Сингапурлық брокер және KASE – Қазақстанның қор нарығына шетелдік капиталдың келуі: Мүмкіндіктер мен тәуекелдер

Халықаралық ірі қаржы тобы — сингапурлық PhillipCapital брокері өзінің 1,9 миллионнан астам клиентіне Қазақстан қор биржасында (KASE) саудаланатын отандық алып компаниялардың («ҚазМұнайГаз», Halyk Bank, «Қазатомөнеркәсіп» т.б.) акцияларын сатып алуға мүмкіндік берді.

Сингапурда төбе көрсетіп, 15 елде жұмыс істейтін, активтері 85 миллиард АҚШ долларынан асатын бұндай ірі халықаралық брокерлік топтың Қазақстан нарығына енуі — отандық қаржы жүйесі үшін айтулы оқиға. Алайда кез келген халықаралық капиталдың келуі өзімен бірге мүмкіндіктерді де, белгілі бір қатерлерді де ала келеді.

Төменде осы оқиғаның отандық экономика мен қор нарығы үшін пайдасы мен потенциалды зиянын (тәуекелдерін) саралап көрсетеміз.

Пайдасы: Қандай мүмкіндіктер ашылады?

1.Нарықтың өтімділігі (ликвидтілігі) артады: Қазақстан қор биржасының (KASE) жылдар бойы келе жатқан басты проблемаларының бірі — ішкі нарықтағы өтімділіктің төмендігі. Шетелдік бөлшек және институционалдық инвесторлардың тікелей қолжетімділік алуы сауда-саттық көлемін еселеп, биржаның белсенділігін арттырады.

2.Отандық компаниялардың капитализациясы өседі: «ҚазМұнайГаз», «Қазатомөнеркәсіп» сияқты ұлттық гиганттарға халықаралық сұраныстың артуы олардың акцияларының нарықтық құнын көтереді. Бұл компаниялардың халықаралық аренадағы беделін арттырып, болашақта қосымша инвестиция тартып, жаңа жобаларды қаржыландыруды жеңілдетеді.

3.Инвесторлар базасының әртүрліленуі (диверсификация): Нарық тек ішкі инвесторларға немесе шектеулі ойыншыларға таңулы болмайды. Азия мен халықаралық нарықтардан келетін капитал ішкі шоктарға төзімдірек қаржылық экосистема қалыптастыруға көмектеседі.

4.Елдің инвестициялық тартымдылығын дәлелдеу: Сингапурлық ірі топтың Қазақстанмен ресми түрде серіктес болуы — басқа да шетелдік институционалдық инвесторлар мен брокерлер үшін оңдымды сигнал (жасыл жарық) болып табылады. Бұл елдегі қаржылық инфрақұрылымның халықаралық стандарттарға сай келе жатқанын көрсетеді.

1. Зияны мен тәуекелдері: Неден сақтанған жөн?
2. Құбылмалылықтың (волатильность) өсуі:

Шетелдік инвесторлардың, әсіресе қысқа мерзімді алыпсатарлардың (спекулянттардың) көбеюі акция бағасының шұғыл құбылуына алып келуі мүмкін. Сыртқы геосаяси немесе глобалдық қаржылық дағдарыстар кезінде шетелдіктер капиталды жедел алып кетсе, отандық акциялар бағасы күрт құлдырауы ықтимал.

Спекулятивті капиталдың басымдығы:

Егер келетін инвесторлар стратегиялық (ұзақ мерзімді) емес, тек қысқа мерзімді дивидендтер мен баға айырмашылығынан пайда табуды көздейтін спекулятивті инвесторлар болса, бұл отандық компаниялардың тұрақты дамуына оң ықпал ете бермейді.

Валюталық қысым және капиталдың сыртқа ағуы:

Шетелдік инвесторлар тапқан дивидендтері мен пайдасын сыртқа шетелдік валютада (АҚШ доллары т.б.) алып кетеді. Бұл белгілі бір дәрежеде ішкі валюта нарығына (теңге бағамына) салқынын тигізуі мүмкін.

Ішкі отандық инвесторлардың ығыстырылуы:

Алып халықаралық капиталы бар сыртқы инвесторлар акцияларды үлкен көлемде сатып алып, бағасын көтеріп жіберсе, қарапайым Қазақстан азаматтары («халықтық IPO» қатысушылары т.б.) үшін бұл акциялар қымбаттап, қолжетімсіз болып қалуы мүмкін.

Сөз түйіні: PhillipCapital арқылы KASE-ге шетелдік инвесторлардың енуі — Қазақстанның қаржы нарығын халықаралық интеграциялау жолындағы маңызды әрі оң қадам. Бұл отандық нарыққа жаңа дем беріп, өтімділікті арттыратыны сөзсіз.

Алайда, Ұлттық банк пен Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) сынды реттеуші органдар шетелдік алыпсатарлық капиталдың теріс әсерін азайту үшін мониторингті күшейтіп, ішкі инвесторлардың да мүддесі тең сақталуын қадағалауы тиіс.

Стратегиялық отандық компаниялардың акцияларын шетелдіктерге еркін сату елдің экономикалық қауіпсіздігіне әсер ете ме, әлде бұл заманауи нарықтың табиғи заңдылығы ма?

Abai.kz