Канадалық Visual Capitalist платформасы мен британдық CEBR (Экономикалық және іскерлік зерттеулер орталығы) сарапшыларының 2040 жылға арналған болжамы алдағы 14 жылда әлемдік экономикалық күштер тепе-теңдігінің қалай өзгеретінін айқын көрсетеді.

Зерттеу нәтижелері бойынша, 2040 жылға қарай жаһандық номиналды ЖІӨ көлемі 83%-ға өсіп, 124 трлн доллардан 227 трлн долларға жетпек. Бұл өсімнің негізгі қозғаушы күштері мен Қазақстанның жаһандық рейтингтегі орнына төмендегідей сараптама жасауға болады.

Жаһандық көшбасшылар: Биполярлы үстемдік және Азияның өрлеуі

2040 жылға қарай әлемдік экономика екі алып мемлекеттің — АҚШ пен Қытайдың айналасында шоғырланады. Олардың жиынтық ЖІӨ-сі бүкіл әлемдік экономиканың шамамен жартысын (шамамен 100,8 трлн доллар) құрайды:

АҚШ пен Қытай текетіресі: АҚШ 52,88 трлн доллар көрсеткішімен бірінші орынды сақтап қалғанымен, Қытай (47,87 трлн доллар) алшақтықты 5 трлн долларға дейін қысқартады. Бұл АҚШ-тың экономикалық гегемониясының бұрынғыдай абсолютті болмайтынын көрсетеді.

Азия елдерінің серпіні: Үндістан 14,09 трлн доллармен әлемнің үшінші экономикасына айналып, Германия (7,78 трлн) мен Жапонияны (5,92 трлн) айтарлықтай артта қалдырады. Сонымен қатар, Индонезияның (4,18 трлн доллар) алғашқы ондыққа енуі экономикалық орталықтың Еуропадан Азия-Тынық мұхиты аймағына түбегейлі ығысқанын дәлелдейді.

Қазақстанның позициясы: Топ-50-де беку және аймақтық көшбасшылық

Болжам бойынша Қазақстанның номиналды ЖІӨ-сі 62,5%-ға өсіп, 650 млрд долларға жетеді. Бұл көрсеткіш елімізге жаһандық рейтингте 46-орынды иеленіп, әлемнің ең ірі 50 экономикасының қатарында нық орнығуға мүмкіндік береді.

2040 жылғы болжам: Қазақстанның әлемдік экономикадағы орны мен көршілес елдермен салыстырмасы

Аналитикалық болжамдарға сәйкес, 2040 жылы Қазақстанның номиналды ЖІӨ көлемі 650 миллиард долларға жетіп, еліміз әлемдік рейтингте 46-орынға тұрақтайды және Орталық Азия аймағында көшбасшылығын сақтап қалады.

ТМД кеңістігі мен басқа да посткеңестік елдермен салыстырғанда бұл көрсеткіш біраз артық. Мәселен, аймақтағы негізгі бәсекелес Ресей 3,247 трлн доллар көрсеткішімен 16-орынға ие болып, ТМД бойынша көш бастаса, Қазақстан одан кейінгі ең ірі экономика ретінде орнығады. Ал көршілес Өзбекстанның 2040 жылғы ЖІӨ көлемі 342 миллиард долларды құрайды деп болжанып отыр, бұл Қазақстан экономикасынан шамамен 1,9 есе кіші екенін білдіреді. Сондай-ақ Әзербайжан (152 млрд доллар) мен Беларусь (113 млрд доллар) елдерінің экономикасы Қазақстаннан сәйкесінше 4,2 және 5,7 есе төмен деңгейде қалады.

Қазақстанның бұл экономикалық өсімі тіпті бірқатар дамыған Еуропа елдерін де артта қалдыруға мүмкіндік береді. Мысалы, 2040 жылы Чехияның ЖІӨ көлемі 630 миллиард доллар болады деп күтілуде — бұл ретте Қазақстан бұл мемлекетті шамамен 20 миллиард долларға басып озады. Сонымен қатар, біздің елдің көрсеткіші Португалия (588 млрд доллар), Финляндия (516 млрд доллар) және Венгрия (413 млрд доллар, яғни Қазақстаннан 1,5 есе кіші) сияқты еуропалық мемлекеттердің болжамды ЖІӨ көлемінен асып түседі.

ТМД-дағы басымдық: Ресейді есептемегенде, Қазақстан посткеңестік кеңістіктегі сөзсіз экономикалық көшбасшы мәртебесін сақтайды. Тіпті Орталық Азиядағы ең жақын көршісі Өзбекстанның (342 млрд доллар) және Әзербайжан, Беларусь, Армения, Қырғызстан, Тәжікстан елдерінің жиынтық ЖІӨ-сін (шамамен 769 млрд доллар) есептегенде, Қазақстанның экономикалық салмағы аймақта шешуші рөл атқара береді.

Еуропалық елдермен теңесу: Номиналды көлем бойынша Қазақстанның Чехия, Португалия, Финляндия және Балтық жағалауы елдерін басып озуы — ішкі нарық көлемі мен ресурстық-өндірістік әлеуеттің артуымен байланысты. Алайда бұл жерде номиналды ЖІӨ мен жан басына шаққандағы ЖІӨ арасындағы айырмашылықты ескеру маңызды: халық санының өсуіне байланысты жалпы экономика көлемі ұлғайғанымен, өмір сүру деңгейі мен еңбек өнімділігі бойынша дамыған еуропалық елдерге жету үшін құрылымдық реформалар қажет.

Жаһандық теңсіздік және тәуекелдер

Рейтингтің соңында орналасқан Тувалу (100 млн доллар) немесе Науру (300 млн доллар) сияқты шағын арал мемлекеттері мен алпауыт экономикалар арасындағы алшақтық әлемдік байлықтың біркелкі бөлінбейтінін көрсетеді.

Қазақстан үшін 650 млрд долларлық межеге жету — тек шикізат бағасына ғана емес, экономиканы әртараптандыру, көлік-логистикалық хаб ретіндегі әлеуетті іске асыру және инвестиция тарту қарқынына тікелей тәуелді. Егер еліміз осы болжамды қарқынды сақтай алса, 2040 жылға қарай Еуразия құрлығындағы орта деңгейлі ықпалды экономикалық орталыққа айналады.

Abai.kz