Bórige barsan, arystannyng qaruyn al!
Qaru-jaraqqa qatysty Sovet dәuirinen sanagha sinip qalghan búljymaytyn bir ereje bar emes pe? Yaghni, qyzyl imperiya qúramynda bolghan respublikalarda (býginde tәuelsiz memleketterde) óz Qaruly Kýshteri bolmady, biregey de birtútas, KSRO-nyng әrbir azamaty qyzmet etuge mindetti Sovet Armiyasy boldy. Óz basym barsha qatarlastarymyz sekildi sol әsker qatarynda Mәskeude eki jyl qyzmet etip qaytqanmyn.
Bir armiya bolghan song onyng qaru-jaraghy da bir kózden shyqpay ma? Solay boldy da.
Endi, mine, sovettik respublikalar Mәskeuding tepkisinen qútylyp, Tәuelsizdik alghanyna 35 jyl bop qalypty. IYә, Baltyq elderi, Ukraina jәne basqalary sol kezding ózinde-aq tolyqmәndi hәm tolyqqandy Tәuelsizdikke qol jetkizip, ózining derbes sayasatyn (sonyng ishinde, әskery salada) jýrgizip, qaru-jaraqty qaydan, qay elden alatynyn ózderi sheshe bastady.
Al keybir el, onyng ishinde biz de barmyz, dәl әskery salada kýni keshe atqa minip atoylaghan budennyy men basty tehnikasy zenbirek pen tanki bolghan jukovtar qolbasshylyq etken armiyanyng jauyngerlik jaraghymen qaldy.
Yaghni, moralidyq jaghynan eskirip, әbden toz-tozy shyqqan, býgingi kýn talaptaryna mýldem say emes keshegi sovettik, býgingi – reseylik qaru-jaraghy bizge múra bop qalyp, osy kýnge deyin qyzmet etip keledi.
Alayda, strategiyalyq seng qozghala bastaghan sekildi.
Keybir sheteldik, bedeldi, arnayy әskery BAQ habarlauynsha, kórshi Ózbekstan óz әskerin qytaylyq qaru-jaraqpen qamtamasyz etudi qolgha ala bastapty. Alghashqy qújattargha qol qoyylypty.
Sony bilip qoyghan Mәskeu dereu preziydent ókimin qabyldap, atam zamanda qol qoyylghan Qazaqstan men Ózbekstanmen qaru-jaraq salasyndaghy yntymaqtastyqty qayta qaraugha kóshipti.
Qaru-jaraq gegemoniyasynan airyla bastaghan, ashuly Mәskeuding «qújattardy qayta qarap», naqty qanday qadamdargha baratyny әli beymәlim. Áskery әlipting artyn baghayyq, sonyng aldynda osy asa manyzdy mәselege qatysty birer oi.
Birinshiden, eger de syrtqy sayasatta shynymen de kópvektorlyqty ústansaq, Tәuelsizdikting eng basty kepili – qorghanys isinde de sol baghyttan auytqymau kerek siyaqty. IYә, bir kýnning ishinde óz әskerimiz osy kýnge deyin qoldanysta kele jatqan sovet-resey qaru-jaraghynan bas tarta almas. Alayda, búl osy salany kýnnen bastap әrtaraptandyra bastaugha (ony «diyversifikasiya» deydi) ne kedergi? «Bórige barsan, arystannyng qaruyna al» degen sóz bar emes pe?
Ekinshiden, әskery maman emespin, alayda, әskerindi óz kórshinning qaru-jaraghymen jabdyqtau degendi týsine qoymadym: jaman aitpay, jaqsy joq, ertengi kýni, sol kórshing ózine qarsy soghys ashsa ne bolmaq? Kisidegining kilti aspanda emes pe?!
Ýshinshiden, Ukrainagha qarsy soghys ashyp, órkeniyetti әlemnen alastatylghan, sanksiyalardan kózin asha almay qalghan Reseymen «әskeriy-tehnikalyq yntymaqtastyghymyzdyn» ózi bizge bumerang retinde qaytyp kelip, elimizdi qosymsha sanksiyalargha úshyratpay ma? Óitkeni, ol saladaghy yntymaqtastyq importpen birge eksportty da menzeydi emes pe?
Tórtinshiden, Sovet odaghy taraghanda kenes әskeriy-ónerkәsip keshenining qúramynda bolghan, sol kezde myqty әleueti saqtalghan qanshama kәsiporyn Qazaqstan aumaghynda qaldy?! Solardyng taghdyry ne boldy?
Ashyq derekkózderine sensek, kezinde Qazaqstanda 50-ge juyq әskery kәsiporyn bolypty, olar torpedo, teniz minalary, raketalyq keshender, radioelektronika men myltyqtar shygharghan eken.
Álde bәri Almatydaghy AZTM (Almaty auyr mashina jasau zauyty) sekildi talan-tarajgha salynyp, ayaghynda jabayy naryqtyng qúrbany bop, bazar, sauda ortalyghy ne túrghyn-ýy keshenine ainalyp ketti me? Sol salagha bir myqty audit kerek-au deymin!
Tórt jyldan astam uaqyt soghysyp, adam basyna bermes qiyndyqty ótkerip jatqan Ukrainanyng ózi qaru-jaraq salasynda naghyz revolusiya jasap, óz drondary men pilotsyz ýshqysh apparattarymen býkil әlemdi tang qaldyryp jatyr emes pe? Beybit jaghdayda kýn keship jatqan, aqshamyz qaltamyzgha syimay, kezinde bir ghana EKSPO-gha eki milliard dollardan astam qarjy júmsaghan biz nelikten osy salada artta qalyp qoydyq?
Mine, kórshi elding basshysynyng bir ókimining ózi bizde osynday oqystau bolsa da, oryndy oilargha jeteledi. Basqasyn aitpaghanda...
Ámirjan Qosan
Abai.kz