«Býkil tarih boyynda birde-bir evrey memleketi 80 jyldan artyq ómir sýrgen emes. Segizinshi onjyldyqtyng “qarghysy” qazirgi Izrailidi de quyp jetetin siyaqty»

Ehud Barak, Izrailiding eks-premier-ministri, búl sózderdi 2023 jyldyng mamyr aiynda, el ózining 75 jyldyghyn atap ótken kezde aitty. Biyl 22 sәuirde (evrey kýntizbesi boyynsha) Izraili memleketi 78 jyldyghyn atap ótedi.

Ehud Baraktyng búl sózderi Izraili qoghamyndaghy ishki qayshylyqtar (әsirese 2023 jylghy sot reformasyna qarsy narazylyqtar) kezinde aitylghan óte tanymal jәne qyzu talqylanghan mәlimdeme boldy.

1. «80 jyldyq qarghys» qanshalyqty ras?

Barak eki tarihy kezendi mysalgha alady. Olardyng hronologiyasyn naqtylayyq:

• Birinshi ghibadathana dәuiri (Dәuit pen Sýleymen patshalyghy):

Birikken Izraili patshalyghy Dәuit patsha túsynda nyghayyp, Sýleymen túsynda gýldendi. Sýleymen ólgennen keyin (shamamen b.z.d. 930 j.) memleket ekige: Izraili (soltýstik) jәne Iudeya (ontýstik) bolyp bólinip ketti. Tarihshylardyng esebinshe, birikken memleket shamamen 75-80 jyl ómir sýrgen. Demek, Baraktyng búl deregi tarihy hronologiyagha sәikes keledi.

• Ekinshi ghibadathana dәuiri (Hasmoneyler әuleti):

Makkaveyler kóterilisinen keyin tәuelsizdik alghan Hasmoneyler memleketi shamamen b.z.d. 140 jyldan b.z.d. 63 jylgha deyin (Rim qolbasshysy Pompey IYerusalimdi alghangha deyin) derbes boldy. Búl shamamen 77-80 jyl. Osydan keyin memleket Rimge tәueldi vassaldyq patshalyqqa ainaldy. Múnda da Baraktyng «segizinshi onjyldyq» turaly uәjining negizi bar.

2. Qazirgi Izraili memleketi 1948 jyly 14 mamyrda jariyalandy.

• 2024 jyly Izraili ózining 76 jyldyghyn atap ótti.
• 2026 jyly Izraili 78 jyldyghyn toylaydy.
• «Syny nýkte» sanalatyn 80 jyldyq meje 2028 jylgha tura keledi.

3. Baraktyng negizgi qaupi - syrtqy jau ma, ishki iritki me?

Ehud Baraktyng (jәne ony qoldaytyn sayasattanushylardyn) basty argumenti — Izraili eshqashan syrtqy jaudan jenilgen emes, ol ishten irigen.

• Birinshi jaghdayda - salyq sayasaty men rular arasyndaghy arazdyq eldi ekige bóldi.
• Ekinshi jaghdayda - Hasmoneyler әuletining ishindegi taqqa talas Rimning aralasuyna jol ashty.

Qazirgi tanda Izraili qoghamy liyberaldar men ulitra-ortodokstar, onshyldar men solshyldar bolyp ekige jarylghan. Baraktyng eskertui — osy әleumettik polyarizasiya memlekettik instituttardy әlsiretip, «ýshinshi memlekettin» de sonyn qúrdymgha jiberui mýmkin degen sayasy maniyfest.

4. Din men payghambarlyqtar (Svyashennye pisaniya)

Jogharydaghy «Ýshinshi qughyn» (Tretiy ishod) nemese memleketting joyyluy turaly mәsele:

• Iudaizmde - keybir ulitra-ortodoksalidy toptar (mysaly, Neturey Karto) Izraili memleketining Mәsih (Messiya) kelmey túryp qúryluyn kýnә sanaydy jәne onyng kýireytinine senedi.
• Islamda - keybir tәpsirshiler Isra sýresining basyndaghy ayattardy Izrailiding eki ret keletin gýldenui men sonyndaghy jenilisi dep týsindiredi.

Týiindeme

• Ehud Baraktyng sózi — fakt.

Ol múny rasymen de aitty jәne onyng tarihy negizi bar (80 jyldyq sikl).

• Búl «kóripkeldik» emes, qazirgi ýkimetting (Netaniyahu kabiyneti) sayasatyna qarsy baghyttalghan sayasy eskertu.

Izraili ýshin qazirgi tanda Gazadaghy soghys pen Iranmen teketires qanshalyqty qauipti bolsa, el ishindegi demokratiyalyq qúndylyqtar men diny fanatizm arasyndaghy kýres te sonday manyzdy bolyp túr.

Ómir Shynybekting feysbuk paraqshasynan

Abai.kz