Сәрсенбі, 20 Қыркүйек 2017
Әттең... 1812 12 пікір 12 Қыркүйек, 2017 сағат 11:51

Біздің билік орыс тіліне неге «зависим»?

«Орыс тілін білуіміз – біздің тарихи жетістігіміз, басымдығымыз». Бұл - Тәуелсіз Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің төрағасы Нұрлан Нығматулиннің айтқаны. Қазақстанның негізгі заң шығарушы органын тізгіндеп, үш партиядан құралған 107 депутаттың жұмысын басқарып отырған кісінің дүйім жұртқа айтқан ақылды сөзі осы болды.

Латын әліпбиін енгізудің біріңғай стандарттарын талқылауға арналған Мәжілістегі жиында төраға Нұрлан Нығматулин сөз сөйледі. Елбасының "Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру" атты мақаласына тоқталып өткен спикер, орыс тілінің қаз-қалпында сақталып қалатынын, қолданыстан түспейтінін және бір мәрте ескертті.

 «Всем очевидно, что владение русским языком — это историческое преимущество нашей нации. Думаю, что такая твердая и последовательная позиция Елбасы в данном вопросе должна успокоить эмоции и способствовать осознанию всеми, что русский язык как мировой язык, имеющий мощные культурно-исторические корни в нашей стране, будет по-прежнему продолжать играть одну из важных ролей в жизни казахстанского общества», - деді Мәжіліс төрағасы.

Спикер мырзаның солтүстіктегі көрші мемлекеттің тілін біздің елде қолдап, қорғаштап айтқанын қазақ тіліне қотарып едік. "Барлығына белгілі, орыс тілін білуіміз – біздің тарихи басымдығымыз. Орыс тілі әлемдік деңгейдегі тарихи-мәдени тамыры бар тіл ретінде Қазақстан қоғамында маңызды рөл атқара береді" деген Елбасымыздың нақты позициясы дүрліккен жұртты тыныштандырды деп есептеймін», - депті Мәжіліс төрағасы.

Мәжіліс Қазақстанның негізгі заң шығарушы органы, Парламенттің төменгі палатасы болғанымен, Сенаттан гөрі саяси майданның қызып жататын жері. Қазақ тілінің келешегі талқыланған бұл жиында Нұрлан Зайроллаұлының Ресейдің Мемлекеттік тілін қорғаштап сөйлегені қаншалықты саяси сауаттылық?  Орыс тіліне және орыс тілді контентке сұраныс күн санап азайып, қазақ тілінің доминантты тіл дәрежесіне жеткен тұста орыс тілін ортаға салардай спикерді не түлен түртті?

Нұрекең білмейтін көрінеді. Ендеше есіне салайық. Қазақстанда қазақтың әм қазақ тілді азаматтардың саны 82%-ға жетті. 2016 жылдан бері қазақ тілді БАҚ 13%-ға көбейді. 2015 жылы Қазақстанның мемлекеттік тілін меңгергендер 76,3% болса, өткен жылы бұл көрсеткіш 82,3%-ды құрады. Есесіне, орыстілді азаматтардың саны 0,6%-ға азайған. Президент тапсырмасына сәйкес, елімізде 2025 жылға дейін қазақ тілін еркін меңгергендер саны 95%-ға жетеді. Бұл «Ranking.kz» жасап түзген рейтинг.

Мемлекеттік тіл ҚР Білім саласында да қарқында дамуда. Қазақ мектептерін тәмамдаған түлектер саны еліміз бойынша 70%-ға жетті.

Қазақ тілі кең өріс алған тағы бір сала – бұқаралық ақпарат құралдары. Әсіресе электронды БАҚ-тар арасында қазақ тілді интернет сайттардың саны екпін алып, 84%-ды құрады. Ал пропорцианалды есеп бойынша, еліміздің 16%-ы ғана орыс тілді БАҚ-ты керек еткен.

Ол аз десеңіз, 1991 жылы еліміздегі орыстардың жалпы саны 5,9 млн болған. Қазір 3,7 млн орыс қалды. Орыстардың саны 2 млн-ға азайды.

Ендеше осындай үстемдікке ие болып отырған қазақ тілі, мемлекеттік тіл неге орыс тілінің тасасында қалып қоя береді?

Бір анығы - орыс тілі  маригиналданған бизнес-элита мен саяси элитаға ғана керек тіл. Яғни, Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин мырзалардың тілі.

Салыстырмалы түрде айта кетейік. Украина орыс тілінен толығымен бас тартты. Білесіздер, Ресейден іргесін аулақ салғанда Президент Порошенко халық алдына шығып, «Прощай, немытая, Россия, страна рабов» деген  Лермонтовтың әйгілі өлеңін оқып тұрып, «орыстың өзінен де, тілінен де» бас тартқанын мәлімдеді. Сөйткен Украинаның 50,9 пайыз халқы орыс тілділер еді.

2014 жылы Молдова ресми орыс тілінен бас тартты. Онда қазір РФ тілі екінші деңгейлі шет тілі ретінде ғана оқытылады. 2014 жылдың 7 қазанында Молдова Президенті Николай Тимофти бұл Заңға қол қойған болатын.

2012 жылы Латвия референдум жасады. Халықтың 77, 22%-ы орыс тілін керексінбеген. Сөйтіп, орыс тілі Мемлекеттік дәрежесінен айырылып, қара базарда қолданатын тіл деңгейіне түсті.

Грузия орыс тілінен сонау 2009 жылы толық тазаланған.

Солай, міне, Нұрлан мырза! Орыс тіліне үйірсек сіздер мен қазақ тілімен өмір сүретін біздің айырмамыз-  осы. Біз зайырлымыз, сіздер «зависимойсыздар».

Нұргелді Әбдіғаниұлы

Abai.kz

 

 

 

12 пікір
Жұмамұрат Шəмші Кеңесұлы 2017-09-16 00:08:04
Иə дұрыс айтылған Нұреке ол татар бəле бəрін біліп отыр. Егерде орыс тілінен айырылса' жұмыссыз қалатынын
Халық 2017-09-12 21:04:48
Ауызбен орақ оратын бастықтарды ауыстырмай оңбаймыз!!!
жəй Қазақ 2017-09-12 20:37:32
Қазақтың құлдырап, Ресейдің губерниясына айналуына себеп болып отырған, əлі күнгі дейін Советтік партия-комсомолдық номенклатура - аппаратчиктер Билікте. Олар Москвасыз Мəселе шешіп үйренбеген, жалтақтар. Орыста ешқашан демократия болып көрмеген, болмайды да, сондықтан Қазақты билеуге осы Орыс жолы қолайлы, Авторитарлы билік. Содан қайдан "Зависим" болмайсың. Ал Қазақ, оның тілі т.т. дегендер екінші топтағы проблема, болса болар болмаса көрерміз деген.
Асеке 2017-09-12 20:34:01
Жақында осы жерде Жанұзақ Әкімнің мақаласынан мынадай ақпарат алдым: -қазақ тіліндегі сөздердің саны 2,5 миллион екен, салыстыру ұшін алсақ орыс тілінде 400 мың, ағылшың тілінде 500 мың сөз бар екен. Біздің тіл не деген бай екенін көрдіңіздер ме. Бұл тілмен ойымды жеткізе алмаймын деу, мәлімет, ақпарат бере алмаймын деу тек сылтау ғана. Бұндай әдемі, бай тілмен мәнерлеп тұрып жеткізуге болады. Тек биліктің тілді қолданбай, қолдандырмай отырғанының, тіпті тілдің жойылуына қатты қолдау жасап отыруының арқасында тіліміз керексіз болып барады. Бұған жол бермеуіміз керек, бай тілімізді сақтап қалуымыз керек. Билік уақытша, олар да кетер тіліміз де өз орнына келер. Құдайдан соны тілеймін.
Жас қазақ 2017-09-12 20:21:29
Намыссыз қорқақтар гой, қорқақ екендерін басқа бос сөздермен бүркемелеп мыжып жүр, ұят бұданда отар болып жүре берген дұрыс еді шәйт шәйт деп орыстын бір отар қойы боп
Мұхтар Мағауия 2017-09-12 18:10:43
Билікті қазақ халқы өзі сайлап таңдамаған соң осылай орыс тіліне тәуелді болады да. Қазақтардың саны өскенімен ол билік өзімен санасатын саяси күшке айналмай отыр. Мықты тұлғаларды шетінен атып, соттап отырса қашан қазақ бас көтермек?!
ХАЛЫҚ 2017-09-12 17:59:43
"Біздің билік орыс тіліне неге «зависим»?" - түгелімен НАМЫССЫЗ және САУАТСЫЗ һәм ҰЯТСЫЗДАР - деуге болады ! Өз ұрпағын - өздері аздырушы... бейшаралар !!!...
1 2017-09-12 17:33:00
ол спикеріңе ұлттық жаңғырудың қатысы жоқ сияқты. яғни керек емес .
Тайлан 2017-09-12 14:08:25
Осындай недоросль де спикер болып отыр-ау! Ай, заман-ай, заман-ай!
Сəт 2017-09-12 13:56:23
Азаттық жазды:оңтүстіктен солтүстікке барғандар су жоқ ащы су ішіп отыр екен балаларына қазақ мектебі жоқ,Абай кз-бұл туралы неге жазбайды?айдалаға апарып тастағае батырлар жырындағы бетпаққа барса келмеске апарған Алпамыс батыр сияқты.олар қайтіп күн көруі керек.қолдарынан адамдарға жағдай туғызу келмесе неге жылы орнын суытып онда апарған?орекелер болса зарласа алдарында құрдай жорғалаушы еді.
$ 2017-09-12 13:49:38
Осындай ор тілін жанын сала қорғаған адам орнынан кетуі керек.бұл қауіп.қазақ тіліне қарсы адам.орнынан кетіп орыссияға əкім не басқа қызметкер боп кетсін.көрейік олар бұны қабылдай ма екен.
Zhanga urpaq 2017-09-12 12:37:23
Саяси элитаның тілі орыс тілі екенін біле тұра біздің билік орыс тіліне неге "зависим" деу "қардың түсі неге ақ?" деп сұраған сияқты нәрсе ғой. Қазақ тілі даму нүктесінен өтіп кетті, енді тек құлдырау ғана қалды. Қаладағы жастар, мектеп оқушылары өзара орысша сөйлеуге біржолата көшті. Болашағын ойлағандар ағылшын тіліне көшуде. Қазақ тілінен көңілі қалған магистранттар мен докторанттар қазақша мақала жазуды тоқтатты дейді көршім. Қабілеті бар қазақ жастары Ресей мен Қытайға тегін оқуға кетіп жатқан көрінеді. Ал бай- бағланның балалары мен немерелері тек шетелдік оқу орындарын ғана мойындайды. Шындықты айтсақ, қазақ этнос ретінде бітті. Аты ғана қалады. Енді бір бес- он жылда әлемдік тілдерде ғана сөйлейтін жаңа ұрпақ келеді. Олар қазақ тілін керек етпейді де. Оралмандардың өзі орысша үйренуге мәжбүр. Қазақ тілі өзінің қуатын сарқып бітті. Заманауи ақпарат беруге де дәрменсіз. Осыны мойындайық, одан да жаппай ағылшын тіліне көшейік...

Үздік материалдар

Рухани жаңғыру

Қанат Әбілқайыр. Қарыз бен Парыз

Abai.kz 5712
Қауіп еткеннен айтамын

Қазақстанда жүрген қытайлар кімге сүйенеді? 

Н.Қошаманұлы 11941