ósedi...

Eng qyzyghy: 5 000 aghash jylyna shamamen 100–200 tonna kómirqyshqyl gazyn ($CO_2$) jútady.

Sonymen qatar:

Saya bolady...

Auany tazartady...

Balalar oinaydy...

Qústar úshyp keledi...

Qala tynystaydy...

Siz búl dýniyeden ótseniz de, isiniz jalghasa beredi. Qarapayym tilmen aitqanda jýgiru, tis jughanmen birdey. Kerek nәrse. Biraq búl tek ózine ghana kýtim jasaudyng bir týri.

Al 5 000 aghash egu, ýy salumen ten. Artynda iz qaldyru.

Turasyn aitar bolsaq: Keybir adamdar 65 jasqa kelip: «Býgin 8 000 qadam bastym», - deydi. Jaqsy-aq. Biraq qayda qaray bastynyz? Jay ghana ainalyp qayttynyz ba? Álde tarih jasau jolynda bastynyz ba? Búl ekeui jer men kóktey.

Gerontologiyada (qartaidy zertteytin ghylymda) bir ýlken úghym bar. Generativtilik dep atalady. Búl kelesi úrpaqqa qanday da bir qúndy nәrse qaldyrugha degen úmtylysty bildiredi. Boyynda búl qasiyeti damyghan adamdar úzaq uaqyt belsendi bolyp, ruhany әri intellektualdy túrghydan úzaq uaqyt jas qalpyn saqtaydy. Adam jay ghana tiri bolghany ýshin úzaq ómir sýrmeydi. Kerekti, paydaly bolghany ýshin úzaq ómir sýredi.

Yaghni, «qartaymau» degen maqsat - kishkentay maqsat. Al ómirinning qalghan bóliginde qoghamgha paydaly, artynda qalatyn dýnie jasau búl ýlken maqsat. Ýlken maqsat adamdy algha sýireydi. Kishkentay maqsat adamdy tek býgingi kýnning shenberinde ghana qaldyrady.

Qoryta aitqanda:

Kýn sayyn bir saghat jýgirip, 90 jasqa jetuge bolar. Biraq 5 000 aghash ekken adam 90 jasqa jetpey-aq, ózining ýlken ormany men toghayyn jasap ýlgeredi. Ol orman sol adamnan keyin de jýzdegen jyldar boyy ómir sýruin jalghastyrady. Ol adam jay ghana jas jasamaghan. Ol ózining mәngilik tarihyn qalap ketken jan.

Solay. Kez kelgen jangha ýlken oy salsam dep edim. Tek kәrilerge ghana emes...

Amantay Toyshybayúly

Abai.kz