Соңғы жылдары қазақстандықтардың телефон тұтқасын көтергенде жүрегі шайлығып қалатын болғаны жасырын емес. «Банктен хабарласып тұрмыз», «Туысыңыз аварияға ұшырады», «Инвестиция арқылы байып кетіңіз» деген сияқты сценарийлер миллиондаған адамның мазасын алды.

Алайда Ұлттық банк пен байланыс операторлары бірігіп қолға алған «Телеком Антифрод» жүйесі бұл жағдайды түбегейлі өзгертуге уәде беріп отыр. Kursiv.media таратқан мәліметтерге сүйене отырып, бұл жүйенің қалай жұмыс істейтінін және қаржылық қауіпсіздіктегі бетбұрысты саралап көрелік.

Алаяқтардың жаңа айлалары және «Телеком Антифрод» қалай көмектеседі?

Цифрлық алаяқтық күн сайын түрленіп жатыр. Қазір алаяқтар тек қоңырау шалып қоймай, жақын адамдарыңыздың мессенджердегі аккаунттарын бұзып, дауысын жасанды интеллект (AI) арқылы салып, жұмысқа орналасу сылтауымен күмәнді қосымшалар орнатқызады немесе фишингтік сілтемелерді жібереді. Жертва психологиялық қысыммен ақша аударып үлгергенше, банктер бұдан бейхабар қалатын.

Ұлттық банктің цифрландыру жөніндегі төраға орынбасары Бинур Жаленов ұсынған «Телеком Антифрод» пилоттық жобасы осы жерде шешуші рөл атқарады:

Алдын ала ескерту: Жүйе телефон қоңырауының техникалық деректеріне қарап, алаяқтық белгілерін (мысалы, күмәнді нөмірлер, жаңадан тіркелген немесе ұзаққа созылған қауіпті әңгімелер) іздейді.

Банктермен жедел байланыс: Егер қоңырау барысында күдік туындаса, жүйе дереу банкке сигнал береді.

Басты мақсат: Азамат «Ақшаны аудару» (Перевести) түймесін басып үлгермей тұрып, қауіпті бұғаттау немесе ескерту жасау.

Құрдымға кеткен статистика: Мәселе шынымен шешіліп жатыр ма?

Бұған дейін қолға алынған шаралардың өзі нәтиже бере бастағанын көруге болады. Статистикаға сүйенсек:

Алаяқтықтың азаюы: 2020 жылдан бері алғаш рет 2026 жылдың 9 айында тіркелген интернет-алаятық деректері 22,4%-ға төмендеген.

Еркіндік пен шектеу: 6 миллионнан астам қазақстандыққа «несие алуға ерікті түрде тыйым салу» функциясы берілді. Егер алаяқтар жеке деректеріңізді ұрлап кетсе де, бұл тыйым олардың атыңызға несие рәсімдеуіне жол бермейді.

Уақытша буфер: Ірі онлайн-несиелерді беру кезінде 8 немесе 24 сағаттық күту уақыты енгізілді. Бұл азаматтарға алданғанын түсініп, өтінішті тоқтатуға жеткілікті мұрсат береді.

Антифрод-центр күші: Орталық осы уақытқа дейін 132 миллиард теңгеден астам алаяқтық операцияның жолын кесіп үлгерді. Егер бір банк күмәнді аударымды байқаса, сигнал барлық жүйеге беріліп, ақшаның әрі қарай «жылыстауына» тосқауыл қойылады.

Жаңа экосистема: Жарнама платформалары да бақылауда

Мәселенің тағы бір маңызды тұсы — алаяқтардың түрлі жарнама сайттары арқылы жалған хабарламалар таратуы. Енді Ұлттық банктің Антифрод-орталығы бұл деректерді қазақстандық интернет-жарнама алаңдарымен бөліседі. Бұл платформаларға қылмыскерлердің профильдері мен күмәнді хабарландыруларын бірден анықтап, автоматты түрде бұғаттауға мүмкіндік береді.

Сөз түйіні: «Телеком Антифрод» жүйесінің іске қосылуы — киберқылмысқа қарсы күрестегі кезекті маңызды қадам. Алаяқтар айла-шарғысын өзгертіп жатса да, мемлекеттік органдар мен байланыс операторларының үйлесімді жұмысы азаматтардың қаржылық қауіпсіздігін арттыруда. Дегенмен, ең басты қорғаныс — әрқайсымыздың сақтығымыз бен бейтаныс адамдардың нұсқауымен ешқашан ақша аудармау қағидаты екенін ұмытпайық.

Abai.kz