BIRINShI BÓLIM:  Men kórgen Núrpeyisov

EKINShI JÁNE ÝShINShI BÓLIMDER: Men kórgen Núrpeyisov

PATRIARHPEN ALGhAShQY JÝZDESU

Nauryz aiynyng on besinshi júldyzy edi. Júma kýni bolatyn. Keshe ghana kóktemgi kórisu amaly bastalghan. Almatynyng aspanynda bir shókim búlt joq. Zengir kók túp-túnyq. Meyirimdi kýnning mol shuaghy merekelik kónildi odan sayyn kótere týskendey. Tanertennen sergek túrdym. Kýn sanap kýtip jýrgen Núrpeyisov aqsaqal endigi... ýiine kelip qalghan boluy kerek. Ertemen qylqyldamay, týske qaray telefon soghayyn dep úighardym. Bolatyn isti týsten keyinge qaldyrmau kerek deytin ózimning ústanymym bar. Kýn sanaghan eshtene emes, endi saghat sanay bastadym. Sýigen jarymdy da búlay kýtpegen shygharmyn. Uaqyt bir orynda tapjylmay túryp qalghanday. Toghyz... On... On bir... On eki! Bissimillә dep, Núrpeyisovting telefon nómirin terdim. Úzyn gudoktar bara bastady. Ózdi-ózinen jýregim dýrsildep jónelgeni. Adammen emes, auzynan ot shashqan ajdahamen tildeseyin dep túrghandaymyn. Maghan ne boldy? Sabyr! Sabyr! Adamjegish alpauyt emes shyghar? Biraz kýttim. Trubkany kótermedi. Qayta terdim. Taghy da almady. Aytpaqshy, onyng qúlaghynyng mýkisi bar, nashar estiydi dep edi ghoy. Telefonnyng ýnin estimey jatqan bolar. Endi qolyndaghy kelini Áygerimning nómirin terdim.

– Allo-o! Eto kto-o?– Erke kelinshekting erine sóilegen dauysy. Shatasyp, basqa bireuge týsip kettim be dep qaldym.

– Salamatsyz ba, búl Núrpeyisovting ýii me?

– Da, da. Vy ne oshiblisi. Eto ego dom. Zdravstvuyte!

– Qaraghym, men bir baspanyng diyrektory edim. Ábeng keldi me?

– Da on vchera priyletel. Seychas doma.

– Siz Áygerim bolarsyz? Myna nómirdi ministrlikting adamdary berip edi.

– Da, ya Aygerima, kelinka ego. Chto vy hoteliy?

– Analayyn, men Ábenmen jolyghuym kerek. Bir manyzdy mәsele bar. Atanyzdyng kitaptaryn shygharu turaly.

– Nu, priyezjayte. Dumay chto on ne budet protiyv.

– Jarty saghat shamasynda barsam bola ma?

– Da, priyezjayte. Ya emu skaju.

– Naqty adresti aita salynyzshy.

– Taymanova - 222 J.

– Kóp rahmet! Qazir kelem.– Auzymdy jighansha baylanys ýzilip ketti.

«E-e, myna kelin orys tildi eken ghoy. Biraq aty Áygerim. Taza qazaqy esim. Últy qazaq boluy kerek. Orystanyp ketken kóp qazaqtyng biri shyghar. Bara kórermin» dep oiladym. Mashinagha otyrdym da, qaydasyng Taymanov dep tartyp kettim. «2-GIYS» qosymshasy adastyrmay alyp keldi.

Mine, «Tauly qyrattaghy» jazushylar shygharmashylyq ýiining janyndaghy han sarayynday zәulim ýiding aldynda túrmyn. Jan jaghyma qarap, bir temeki tartyp alayyn dedim. Taymanov kóshesining boyynda ónkey bayshikeshter men qaymaqtar túrady eken. Ne degen myqtylar desenizshi!.. Ýy iyelerining әleueti aitpay-aq kórinip túr. Birinen biri ótedi. Kórshi ýide Qalijan Bekhojinning otbasy, odan bir ýy әride akademik Serik Qirabaevtyng janúyasy túrady. Serik aghanyng segiz tomdyq jinaghyn shygharghanda Áliya apam ekeui meni ýiine shaqyryp qonaq etken. Bәri esime týse bastady. Kitabyna demeushi bolghan ataqty qayratker-mesenat Beket Túrgharaevty da birge shaqyrghan. Dәl osy kóshede. Biraq Núrpeyisovting qatar túratyny turaly aitylmaghan. Endi ghana bildim.

Ábenning ýii bәrinen de saltanatty kórinedi. Oimen kómkerilgen biyik temir qaqpanyng baghanyna bekitilgen domofonnyng týimesin bastym. Kameradan meni kórip túrsa kerek, bireu sart etkizip temir qúlypty ashty. Aulagha kirdim. Atshaptyrym jer eken. Qatar-qatar ósken kógildir shyrsha kózding jauyn alady. Aula múntazday taza. Aynalama tandana qarap, ýiding aldyna jaqyndadym. Ong qaptalda jasyl jelekting qasyndaghy oryndyqta әbden qartayghan keyuana otyr. Ábenning jary bolu kerek. Ol kisige arnayy búrylyp, qos qoldap amandastym.

– Amansyz ba, apa! Ábene kelip edim,– dedim baysaldy til qatyp.

– Jaghdayyng jaqsy ma?– dedi ol meni búrynnan tanityn adamday. Kәrilik jengen be, dauysy óte bәseng shyqty.– Qashan keldin? Jastar aman ba?– Kәri kisi meni bireumen shatastyryp túr-au. Jastary nesi?

– Apa, mening atym Temirghali. Ábene jolyghayyn dep em.

– Ol ketip qaldy ghoy.– dedi keyuana jymiyp.

– Ketip qalghany qalay? Jana ghana ýide dep edi ghoy.– Men tandanysymdy jasyra almadym. Sanam sansyrap ketti.– Áygerimmen telefon arqyly sóileskem. Ýide degen. Búl qalay boldy?

– Ýige kirsenshi. Men bilmeymin.– dedi ol ózimen ózi sóileskendey jay ghana kýbirlep. Onyng jerge qadalghan oisyz janaryna qarap, eptep bastan kete bastaghanyn týsingendey boldym. Toqsan jas degen de onay emes qoy.

– Apa, renjimeniz. Ábeng bolmasa Áygerimge jolyghyp shyghayyn.– Men ýige qaray búrylyp, biyik mәrmәr baspaldaqpen kóterilip kettim.

Ýiding auyr aghashtan jasalghan syrtqy esigi patsha sarayynyng esigindey biyik eken. Kýshpen tartyp ashtym. Tamburdan keyin taghy sonday esik bar. Ol ishke qaray ashylady. Amaldap ashyp, ishke endim. Ortalyq holl óte keng eken. Syrttaghy kýnning sәulesimen ýlken kenistik jap-jaryq núrgha bólenip jarqyrap túr. Jogharghy qabatqa kóteriletin syndarly baspaldaqtan bólek qarama-qarsy ornalasqan bes-alty bólmening esigi kórindi. Sol jaq qaptaldaghy qonaq kýtuge arnalghan berekeli zaldyng qos japsarly esigi aiqara ashylyp qalypty. Qymbat jihazdar alystan kózding jauyn alady. Kire beris pen zaldyng esigine deyingi órnekti qabyrghagha taqap júmsaq divan qoyylypty. Ýige kirgen qonaqtar holda otyryp demalatyn oryn. Sol divanda boyyn shalqaya sozyp, ýstine halat kiygen Ábdijәmil agha úiyqtap jatyr eken. Basyna jastanghany ortasynda «BMW» degen zerli ýlken jazuy bar, mashinanyng dóngelegine úqsas shymqay qara jastyq. Jýzi quday. Seldiregen appaq shashy artqa qaray jalbyrap, qara jastyqqa erekshe kontrast beredi. Áuelgide әruaq kórgendey bolyp, tiksinip qaldym. «Búl kisi nege kire beriste jatyr?» dep oiladym. «Jә, qayda jatamyn dese de ózining ýii ghoy. Mening nem bar?». Ayaq kiyimimdi esikting aldynda qaldyryp, qasyna jaqyndadym. Aqsaqal ong qolyn shýidesine qoyghan qalpy birqalypty tynystap jatyr. Tynys alghan sayyn kәri keudesi kóterilip basylady.

Divannyng aldynda pәkene boyly jurnal ýsteli. Ýstelding ýstinde taza aq paraq pen qalamsap. Birdene jazbaqqa dayyndalghan siyaqty. Ayaq jaghynda bir taburetka túr. Oy degen jýiirik qoy. Ápsәtte talay nәrse oilap ýlgerdim. «Bәlkim, búl kisi osy jerde meni kýtip jatqan bolar. Mening kele jatqanymdy Áygerim aitqan son, jogharghy qabatqa kóterip әure qylmayyn dedi me? Onda anau taburetka maghan arnalghan oryn boldy ghoy. Álde... Kelise almasaq kire beristen qayqaytayyn dedi me eken?».

– Assalaumaleykum!– dedim ony oyatqaly qattyraq dauystap. Ol sezbedi. Shyn úiyqtap jatyr eken. Álde estimedi me? Onyng tize túsynan týrtip:

– Assalaumaleykum, agha!– dep qattyraq aittym. Ol kózin jymsityp ashty da, meni kórip basyn kóterdi. Denesin tiktep otyryp jatyp, qyryldaghan dauyspen:

– Ay-ger-ri-i-m-m! Áy, Ay-ger-i-i-m! Qayda-sy-nn?– dep aighaylady. As bólme jaqta jýrgen, aldyna qysqa aljapqysh baylaghan kelini qolyn sýrte-mýrte maylyghymen birge jýgirip keldi. Elikting balasynday, qyrdyng qyzyl kiyigindey epsekti bala eken. Betine bes batpan boyau jaghypty. Japsyrmaly kirpikteri betining jartysyn japqanday. Balyq erindi negr qyzday dýrdiytipti. «Zdrastie!» dedi maghan qarap.

– Au, papa! Chto nujno?

– Maghan apparattarymdy әkelip bershi. Ekeuin de әkel. Spalinyida jatyr.– Áygerim ysylghan bәige toryday tez-tez basyp jogharghy qabatqa kóterilip ketti. Qariya maghan «Kýte túr!» degendey ymdady. Aldymdaghy oryndyqty núsqap, «Otyrsayshy!» dedi. Men taburetkany ýstelge jaqyndatyp, otyrdym. Áygerim tez oraldy. Aytqanyn berdi de as ýige jóneldi. Eki qúlaghyna eki apparatty ilip alghan song Ábekeng jýzime qarap:

– Kim bolasyn-n?– dep súrady. Baspanyng diyrektorymyn desem «teksertemin» dep bas salatyn siyaqty.

– Temirghaly degen aqynmyn,– dedim.

– Onday aqyndy estigem joq. Kәzir ne kóp, aqyn kóp. Nege keldin?– dedi jaqtyrmaghanday dýnkildep.

– Ministrlik jiberdi.– Onyng kózine tura qaradym.

– Qay-ssy-sy?– Ádeyi qadap súrap otyrghanday kórindi.

– Mәdeniyet ministrligi.

– Ne deyt?

– Jeti tomynyzdy shygharamyz deydi. Sony maghan tapsyryp jatyr.

– Ózinning atyng kim dedin?

– Temirghaliy.

– Te-mir-ghali? Qay jaqtyng tumasysyn?

– Shymkentten. Búrynghy Lengir audany. Taudyng balasymyn.

– Nege sening atyng Temirghali? Ghaly dep batys jaqta qoymaushy me-ed?

– Onyng ózinshe tarihy bar.– dep men ony әngimege tarta týstim. Óitkeni ýlken kisiler әngimeleskendi jaqsy kóredi. Qartayghan song sóilesetin adam tappay, jalghyzdyqtan jalyghyp otyrady. Sony oiladym da әngimemdi jalghap kettim.– Mening Kópbay atamnyng Bekbay degen inisi bolghan. Soghysta, qan maydanda Oral jaqtyng Saparghaly degen jigitimen dos bolypty. Bir-birin talay mәrte jaughan oqtyng astynan alyp shyghypty. Eki dos serttesken eken. Elge aman jetip, balaly bolsaq, túnghyshymyzgha bir-birimizding atymyzdy qoyamyz depti. Saparghaly Smolenskining týbindegi bir úrysta oqqa úshyp, opat bolghan kórinedi. Bekbay atam aman oralghan. Dosyna bergen serti boyynsha túnghysh balasynyng atyn Saparghaly dep atapty. Keyingi kelinder bosanghanda ýlken qaynaghanyng balasyna úqsasyn dep bәrimizding atymyzgha «ghali» degendi jalghay bergen. Sodan әuletimizde Ghaly kóp. Sol kóp Ghalidyng biri menmin. Mening naghashylarymda da Ghaly degen attar bar. Úly naghashymnyng aty Súltanghaliy.

– Olar da Shymkentten be?

– Týbi aqtóbelikter. Álimning Qarakeseginen taraydy.

– Áy, sen maghan jaqyndayyn deding ghoy. Kәzir Álimning ýlkeni menmin. Shektining Jaqayym tarmaghynan taraymyz. Qarakesekting alystyghy joq.– Mening ishim jylyp qaldy. Aqsaqaldyng beti beri qaray bastaghan siyaqty.

– «Er jigit naghashysyna tartady» deydi. Mening boyymda da Álimning qany bar, agha. Sizdi naghashym desem de bolady.– dep erkinsy bastadym.

– Jә-jә! Sen siyaqty talay jiyendi kórgenbiz. Shymkentting bir quy shygharsyn?

– Olay demeniz. Qumyn desem naghashy júrtqa tartqan bolarmyn. Tayaqtyng bir úshy sizge tiymey me?

– Shymkentte men biletin jalghyz ghana jaqsy jigit bar. Beket Túrgharaev degen. Estip pe en? Naghyz azamat – sol!

– Beket aghamen on-on bes jyldan beri aralasamyn. Naghyz elding azamaty,– dedim onyng sózin qoldap.– Men onymen tyghyz baylanystamyn. Basynda Qadyrdyng kóp tomdyghyn elge taratugha kómektesti. Serik Qirabaevtyng segiz tomyn, Ázilhan Núrshayyqovtyng on tomdyghyn óz qarajatymen shygharyp berdi. Keyinirek Qojabergen jyraudyng birneshe kitabyn jaryqqa shyghardy. Saraphanadan «Babalar ruhyna taghzym» degen memorialdyq keshen saldyrdy. Ayta berseng tausylmaydy.

– A-a, biledi ekensin. Endi zuyldamay... jónindi ait. Myna meni bilesing be?– Ol maghan tesireye qarady.

– Bәrin demesem de... biraz bilemin.– dep men de tikireye qaldym.

– Ne bilesin sonda? «Qan men terdi» biletin shygharsyn? Basqa ne bilushi edin? Bәrinning aitatynyng sol ghana... Basqa týk te bilmeysinder!

– Ne biluim kerek edi? Aytsanyzshy. Elge renishiniz bar siyaqty ghoy. Aytynyz. Biz de aitayyq. Bilmegenimizdi bileyik.– Ol mening betime bajyraya qarap, qadalyp qaldy.

– Áy, senderge daua joq!– Qolyn bir siltedi de ornynan kóterildi. – Kәzir. Kәzir kelem. Otyra túr.– Ayaghyndaghy qayys tәpishkesin sylp-sylp sýiretip, tәltirektey basyp bardy da holldyng týkpirindegi bir bólmege kirip ketti. Men an-tang bolyp otyrmyn. «Taghy ne shygharayyn dedi eken?». Álden uaqytta tәpishkisin tyrpyldatyp qaytyp keldi.

– Mә! Mynany oqyp shyq. Sodan keyin...– dep sap-sary bolyp sarghayyp ketken, әbden tozyghy jetken gazetting jyrtyq-jyrtyq qiyndysyn aldyma laqtyryp jiberip, ózi divangha otyrdy. Men asyqpay qaltamnan kózildirigimdi alyp taqtym da, menzegen maqalasyn tauyp aldym. Birneshe abzastyng astyn qyzyl siyamen syzyp qoyypty. Mәssaghan! Fransuzdyng klassik jazushysy Luy Aragonnyng maqalasy eken. 1967 jyly «Liyteraturnaya gazetagha» audaryp basqan. «Abdijamil Nurpeisov. Sumerki» dep atalady. Asyghys, qyzyl siyamen syzylghan abzastardy oqyp ýlgerdim.

«...iriy Kazakov, sravnivaya avtora romana «Sumerki» s Muhtarom Auezovym, roman kotorogo «inosti Abaya» uje znakom chitatelu iz nashey serii, ocheni horosho otzyvaetsya o Nurpeisove, no ya hochu v kakoy-to mere prevzoyty daje ego vostorjennoe mneniye. Bessporno, v oboih romanah esti mnogo obshego, pusti eto otnositsya k opisannoy imy epohe, sleduet, odnako skazati, chto «Sumerki» predstavlyait soboy novuy stupeni v prosesse kazahskogo romana.

Roman «Abay» mojet byti do nekotoroy stepeny otnesen k tem romanam formirovaniya chelovecheskogo haraktera, neprevzoydennym obrazsom kotorogo vse eshe ostaetsya «Viligelim Meyster» Gete. A roman Nurpeisova v takoy je mere glubokiy y uvlekatelinyi, kak vyshenazvannye knigiy.

V nekotorom rode roman «Sumerki» napominaet kolodes s gorikoy vodoy

(vidimo, ne zrya avtor dal svoey kniyge mnogoznachiytelinyy epigraf, v kotorom govoritsya o «derznoveniy chelovecheskoy dushiy...»). Takih uvlekatelinyh y glubokih kniyg, kak roman «Sumerki» Nurpeisova, v poslednee vremya bylo malo. «Sumerki» mojno sravniti s samymy bolishimiy

proizvedeniyamy sovremennoy liyteratury, budi to amerikanskaya, fransuzskaya ily je drugaya».

Ýzindining songhy ýsh jolyn battastyra syzypty. Dәl sol joldargha qatty riza bolghan siyaqty. Ary qaray da oqy bermek edim, Áben:

– Qalay eken?– dep gýj etti.

– Keremet! Sizdi óte joghary baghalapty. Ghajap! Luy Aragon degen әdebiyetting alyby ghoy. Riza boldym.

– Mine, solay! Endi bilgen shygharsyn mening kim ekenimdi?

– IYә, myna maqala kózime týspepti.

– Oi, senderding kózderindi... Shel basqan ony.– Tamaghyn qyrnap, mekirenip qoydy.– Kәzirgiler týk kórmeytin bolghan. Sonymen Aragon ne dep otyr?

– Sizdi asa talantty jazushy deydi.

– Áy, nege bayqamaysyn? Ol meni Onero de Balizaktyng qataryna qoyyp otyrghan joq pa? Oilansayshy!

– Solay siyaqty.

– Siyaqty emes, tochno solay! Men Balizaktyng dengeyindegi jazushymyn. Al sender... sender... eshtene bilmeysinder. Ministring de dym bilmeydi.

– Bәri de sizdi moyyndaydy ghoy.

– Qadirimdi bilmegen son... moyyndaghanyn kәiteyin... Songhy otyz jyl boyy Qazaqstanda bir de bir kitabym shyqqan joq. Eki-ýsh jyl búryn «Songhy paryzdyn» «Sonday da bir týn bolghan...» degen ekinshi kitabyn «Qazaqparat» baspasyna tapsyrghan eken... Ol tipti sýmireytip jiberdi. Ishi tolghan qate. Qalay júmys isteytinderin... Aty kim edi... әlgi?.. Diyrektoryn aitam...

– Qonysbek Botbaev degen.

– IYә, sol. Kóksoqqan neme... Aytpaqshy, ol da shymkenttik qulardyng bireui ghoy. Ne dúrystap qalamaqy bermedi. Birdene aitsan: «Boldy, boldy» dep zypyldap ketedi. Boldyrghan týgi joq.

– Ony da jaqsy bilemin. Biraq aralaspaytyn adamym. Júmysynda shataghym joq.– dedim men.

– Aralasatyn adam emes, itting balasy. Ony әli sotqa beremin. Kitabymdy qúrtqany ýshin. Bir kýni kelip: «Qalamaqy sizge ne kerek. Onsyz da jaghdayynyz jaqsy ghoy» dedi. Qanym basyma shauyp ketti. Búryn mening jaghdayym rasynda da jaqsy bolghan. «Qan men ter» otyz alty tilge audarylyp basyldy. Jalpy tirajy millionnan asty. Ol kezde qalyng qalamaqy tóleytin. Áuezov Múhang ekeumiz milliarder edik. Dollaryng rubliding qolyna su qúya almaytyn. Bir rubli eki dollar túratyn. Biz rublevyy milliarder boldyq qoy. Qayran jyldar-ay! Sol pishen aqshadan dym da qalmady. Anau sony betime basqanday boldy.

– Ár nәrsening óz sәti bar ghoy. Uaqyt óte kele bәri de ózgeredi. Aqsha degen de su siyaqty. Qansha qyssang da alaqanynda túrmaydy.

– Sen filosofiyany qoya túr. Onyng bәri belgili nәrse. Mәselege jaqyn keleyik. Mening myna jeti tomym shyqsa, maghan qansha qalamaqy beresin?– dep súrauly jýzben qarady. Ishimnen: «Áy, sheshushi túsqa keldik-au» dedim.

– Onyng bәrin belgilep qoyghan. Men óz qaltamnan bir tiyn da bermeymin. Búl memleketting tapsyrysy. Ministrlik әr tomynyzgha bir millionnan eseptep, jeti tomgha jeti million tenge tóleymiz dep otyr.– dedim. Búl әngimem shalgha únamaghanyn sezemin. Ol jan qaltasynan kóldey betoramalyn shygharyp, jónsiz sinbire bastady. Tanauy men jasauraghan kózderin sýrtip bolghan son: «He-he-he!» dep qinala kýlip aldy da:

– Al, bir million tengeng qansha dollar bolady?– dep súrady. Men sol kezdegi kurspen eseptep berdim.

– Eki jarym myng dollar.

– Eki-i ja-rym-m my-yn!?– dedi ol erekshe qayran qalyp, kekesinmen.– Bir tomgha ma?

– IYә, bir tomgha.

Ol birden ashulanyp shygha keldi.

– Áy, kebenemayt, sen mening basymdy qatyrma! Men saghan aitpadym ba, Balizaktyng dengeyindegi jazushymyn dep. Qadirime jetkendering osy ma? Men óz baghamdy biletin adammyn. Kóp bylshyldamandar! Qaltanda aqshang bolmasa nemenege keldin? Mening qalamaqym jýz myng dollar bolady. Bar ma sonday aqshan? Ákel, myna jerge qoy!– dep ol aldynda túrghan jurnal ýstelin alaqanymen qoyyp qaldy. Sart etken dybys shyqty. Ýstelding ýstinde jatqan qalamsap yrshyp, edenge týsti. Ol ashugha bulyghyp, aighaylap jatyr.– Tapqan ekensinder aqymaqty! Jýz myng dollaryng bolmasa, әne esik. Túr da ket! Aqshang bolmasa, kenay nahren otsuda!

Men onyng birese qyzara, birese bozara qúbylghan jýzine qaradym da otyrdym. Kókiregindegi jelin tolyq shygharyp, oiyndaghynyng bәrin aityp bolsyn dedim. Ýndemedim. Biraq onyng songhy boqtauyna shyday almadym.

– Toqtanyz!– dedim sabyrmen sóilep.

– Nege toqtaymyn? Túr da qayqay! Men senimen sóilespeymin. Ket, davay!

Men otyrghan ornymnan qozghalmadym. Onyng kózinen kózimdi almay:

– Siz toqtanyz!– dedim tamaghymdy kenep alyp,– Ket degenge kete beretindey, nemene, meni it dep oilaysyz ba? Mening de sizge aitarym bar. Aytarymdy aitpay ketpeymin búl jerden.

– Sen maghan ne aitpaqsyn? Ne aitasyng sen, a?– Ol ornynan túryp ketpekshi boldy. Bileginen tartyp qayta otyrghyzdym.

– Joq, siz meni tyndasanyzshy. Endi men aitayyn!– Shaldyng sharasy tausylghanday, býkshiyip otyr.

– Al ait! Ayt kәni!– dedi kózderin shaqyraytyp.

– Aytqanda bylay, jasynyz jýzge jaqyndap qalghan qariyasyz. Býkil el sizdi qúrmettemeydi emes, qúrmetteydi. Qayda barsanyz da tórin berip, tóbesine kóteredi. Tórinizden kóriniz jaqyn túrghanda abyroyynyzdy oilamaysyz ba? Men ózimdi boqtatyp qoyyp qarap otyrmaymyn. Ángimening ashyghy bylay, «Qan men terdin» ataghy men aqshasyna mastanyp, siz alpys jyl boyy úiqyda jatyr ekensiz. Qazaqstannyng otyz jyl búryn tәuelsizdik alghanyn da bilmeytin shygharsyz?– dep әdeyi shamyna tiyip, shaghyp aldym.

– Sen, ne ottap otyrsyn? Ket, әida! Shyq ýiden!– Ol qylghyna aighaylady.

– Sabyr etiniz. Áli aityp bolghan joqpyn,– dedim saspay.– Tyndanyz! Bizding el otyz jyl búryn tәuelsizdik alghan. Tәuelsizdik alghaly bir de bir aqyn, bir de bir jazushy qalamaqy alyp kórgen joq. Qalam ústaghandy qaryq qylatyn bayaghy kenestik kezeng kelmeske ketken. Al Qazaqstangha aqyn-jazushy kerek emes siyaqty. Aqiqaty sol. Otyz jyl boyy bir de bir adam qalamaqy alyp kórgen joq. Siz qaydaghy jýz myng dollardy aityp otyrsyz? Jýz myng tenge de bermeytin. Sizge jeti million tenge beremiz degenine riza bolmaysyz ba?

Otyz bes myng dana kitabynyzdy shygharyp, taratamyz deydi. Oghan da razy emessiz. Sizden basqa eshkimge múnday kendik jasalmaghan. Ne deseniz de búl sizding songhy mýmkindiginiz. Kókireginizdi soghyp, kergy berseniz jeti tomynyz shyqpay qalady. Odan ne útasyz? «Barymen bazar» dep, bergenin alyp, raqmetinizdi aityp otyra bermeysiz be? Aqsaqaldyqtyng jóni sol bolady. Al jeke baspanyng diyrektory retinde men sizben basqasha sóilesemin. Qazir aqyn-jazushylar qalamaqy súramaydy, ózderining kitabyna óz qaltasynan aqsha tólep shygharady. Shyqqan kitapty el aralap jýrip ózderi taratady. Siz milliarder bolghan adamsyz. Mynaday ghajayyp sarayda túrasyz. Sizde aqsha joq degenge men senbeymin. Jeti tomdy shygharugha jýz myng dollar ketedi. Seyfinizde jatqan jýz myng dollardy alynyz da, myna jerge әkelip qoyynyz,– dep ózi úrghanday ýstelding ýstin alaqanymmen tars etkizdim. Ol selk ete qaldy.– Men sodan keyin oilanamyn, sizding kitaptarynyzdy shygharamyn ba, shygharmaymyn ba? Oilanamyn. Ol baghagha shygharmauym da mýmkin. Bar ma aqshanyz? Ákeliniz! Joq pa? Onda men kettim. Kerek bolsam izdep tauyp alarsyz.– dep ornymnan túrdym. Ayaq kiyimimdi kiyip jatqanda ol birdene aitqysy kelip:

– Áy! Áy!– dedi aighaylap.

– Áy emes, mening óz atym bar. Aman bolynyz!– dedim de esikti tars jauyp shyghyp kettim.

(Jalghasy bar)

Temirghaly Kópbay

Abai.kz