Putin jyldar boyy Qyrghiy-qabaq soghystan keyin AQSh ornatqan әlemdik tәrtipti syngha alyp kelgenin bilemiz. Onyng pikirinshe, bir ghana derjavanyng biyligine negizdelgen halyqaralyq jýie Reseyding damuyna kedergi keltirip, orynsyz qaqtyghystargha alyp kelipti-mys.

Biraq biylik basyna Donalid Tramp kelgen kýnnen bastap, Putin qarsy bolghan tәrtip kýirey bastady. Onyng ornyna kóppolyarly әlem qalyptasyp keledi. Putin jana jýiede ekonomika men әskery kýsh diplomatiya men yntymaqtastyqtan manyzdy bolyp, әlemde Reseyding róli kýsheyedi dep oilady. Biraq ol qatty qatelesti. Búrynghy әlemdik tәrtipting normalary men instituttary Reseyding әlsiz tústaryn jasyryp kelgen edi. Putin qalaghan jana әlem onyng ózine qauipti bolyp shyqqanyn ózi de bayqamay qaldy.

Kremli ózining yadrolyq arsenaly, bay tabighy resurstary Qytay men AQSh-pen bәsekelesuge beredi dep ýmittendi. Biraq onyng bәri beker bolyp shyqty.

Qazirgi tanda Resey ekonomikasynyng kólemi Qytay men AQSh ekonomikasynan tórt ese kishi jәne búl aiyrmashylyq kýnnen kýnge úlghayyp keledi. Sonymen qatar jasandy intellekt, biotehnologiya jәne kvanttyq esepteu sekildi jana tehnologiyalyq salalardaghy bәsekelestikte Resey artta qaluda.

Osylaysha Resey óte auyr diylemmagha tap boldy. Putin kóppolyarly әlemdi әrbir derjava óz mýddesi ýshin teng dәrejede baqtalasatyn alang retinde elestetken-di. Biraq ol soghystan keyingi kezenning qalyptasqan halyqaralyq erejeleri bolmasa, jana әlem Reseyding әlsizdigin aiday әlemge әshkere qylatynyn kórsetti.

Vashingtonnyng әlemdik kóshbasshylyqtan bas tartqany Mәskeuge emes, Beyjing paydaly bolyp túr. Qytaydyng jyldam damuy Reseyding yqpalyn tómendetip, ony teng dәrejeli әriptesten góri kishi seriktes dengeyine týsirip tastady. Putin oilaghan kóppolyarlyq jýie AQSh pen ytay arasyndaghy bәseke almasty.

Sonymen qatar, halyqaralyq erejelerding әlsireui de Resey ýshin qymbatqa týsti. Ukraina, Siriya jәne basqa jerlerdegi әreketteri Reseydi sanksiyalar men diplomatiyalyq oqshaulaugha úshyratty. Búl elding ekonomikalyq stagnasiyasy men strategiyalyq bedelining tómendeuine alyp kelgenin kórip otyrymyz.

Osylaysha, Putinning kóppolyarly әlem iydeyasy qate bolyp shyqty. Búrynghy әlemdik tәrtipting qúldyrauyn qoldaghan Putin Reseyding әl-quatyn óz qolymen әlsiretti.

Qysqasha aitqanda, Putin armandaghan kóppolyarly әlem esigimizde attady. Biraq jana jýie Putin oilaghanday bolyp shyqpady. Jana tәrtip Reseyding әlsiz tústaryn ashyp kórsetip, Qyrghiy-qabaq soghystan keyingi әlemdik jýiening kýireui Resey ýshin búrynghy jýieden әldeqayda auyr tiyetinin dәleldep berdi.

Núrlan Júmaqanov

Abai.kz