Header Banner
Beysenbi, 12 Nauryz 2026
Alasapyran 160 0 pikir 12 Nauryz, 2026 saghat 16:19

AQSh pen Iran soghysy qashan ayaqtalady?!

Suret: BAQ.KZ saytynan alyndy

AQSh pen Izraili soqqysynan Iran rejiymi aitarlyqtay әlsiredi, biraq beriluding belgisi bayqalmaydy. Tramp pen Netaniyahu soghysty bastaudyng onay, ayaqtautyng qiyn ekenin jәne Irannyng búl qaqtyghysqa jaqsy dayyndalghanyn eskermegeni belgili boldy.

Birinshiden, soghystyng basynda Iran AQSh pen Izrailiding baghasy qymbat zymyrangha qarsy zymyrandaryn әlsiretu ýshin ortaqol zymyrandaryn paydalanumen birge, AQShpen odaqtas Parsy shyghanaghy memleketterin bombalau ýshin arzan drondardy da qoldanyp, olardyng barlyghyn qaqtyghysqa tartty. Soghys 12 kýn boyy jalghasyp keledi jәne búl elderdi Iran toqtausyz bombalap jatyr, biraq Parsy shyghanaghy memleketteri ýlken ústamdylyq tanytty. Olardyng kóshbasshylary kópshilik aldynda óz elderining Irangha qarsy soghysqa qatyspaytynyn birneshe ret mәlimdedi.

Nelikten? Sebebi Tayau Shyghystaghy «eng qauipsiz» dep sanalatyn múnaygha bay búl elder soghysqa tikeley qatysqany ýshin ýlken bodau tóleydi, soghysqa tәuekeldik olardyng halyqaralyq turister men kapitaldy tartu jónindegi ambisiyaly josparlaryn odan әri búzady. Irannyng shabuyldary qazirding ózinde Parsy shyghanaghy memleketterining ekonomikasyna, qoghamyna, negizgi infraqúrylymyna jәne qorghanys jýielerine ekzistensialdy qiyndyqtar tughyzdy. Saud Arabiyasy men Amerika Qúrama Shtattary arasyndaghy «qauipsizdik ýshin múnay» odaghyn irandyq drondar mezet sayyn joyyp jatyr.

Degenmen, islamnyng qasiyetti oryndary bar Saud Arabiyanyng kóptegen arab elderi jek kóretin Izraili bombalaghan taghy bir músylman elin nysanagha aluyn elestetu qiyn. Búdan syrt, Jenevadaghy BAÁ elshisi dýisenbide óz elining «Irangha qarsy shabuyldargha qatyspaytynyn» mәlimdedi. Sarapshylardyng pikirinshe, AQSh birneshe bomba tastap, ketip qaluy mýmkin, al Iran olardyng qasynda mәngi qalady. Sondyqtan olar búl soghysta mýmkindiginshe beytarap bolugha tyrysady әri AQSh pen Izrailimen birge tize qosyp soghysuy ekitalay.

Parsy shyghanaghy memleketterin soghysqa tartudan syrt, Iran әlemdegi múnay tankerlerining tórtten biri ótetin Ormuz búghazyn býghattady. Irannyng strategiyasy óte aiqyn: әlemdik ekonomikagha barynsha әser etu arqyly Trampty soghysty toqtatugha mәjbýrleu. Múnay baghasy birden barreline 100 dollardan asty. Iran baghany 200 dollardan asyramyz dep aibat shegude. Parsy shyghanaghy memleketterin soghysqa tartu strategiyasynan da, búl qadam tipti de qauipti. AQSh-Izraili qaqtyghysy bastalghannan beri, búghaz arqyly birneshe qytaylyq múnay tankerleri men qytay atyn jamylghan kemelerding ótkeni bolmasa, tәuekelge barugha batyly barghandar aqyr ayaghynda otqa orandy.

Iran qazir Ormuz búghazyna minalar qoydyq dep qorqytuda, búl taktikany 1980 jyldardyng basyndaghy Iran-Irak soghysy kezinde qoldanghan. 1991 jylghy Parsy shyghanaghy soghysy kezinde Irak kýshteri 1300 mina qoyyp, AQSh-tyng eki әskery kemesin talqandap, USS Princeton kreyserin sugha batyrdy. AQSh әskeriy-teniz sarapshysy Skott Truffo «soghystan keyin soltýstik Parsy shyghanaghy aimaghyn minadan tazartu ýshin eki jyldan astam uaqyt ketkenin» aitady.

Sarapshylar «mina – kedeylerding qaruy» deydi. Kez kelgen terroristik úiym olardy satyp ala alady jәne teniz saudasy men әskeriy-teniz operasiyalarynyng erkindigine aitarlyqtay qauip tóndiredi. Sәikesinshe barlyq kemelerdi sugha batyrudyng qajeti joq; birinshi kemening jaryluy-aq jetip jatyr. Búnyng «psihologiyalyq әseri» óte orasan.

Iranda 5 mynnan 6 myngha deyin әleuetti teniz minalarynyng qory bar delinedi.

Álemdik múnay baghasynyng kýrt ósui jәne Parsy shyghanaghynyng múnay nysandary men Ormuz búghazy arqyly ótuge tyrysqan kemelerding bombalanuy – AQSh preziydenti Trampty soghystyng «jaqyn arada ayaqtalatynyn» mәlimdeuge mәjbýr etti.

Degenmen, Tramptyng ishki mejesi de, naqty merzimi de bolmady, soghystyng maqsatyn naqty týsindire almady: búl soghys Irannyng ballistikalyq zymyrandary men yadrolyq qondyrghylaryn joi ma, әlde Iran rejiymin qúlatu ma?

Tegerannyng joyqyn soqqygha úshyraghanyna qaramastan, Iran revolusiyalyq gvardiyasy úzaq merzimdik soghysqa dayyn ekenin mәlimdedi. Iran revolusiyalyq gvardiyasynyng bas qolbasshysynyng kenesshisi Ály Fadavy Irannyng memlekettik telearnasynda: «Olar mynany týsinui kerek: qarsylastar úzaq merzimdik dinkeletetin soghysqa kiredi. Búl soghys Amerika men әlem ekonomikasyn tityqtatyp, taqyrgha otyrghyzady», - dedi.

Irangha qarsy soghys bastap, Livanda ekinshi maydan ashqan Izraili de osynday pozisiyada. Izrailiding qorghanys ministri Kas: «Bizding operasiyamyz sheksiz jalghasady», - dep mәlimdedi.

Qaysysynyng ýzaqqa shabatynyn uaqyt kórsetedi.

Abai.kz

0 pikir