Álihan Bókeyhangha arnalghan halyqaralyq konferensiya ótti
Euraziyalyq últtyq uniyversiytetinde Alash qozghalysynyng jetekshisi, memleket jәne qogham qayratkeri Álihan Bókeyhannyng 160 jyldyghyna arnalghan halyqaralyq ghylymy konferensiya ótti. Is-sharagha Qazaqstan men shetelden kelgen ghalymdar, alashtanushylar, qogham qayratkerleri, studentter men magistranttar qatysty.
Konferensiya barysynda «Aq jol» demokratiyalyq partiyasynyng atynan sóz sóilegen Mәjilis deputaty, partiya tóraghasy Azat Peruashev Álihan Bókeyhannyng qazaq memleketshildigining qalyptasuyndaghy tarihy róline toqtalyp, Alash qayratkerlerining iydeyalary býgingi qogham ýshin de ózektiligin joghaltpaghanyn atap ótti. Sonday-aq bayandamada Alash qozghalysynyng birqatar ústanymdary qazirgi tanda halyq talqylap jatqan Jana Konstitusiya jobasynda kórinis tapqanyna nazar audaryldy. Búl – Alash iydeyalarynyng tarihy sabaqtastyghy men olardyng býgingi sayasiy-qúqyqtyq jýiedegi manyzyn aiqynday týsedi.
Halyqaralyq konferensiyagha uniyversiytet rektory, professor Erlan Sadykov, «Qazaq gazetteri» qoghamynyng preziydenti Diqan Qamzabek, «Alash» institutynyng doktory Súltan Han Aqqúly, Tarih institutynyng diyrektory Ziyabek Qabyldinov, «Aq jol» demokratiyalyq partiyasynyng Mәjilis deputattary Qazybek Isa, Serik Erubaev, Berik Dýisembinov, sonday-aq Chehiya men Japoniyadan kelgen tarihshylar jәne ózge de alashtanushy zertteushiler qatysty.
Konferensiya ayasynda Alash qozghalysyna qatysty jana ghylymy derekter de úsynyldy. Atap aitqanda, jaqynda Praga qalasynda tabylghan Alash qayratkerlerine baylanysty tyng arhivtik mәlimetter ghylymy qauymdastyqqa tanystyryldy. Osyghan oray atalghan derekterge negizdelgen eki kitaptyng túsaukeser rәsimi ótkizildi.
Ghylymy jiyn sonynda qatysushylar Alash qayratkerlerining múrasyn zertteu men nasihattaudyng manyzyn atap ótip, olardyng memleketshildik iydeyalary býgingi Qazaqstan qoghamy ýshin de manyzdy ekenin aitty.
Keshkisin auyzashar dastarhany úiymdastyrylyp, «Aq jol» demokratiyalyq partiyasynyng atynan konferensiya qatysushylaryna Álihan Bókeyhannyng ruhyna baghyshtalghan as berildi.
Azat Peruashev, «Aq jol» demokratiyalyq partiyasynyng tóraghasy:
– Qadirli Alash eli!
Eng aldymen barshanyzdy últ kósemi tәuelsizdikti armandaghan, elimizding azattyq jolynda janyn pida etip, qúrbandyqqa úshyraghan Álihan Bókeyhannyng 160 jyldyq mereytoyymen qúttyqtaghym keledi.
Búl túlghanyng tarihy rólin sózben aityp jetkizu mýmkin emes.
Álihan Bókeyhannyng elimizding Qazaq halqyn sayasi, ekonomikalyq, әleumettik jәne ruhany damuyna ýlesi erekshe.
Ol kisi bizding elimizge bergen serpinin elimizding betke ústar azamattary, ziyaly qauym әli kýnge deyin sezip túr.
Kezinde kópshilikke belgisiz bolghan Abaydy jәne onyng shygharmalaryn tauyp, zerttep, jinaqtap, jýielep, jeke kitap etip shygharyp, keng halyqty Abay múrasymen tanystyrghan Álekeng HIH-HH ghasyrlardyng toghysynda óz túlgha retinde, ózining derbes damuymen elimizge Qazaq halqynyng ózdik tarihy jolyn tabu kerek ekendigine kóz jetkizdi.
Sol zamanda elimiz aldynda qanday da bir synaqtar bolsa - holera siyaqty indetpen kýresu, qazaq túrghyndarynyng jerin tartyp alu sayasatyna qarsylyq bildiru, sottardyng әdiletsiz sheshimderin әshkereleu, elimizding damuy men ekonomikalyq potensialyn ashu, óndiris pen auyl sharuashylyghynda, әskeri, medisinalyq, bilim salalarynda kadrlar dayyndau siyaqty, búdan da basqa kóptegen bastamalargha jol ashqan - sol Álihan Bókeyhan.
Alash Respublikasyn qúrastyru iydeyasynda tәuelsizdik jolynda qadam basugha ózi de, janyndaghy myndaghan qoldaushylardy osy iydeyagha baghyttaghan ekeni mәlim.
Alash Respublikasyn jariyalap, onyng tәuelsizdigi ýshin qajetti kýresten bas tartpay, tipti әskery kýshterdi dayyndaugha deyin baryp, bolishevikterding shabuylyna tótep berip, bizding ata-babalarymyzgha ruh bergen últ kósemi – Álihan Bókeyhan.
Sovet ýkimetin moyyndaugha mәjbýr bolghannan keyin de, Álekeng ózining qasyna sol kezdegi eng bilimdi, kókiregi oyau, sanasy ashyq el azamattaryn jinaqtap, olardy qaytadan óz eline qyzmet etuge júmyldyrdy.
Smaghúl Sәduaqasov, Ahmet Baytúrsynúly, Maghjan Júmabaev, Súltanbek Qojanúly, Álimhan Ermekúly jәne basqa da ýzengilesterimen birge zamanauy bilim nysandaryn ashyp, halyq arasynda aghartushylyq júmystarymen ainalysty.
Zamanauy tehnologiyalardy auyl sharuashylyghynda, jer qoynauyn paydalanu salasynda engizu isine atsalysyp, halyqtyng ruhany ústanymyn janghyrtu júmystaryn jýrgizdi.
Óz qolymen jinalghan derekterine sýiene otyryp, qazaq jerining tútastyghyn dәlәldep, totalitarly biylikti de últtyq avtonomiyalyq, keyin – odaqtas respublikany jariyalaugha keltirdi.
Alayda, aqyrynda Stalin rejiymining qúrbandyghyna úshyrady.
Osy konferensiyagha menen de artyq alashtanushylar, Álihan tanushylar bas qosyp otyr. «Aq jol» Demokratiyalyq partiyasy ýshin Alash últtyq iydeyasy - eng alghashqy qúndylyq jәne óz aldymyzdaghy eng ýlken borysh dep qabyldaymyz.
Bizding sayasy baghdarlamamyzda da eng alghashqy bap «Tәuelsizdik pen Alash últtyq iydeyasy» dep kórsetilgen.
Qazirgi kezde keybireuler Alash iydeyasyn tek tarihshylardyng taqyryby dep aityp jýr. Búl ýlken qate. Sebebi Alash - búl elimizding tek tarihy ghana emes. Búl - bizding býginimiz, búl - bizding bolashaghymyz da.
Qazaq halqynyng býgingi kýni de, bolashaghy da Alash iydeyasymen tyghyz baylanysty. HHI ghasyrdyng ortasynda bizding jastarymyz ashyq dýniyede oqyp jýrip, qyzmet etip, júmys istep, zamanauy tehnologiyalargha at salysyp jýrse de, barshamyz ýshin óz eline qyzmet etu Álihan Bókeyhan aitqanday «Tiri bolsam, qazaq halqyna qyzmet etip qoymaymyn» - degen sózi aspandaghy Temirqazyqtay jarqyrap túru qajet dep bilemin.
Barshamyza, әserese jas buyngha búl ashyq dýniyede aq jol kórsetetin, bilimge, jana tәjeriybege, janashyldyqqa iytermeleytin, oghan serpin, ruh beretin kýsh dep búl Alash iydeyasy.
Osy kýnder býkil el Jana Konstitusiyamyz jobasyn talqylauda. Al sol jana Ata zanymyzdyng kóp ústanymdar – preambulada, jer tútastyghy, jer qoynauyn turaly baptarda, memelettik jýiesini tepe-tendigi әri túraqtylyghy, últtyq mýddesi jayynda normalarda, halyqaralyq kelisimderdi Konstitusiyamyzgha baghyndyru talaby, adam balasynyng qúqyqtyq qorghau sharttary6 t.b. – «Alash» iydeyasyna tiyesili.
Konferensiya úiymdastyrushylaryna, onyng ishinde eng aldymen Euraziyalyq uniyversiytetining rektory Erlan Sydyqovqa, professor Diqan Qamzabekke, «Alash» institutynyng újymyna, onyng ishinde Súltan Han Aqqúlyna, shetelden kelgen qonaqtarymyzgha óz atymnan әri «Aq jol» Demokratiyalyq partiyasy atynan alghysymdy bildirip, konferensiyamyzdyng júmysyna sәttilik tileymin.
Abai.kz