Соңғы жылдары цифрландыру үдерісі қарқын алған сайын, киберқылмыс та шекара таңдамайтын ғаламдық проблемаға айналды.

Жақында Ұлттық қауіпсіздік комитеті (ҰҚК) Қазақстан территориясында заңсыз жүрген ҚХР-дың 13 азаматының жолын кесті. Тексеру барысында бұл шетелдіктердің құрылғылар мен заманауи технологияларды пайдалана отырып, халықаралық интернет-алаяқтық схемасын ұйымдастырғаны белгілі болды. Тіпті олардан «Starlink» спутниктік интернет жүйелері мен криптоәмияндардағы ірі көлемдегі қаражат барлығы анықталды.

Бұл оқиға Қазақстанның киберқауіпсіздігі мен миграциялық саясатына қатысты біршама маңызды сауалдарды ортаға салады.

Ел ішіндегі «кибер-базалар»: Қазақстан неге тартымды болып отыр?

Ұсталаған топтың әрекеті Қазақстан азаматтарына емес, үшінші елдердің тұрғындарына бағытталғаны және шетелден координацияланғаны хабарланды. Мұндай «трансұлттық кибер-хабтардың» біздің елде пайда болуының бірнеше себебі бар:

Геопиясаси орын және интернет инфрақұрылымы: Қазақстанда интернет жылдамдығы мен цифрлық қызметтердің қолжетімділігі жоғары.

Заңсыз миграция арналары: Міндетті миграциялық бақылаудың белгілі бір саңылауларын пайдаланып, «заңсыз шетелдіктер» елге кіріп, уақытша жасырынуға мүмкіндік табады.

Криптоактивтердің бақылаусыздығы: Криптовалюта айналымының анонимдігі қылмыстық жолмен келген қаражатты заңдастыруға (жоуға) қолайлы жағдай

Заманауи технологиялар қылмыскерлердің қолында

Оқиға кезінде тәркіленген «Starlink» жабдықтары қылмыскерлердің дәстүрлі жергілікті провайдерлерден айналып өтіп, бақылаусыз спутниктік байланыс арқылы әрекет еткенін көрсетеді. Бұл – киберқылмыскерлердің бұрынғы қарапайым схемалардан өтіп, жоғары технологиялық дәрежеге көшкенінің айқын дәлелі болып табылып отыр.

Демек, ендігі жерде арнайы қызметтер тек дәстүрлі миграциялық бақылаумен шектелмей, елімізге кіргізілетін арнайы цифрлық және спутниктік жабдықтардың мониторингін де күшейтуі тиіс.

Халықаралық ынтымақтастық – басты шешім

Аталған істің ҚХР Қоғамдық қауіпсіздік министрлігімен бірлесе жүргізілуі және күдіктілердің 16 қазанда елден шығарылып, Қытайдың құқық қорғау органдарына тапсырылуы – оң үрдіс. Себебі:

Қылмыскерлердің бірқатары өз отанында бұрыннан іздеуде болған.

Трансұлттық қылмыспен күресуде өңірлік мемлекеттердің (Орталық Азия, Қытай, ТМД) жедел ақпарат алмасуы ғана нәтиже береді.

«Интернет-алаяқтық пен трансұлттық киберқылмыс – тек бір елдің ішкі мәселесі емес. Бұл – мемлекеттік шекарадан да, ұлттық қауіпсіздік шегінен де өтіп кететін ғаламдық қатер.»

Не істеу керек?

Аталған жағдай – біздің тиісті органдар үшін үлкен дабыл. Қазақстан транзиттік әрі ашық мемлекет ретінде киберқылмыскерлердің «паналайтын аймағына» (safe haven) айналмауы тиіс. Ол үшін:

1.Миграциялық бақылауды қатаңдату: Елге кіретін шетелдіктердің тіркелуі мен болу мерзімін цифрлық бақылау алгоритмдерін арқылы күшейту.

2.Техникалық бақылауды арттыру: Елге әкелінетін «Starlink» тәрізді бейресми немесе сертифицирацияланбаған спутниктік байланыс құралдарын есепке алу.

3.Заңнамалық базаны жетілдіру: Криптоәмияндар мен цифрлық активтердің заңсыз айналымына қарсы жауапкершілікті арттыру.

Қазақстанның киберкеңістігі мен ақпараттық қауіпсіздігі – мемлекет егемендігінің ажырамас бөлігі. Сол себепті, мұндай заңсыз схемалардың тамырына балта шабу – уақыт күттірмейтін басты міндет болып саналады.

Abai.kz