2025 jyl Ortalyq Aziyada tek biylik bәsekelestigining shahmat taqtasy retinde qarastyrylghan «Úly oiyn» degen eski tújyrymdamanyng týp-tamyryn joydy. Býginde Astana óz seriktesterin iydeologiyagha emes, pragmatizmge sýiene otyryp tandaydy.

Nelikten Qazaqstannyng túraqtylyghy onyng negizgi eksporttyq aktiyvine ainaldy jәne Batys qalay qamqorlyqtan seriktestikke negizdelgen dialogqa auysty?

«Úly oiyn» tújyrymdamasy eskirgeni anyq, biraq 2025 jyl onyng joyylghanyn birjola rastady. Búryn súraq: «Qazaqstan kimning yqpal etu aimaghyna kiredi?» dep súralatyn. Býgin súraq: «Qazaqstan әlemdik naryqqa ne úsyna alady?»

Jyldyng basty nәtiyjesi - Qazaqstan ózining yqpaldylyghyn dәleldedi. Ol endi yqpal etu nysany, passivti baqylaushy emes. Astana  - «geosayasy eresek elge» ainaldy. Úly derjavalar sanksiyalarmen saudalasyp jatqanda, Qazaqstan iske kirisip jatyr. Ol eki lageriding jaghyna shyqpay, alyptar arasyndaghy qayshylyqtardy óz paydasyna paydalanudy ýirendi. Búl jetilgen diplomatiyanyng belgisi.

Sózsiz, Toqaev - klassikalyq «skilled operator» nemese sheber operator. Onyng stiyli - az kólemdi, biraq joghary tiyimdi diplomatiya.

2025 jyly bәri múnyng is jýzinde qalay júmys isteytinin kórdi. Geografiyalyq túrghydan alghanda, Qazaqstan Resey men Qytaydyng arasynda, Batystyng múqiyat baqylauynda. Kez kelgen abaysyz sayasy qadam qymbatqa týsui mýmkin edi. Biraq Toqaev búl jyldy aman-esen ayaqtady.

Ol Mәskeumen qauipsizdik tilinde, Beyjinmen infraqúrylym tilinde, al Batyspen zang men tehnologiya tilinde sóilesedi. Ol eshkimge «ynghayly» bolugha tyryspaydy, ol barlyghy ýshin ajyramas bolugha tyrysady. Al jyl sonynda: búl strategiya júmys istedi dep aitugha bolady. Haos әleminde Astananyng boljamdylyghy onyng eng senimdi valutasyna ainaldy.

Qazaqstannyng Qytaymen qarym-qatynasyna keletin bolsaq, Qytay Qazaqstan ýshin negizgi ekonomikalyq seriktes bolyp tabylady, biraq 2025 jyl búl qarym-qatynastardyng sapasynyng ózgergenin kórsetti.

Beyjing alyp, sayasy túrghydan baghyttalghan jobalardy tanudy toqtatty. Yntymaqtastyq pragmatikalyq sipatqa ie boldy: sifrlandyru, jasyl energiya jәne kólik. Qazaqstan vassalgha ainalmaydy.

Kerisinshe, Astana basqa oiynshylardy tenestiru ýshin Qytay mýddelerin sheber paydalanyp jatyr. Beyjing ýshin Qazaqstandaghy túraqtylyq sayasy baqylaudan manyzdyraq. Olargha Qazaqstan aumaghy arqyly Europagha ýzdiksiz jýk aghyny qajet. Al Astana búl qauipsizdikke kepildik bergenshe, Qytay qazirgi baghytyn saqtaydy.

2025 jyly Qazaqstannyng Batyspen qarym-qatynasy turaly talqylaulardyng baghyty ózgerdi. London men Brusseli qazir Qazaqstandy orta derjava – aimaqtyq qauipsizdik pen logistikagha naqty әser etetin el retinde qarastyrady.

Manyzdy miyneraldargha qyzyghushylyq óte zor, biraq Batys qazir resurstargha qol jetkizu ýshin tehnologiyalar men investisiyalardy teng negizde úsynu qajet ekenin týsinedi. 2025 jyly europalyq kóshbasshylardyng saparlary men kelisimderi Qazaqstannyng jahandyq ekonomikanyng elemeuge nemese oqshaulaugha bolmaytyn negizgi qúramdas bóligi ekenin moyyndau bolyp tabylady.

Osylaysha, Qazaqstannyng 2025 jylghy basty jetistigi el ishindegi jәne syrtta túraqtylyq boldy. Janalyqtargha qaranyzshy: Tayau Shyghystaghy qaqtyghystar, Shyghys Europadaghy shiyelenis, sauda soghystary. Osy jaghdaydy eskere otyryp, Qazaqstan 2025 jyly tynyshtyq araly bolyp qala berdi.

Múnday kýrdeli aimaqta beybitshilik pen qoghamdyq kelisimdi saqtau sәttilik mәselesi emes; búl memlekettik jýiening júmysynyng nәtiyjesi. Qazaqstan 2025 jyldy «postkenestik respublika» retinde emes, óz qúndylyghyn biletin senimdi euraziyalyq últ retinde ayaqtaydy.

Kerimsal Júbatqanov,

tarih ghylymdarynyng kandidaty, S. Seyfullin atyndaghy Qazaq agrotehnikalyq zertteu uniyversiytetining dosenti

Abai.kz