ەۋرازيالىق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە الاش قوزعالىسىنىڭ جەتەكشىسى، مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ءاليحان بوكەيحاننىڭ 160 جىلدىعىنا ارنالعان حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسيا ءوتتى. ءىس-شاراعا قازاقستان مەن شەتەلدەن كەلگەن عالىمدار، الاشتانۋشىلار، قوعام قايراتكەرلەرى، ستۋدەنتتەر مەن ماگيسترانتتار قاتىستى.

كونفەرەنتسيا بارىسىندا «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ اتىنان ءسوز سويلەگەن ءماجىلىس دەپۋتاتى، پارتيا توراعاسى ازات پەرۋاشەۆ ءاليحان بوكەيحاننىڭ قازاق مەملەكەتشىلدىگىنىڭ قالىپتاسۋىنداعى تاريحي رولىنە توقتالىپ، الاش قايراتكەرلەرىنىڭ يدەيالارى بۇگىنگى قوعام ءۇشىن دە وزەكتىلىگىن جوعالتپاعانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق باياندامادا الاش قوزعالىسىنىڭ بىرقاتار ۇستانىمدارى قازىرگى تاڭدا حالىق تالقىلاپ جاتقان جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا كورىنىس تاپقانىنا نازار اۋدارىلدى. بۇل – الاش يدەيالارىنىڭ تاريحي ساباقتاستىعى مەن ولاردىڭ بۇگىنگى ساياسي-قۇقىقتىق جۇيەدەگى ماڭىزىن ايقىنداي تۇسەدى.

حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى، پروفەسسور ەرلان سادىكوۆ، «قازاق گازەتتەرى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى ديقان قامزابەك، «الاش» ينستيتۋتىنىڭ دوكتورى سۇلتان حان اققۇلى، تاريح ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى زيابەك قابىلدينوۆ، «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ ءماجىلىس دەپۋتاتتارى قازىبەك يسا، سەرىك ەرۋباەۆ، بەرىك دۇيسەمبينوۆ، سونداي-اق چەحيا مەن جاپونيادان كەلگەن تاريحشىلار جانە وزگە دە الاشتانۋشى زەرتتەۋشىلەر قاتىستى.

كونفەرەنتسيا اياسىندا الاش قوزعالىسىنا قاتىستى جاڭا عىلىمي دەرەكتەر دە ۇسىنىلدى. اتاپ ايتقاندا، جاقىندا پراگا قالاسىندا تابىلعان الاش قايراتكەرلەرىنە بايلانىستى تىڭ ارحيۆتىك مالىمەتتەر عىلىمي قاۋىمداستىققا تانىستىرىلدى. وسىعان وراي اتالعان دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن ەكى كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى وتكىزىلدى.

عىلىمي جيىن سوڭىندا قاتىسۋشىلار الاش قايراتكەرلەرىنىڭ مۇراسىن زەرتتەۋ مەن ناسيحاتتاۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتىپ، ولاردىڭ مەملەكەتشىلدىك يدەيالارى بۇگىنگى قازاقستان قوعامى ءۇشىن دە ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.

كەشكىسىن اۋىزاشار داستارحانى ۇيىمداستىرىلىپ، «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ اتىنان كونفەرەنتسيا قاتىسۋشىلارىنا ءاليحان بوكەيحاننىڭ رۋحىنا باعىشتالعان اس بەرىلدى.

ازات پەرۋاشەۆ، «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ توراعاسى:

– قادىرلى الاش ەلى!

ەڭ الدىمەن بارشاڭىزدى ۇلت كوسەمى تاۋەلسىزدىكتى ارمانداعان، ەلىمىزدىڭ ازاتتىق جولىندا جانىن پيدا ەتىپ، قۇرباندىققا ۇشىراعان ءاليحان بوكەيحاننىڭ 160 جىلدىق مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاعىم كەلەدى.

بۇل تۇلعانىڭ تاريحي ءرولىن سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس.

ءاليحان بوكەيحاننىڭ ەلىمىزدىڭ قازاق حالقىن ساياسي، ەكونوميكالىق، الەۋمەتتىك جانە رۋحاني دامۋىنا ۇلەسى ەرەكشە.

ول كىسى ءبىزدىڭ ەلىمىزگە بەرگەن سەرپىنىن ەلىمىزدىڭ بەتكە ۇستار ازاماتتارى، زيالى قاۋىم ءالى كۇنگە دەيىن سەزىپ تۇر.

كەزىندە كوپشىلىككە بەلگىسىز بولعان ابايدى جانە ونىڭ شىعارمالارىن تاۋىپ، زەرتتەپ، جيناقتاپ، جۇيەلەپ، جەكە كىتاپ ەتىپ شىعارىپ، كەڭ حالىقتى اباي مۇراسىمەن تانىستىرعان الەكەڭ ءحىح-حح عاسىرلاردىڭ توعىسىندا ءوز تۇلعا رەتىندە، ءوزىنىڭ دەربەس دامۋىمەن ەلىمىزگە قازاق حالقىنىڭ وزدىك تاريحي جولىن تابۋ كەرەك ەكەندىگىنە كوز جەتكىزدى.

سول زاماندا ەلىمىز الدىندا قانداي دا ءبىر سىناقتار بولسا - حولەرا سياقتى ىندەتپەن كۇرەسۋ، قازاق تۇرعىندارىنىڭ جەرىن تارتىپ الۋ ساياساتىنا قارسىلىق ءبىلدىرۋ، سوتتاردىڭ ادىلەتسىز شەشىمدەرىن اشكەرەلەۋ، ەلىمىزدىڭ دامۋى مەن ەكونوميكالىق پوتەنتسيالىن اشۋ، ءوندىرىس پەن اۋىل شارۋاشىلىعىندا، اسكەري، مەديتسينالىق، ءبىلىم سالالارىندا كادرلار دايىنداۋ سياقتى، بۇدان دا باسقا كوپتەگەن باستامالارعا جول اشقان - سول ءاليحان بوكەيحان.

الاش رەسپۋبليكاسىن قۇراستىرۋ يدەياسىندا تاۋەلسىزدىك جولىندا قادام باسۋعا ءوزى دە، جانىنداعى مىڭداعان قولداۋشىلاردى وسى يدەياعا باعىتتاعان ەكەنى ءمالىم.

الاش رەسپۋبليكاسىن جاريالاپ، ونىڭ تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن قاجەتتى كۇرەستەن باس تارتپاي، ءتىپتى اسكەري كۇشتەردى دايىنداۋعا دەيىن بارىپ، بولشەۆيكتەردىڭ شابۋىلىنا توتەپ بەرىپ، ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىزعا رۋح بەرگەن ۇلت كوسەمى – ءاليحان بوكەيحان.

سوۆەت ۇكىمەتىن مويىنداۋعا ءماجبۇر بولعاننان كەيىن دە، الەكەڭ ءوزىنىڭ قاسىنا سول كەزدەگى ەڭ ءبىلىمدى، كوكىرەگى وياۋ، ساناسى اشىق ەل ازاماتتارىن جيناقتاپ، ولاردى قايتادان ءوز ەلىنە قىزمەت ەتۋگە جۇمىلدىردى.

سماعۇل سادۋاقاسوۆ، احمەت بايتۇرسىنۇلى، ماعجان جۇماباەۆ، سۇلتانبەك قوجانۇلى، ءالىمحان ەرمەكۇلى  جانە باسقا دا ۇزەڭگىلەستەرىمەن بىرگە زاماناۋي ءبىلىم نىساندارىن اشىپ، حالىق اراسىندا اعارتۋشىلىق جۇمىستارىمەن اينالىستى.

زاماناۋي تەحنولوگيالاردى اۋىل شارۋاشىلىعىندا، جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىندا ەنگىزۋ ىسىنە اتسالىسىپ، حالىقتىڭ رۋحاني ۇستانىمىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى.

ءوز قولىمەن جينالعان دەرەكتەرىنە سۇيەنە وتىرىپ، قازاق جەرىنىڭ تۇتاستىعىن دالالدەپ، توتاليتارلى بيلىكتى دە ۇلتتىق اۆتونوميالىق، كەيىن – وداقتاس رەسپۋبليكانى جاريالاۋعا كەلتىردى.

الايدا، اقىرىندا ستالين رەجيمىنىڭ قۇرباندىعىنا ۇشىرادى.

وسى كونفەرەنتسياعا مەنەن دە ارتىق الاشتانۋشىلار، ءاليحان تانۋشىلار باس قوسىپ وتىر. «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسى ءۇشىن الاش ۇلتتىق يدەياسى - ەڭ العاشقى قۇندىلىق جانە ءوز الدىمىزداعى ەڭ ۇلكەن بورىش دەپ قابىلدايمىز.

ءبىزدىڭ ساياسي باعدارلامامىزدا دا ەڭ العاشقى باپ «تاۋەلسىزدىك پەن الاش ۇلتتىق يدەياسى» دەپ كورسەتىلگەن.

قازىرگى كەزدە كەيبىرەۋلەر الاش يدەياسىن تەك تاريحشىلاردىڭ تاقىرىبى دەپ ايتىپ ءجۇر. بۇل ۇلكەن قاتە. سەبەبى الاش - بۇل ەلىمىزدىڭ تەك تاريحى عانا ەمەس. بۇل - ءبىزدىڭ بۇگىنىمىز، بۇل - ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز دا.

قازاق حالقىنىڭ بۇگىنگى كۇنى دە، بولاشاعى دا الاش يدەياسىمەن تىعىز بايلانىستى. ءححى عاسىردىڭ ورتاسىندا ءبىزدىڭ جاستارىمىز اشىق دۇنيەدە وقىپ ءجۇرىپ، قىزمەت ەتىپ، جۇمىس ىستەپ، زاماناۋي تەحنولوگيالارعا ات سالىسىپ جۇرسە دە، بارشامىز ءۇشىن ءوز ەلىنە قىزمەت ەتۋ ءاليحان بوكەيحان ايتقانداي «ءتىرى بولسام، قازاق حالقىنا قىزمەت ەتىپ قويمايمىن» - دەگەن ءسوزى اسپانداعى تەمىرقازىقتاي جارقىراپ تۇرۋ قاجەت دەپ بىلەمىن.

بارشامىزا، اسەرەسە جاس بۋىنعا بۇل اشىق دۇنيەدە اق جول كورسەتەتىن، بىلىمگە، جاڭا تاجەريبەگە، جاڭاشىلدىققا يتەرمەلەيتىن، وعان سەرپىن، رۋح بەرەتىن كۇش دەپ بۇل الاش يدەياسى.

وسى كۇندەر بۇكىل ەل جاڭا كونستيتۋتسيامىز جوباسىن تالقىلاۋدا. ال سول جاڭا اتا زاڭىمىزدىڭ كوپ ۇستانىمدار – پرەامبۋلادا، جەر تۇتاستىعى، جەر قويناۋىن تۋرالى باپتاردا، مەمەلەتتىك جۇيەسىنى تەپە-تەندىگى ءارى تۇراقتىلىعى، ۇلتتىق مۇددەسى جايىندا نورمالاردا، حالىقارالىق كەلىسىمدەردى كونستيتۋتسيامىزعا باعىندىرۋ تالابى، ادام بالاسىنىڭ قۇقىقتىق قورعاۋ شارتتارى6 ت.ب. – «الاش» يدەياسىنا تيەسىلى.

كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرۋشىلارىنا، ونىڭ ىشىندە ەڭ الدىمەن ەۋرازيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆقا، پروفەسسور ديقان قامزابەككە، «الاش» ينستيتۋتىنىڭ ۇجىمىنا، ونىڭ ىشىندە سۇلتان حان اققۇلىنا، شەتەلدەن كەلگەن قوناقتارىمىزعا ءوز اتىمنان ءارى «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسى اتىنان العىسىمدى ءبىلدىرىپ، كونفەرەنتسيامىزدىڭ جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەيمىن.

Abai.kz