Beysenbi, 20 Aqpan 2020
Aqmıltıq 739 6 pikir 13 Qañtar, 2020 sağat 11:39

Qostanay Abayğa nege qırın qaraydı?

Biılğı jıl qostanaylıqtar üşin jaman bastalmağan siyaqtı. Äsirese, oblıs ortalığınıñ däl irgesindegi şağın ğana kent bwrınğı Zatobolsk degen atauınan ayırılıp, qazaqi Tobıl degen atqa ie bolıp, eñsemizdiñ bir köterilip qalğandığı ras. Onıñ üstine ol qala märtebesine ielenip, jaña ömirin bastaptı.

Ärine, onsız da Qostanayğa qosılğalı otırğan osınau şağın eldi mekenge qanday sebeppen qala atauınıñ berilgendigi, mwnıñ oblısımızğa qanşalıqtı ekonomikalıq tiimdilik äkeletindigi sekildi «wsaq-tüyek» mäselelerge jergilikti bilik ädettegidey onşa basın auırta qoyğan joq. Qalıptasqan «sırqatı» ğoy, bwlardıñ qarapayım halıqpen qoyan-qoltıq jwmıs isteudi, qay närseni de bayıptılıqpen äri biliktilikpen tüsindirip otıru degen qazirgi zamağı jwmıs täsilin wmıtqalı qaşan.

Jaraydı, byudjettiñ aqşası qayda şaşılmay jatır, bwl böten bir ülken de tausılmaytın» taqırıp. Bizdiñ aytayın degenimiz müldem bwl emes. Bizdi alañdıtıp otırğandığı, osı köşe, qala men eldi-mekenderdiñ atauların özgertkende jergilikti biliktiñ qanday qisınğa, qanday tarihi ädildikke jüginetindigi. Bizdiñ payımdauımızşa, oblıstıq bolsın, qalalıq bolsın ana onomastikalıq komissiya degender eşteñeniñ bayımına barmastan, oyına qanday atau tüsedi, sonı qoya sala ma degen küpirlik keledi. 

Mäselen, Zatobolskiniñ Tobıl bolıp özgergendigine tikeley qarsı emespin. Alayda osı oblısta bwl kentti ülkendigimen on orap alatın Tobıl attı temir jol beketi bar. Onıñ mañızdılığı sonşalıqtı Nwr-Swltannan keñ baytaq elimizdiñ batısına baratın poezdardıñ barlığı da osı jerden ötedi. Batısqa jol tartatın jolauşılar ağılıp osında keledi. Demek, bwl Tobıldıñ ana Tobıldan basım tüsetindigi belglili. Endeşe, Tobıl degende qaysısı aldımen eske tüsedi? Ärine, Tobıl beketi. Demek, osınau eki attı qosarlandırudıñ qanşalıqtı qajeti bar edi? Onıñ üstine biz onı on jerden Tobıl dep qaqıldağanmen osındağı özge wlttar men orıstanıp ketken qazaqtar oğan tilimiz kelmeydi degen sıltaumen, onı ılği «Tobol» dep ataudan taymay keledi. Oblısımızdağı jılına byudjetten 2 milliardan teñgeden asam aqşa alıp, jegeni aldınad, jemegeni artında, tek ılği legionerler yağni kelimsekterden qwrılğan futbol komandamız da resmi de, resmi emes te däl osılay ataladı. Endi jaña Tobıldıñ da osınıñ kebin kimesine kim kepil?

Bizdiñşe, bwl jerde bir ättegene-ay ketken sekildi. Onsız da atau beru kerek bolsa, nege halqımızdıñ bas aqını Abay häkimniñ esimin bermeske? Ol Abay atamızdıñ aldımızda toylağalı otırğan 175 jıldığına degen özimizdiñ iltipatımız bolmas pa edi? Onıñ üstine bir kezde Twñğış Prezidentimizge köşe atauın beru kerek degen wran köterilgende oblıs ortalığında Gogol', Çehov nemese Puşkin sekildi qala ortalığında «men mwndalap» twrğan äsem köşeler twrğanda ortalıqtağı Abay dañğılına auız saldıq. Asıqqanımız sonşalıqtı, Abay esimi jazılğan mañdayşalardı tün ortasında jwlıp alıp tastauğa bilek sıbana kiristik. Abıroy bolğanda erteñine mwnday jandayşaptıqtı respublikalıq onomastikalıq komissiya toqtattı. Jäne bwl masqaranı mwndağı oblıs byudjetinen qarjılandırıp otırılğan baspasöz emes, qazaqqa onşa büyregi bwra qoymaytın «Naşa gazeta» degen basılım ğana dabıl köterip, tübirimen qoparıp jatqan mañdayşalardı suretke tüsirip, şulatqannan keyin ğana ekpini basılğanday boldı.

Şındığında da mwnıñ bäri ötirik közboyauşılıq bolatın. Bizdiñ biliktiñ Nazarbaevtı qalay qwrmetteytindigi de belgili boldı. Eger şınımen onıñ atın qaldırğısı kelip, ıntası auıp twrsa, sol ortalıqtağı Gogol' sekildi köşeniñ atın nege alıp bermedi? Oğan özge jwrttıñ onşa qarsı bola qoyması belgili ğoy. Alayda oğan jürekteri daualamadı. Odan göri arada tört ay ötkende ğana Nazarbaevtıñ atın ortalıq bazardan eki köşe aulaq jatqan Gagaringe auıstıra saldı. Onıñ özinde de Gagarindi birjolata joyuğa batılı jete qoymadı. Täp-täuir köşe - Gvardeyskiy degen dañğıldı Gagaringe qayta sıyladı. Osı ma kezinde bizdegi biliktiñ sol kisiniñ arqkasında ülken lauazımğa jetkendiginiñ qaytarımı, yağni şınımen erekşe kqwrmet körsetkendigi? Jalpı, mwnı qwrmet dep atauğa da auız barmaydı.

Bir äñgimen bir äñgime şığadı degendey köşe atauların özgertudegi jönsizdikter men jüyesizdikter kez-kelgen adamdı tañ qaldıradı. Mısalı, bizde kezinde oblıstıq partiya komitetin 20 jıldan artıq basqarğan, aq degeni alğıs, qara degeni qarğıs, Brejnevpen dostığınıñ arqasında Qazaqstan basşılığına mwrnın şüyirip qarağan Borodin degen partokrattıñ atında keremet dañğıl bar. Al elimizdiñ damuına erekşe eñbek siñirgen, haplqımızdıñ ardaqtı wldarınıñ biri, sol Borodinniñ tikeley basşısı Qonaev müldem eskerusiz qalğan. Mwnı az deseñiz, kezinde teatr men kinoda qanşama keremet satiralıq obraz jasağan, bir özi bir dastan derlik, osı jerdiñ tülegi Serke Qojamqwlovqa da köşe de, eskertkiş te joq. Al söyte twra bir kezde tek alğaşqı ministr bolğanı üşin ğana  Şayswltan Şayahmetovke sözge kelmesten ortalıqtağı bir köşeni bere saldı. Mümkin ol kisiniñ balası mıqtı biznesmen, al kelini ülken bir bankti basqarğandığınan da şığar. Al Serke atamızdı joqtaytın onday adamdar tabıla qoyar ma eken. Endi mwnı da az deseñiz, qazirgi tañda qala biligi kezinde Parlamenttiñ Mäjilisin basqarğan Oral Mwhamedjanovqa köşe beremiz dep jantalasıp jatır. Ne üşin? Qazaqstan Parlamentine qanday eñbek siñirip, qanday jaña satığa köteripti? Sonda onıñ ana Serikbolsın Äbdildinnen qay jeri artıq? Qadirlesek, sol kisini qadirleyik te. Ärauğı riza bolsın.

Jalpı, qısqası bizde mwnday qisınsızdıqtar jetip artıladı. Büginderi bizder «Qaysı birin aytayıq, işiñ bilsin Alua-ay» dep iştey aşınğannan basqa qoldan keler qayrañ joq.

Jaybergen Bolatov

Abai.kz

6 pikir