Júma, 10 Sәuir 2026
«Soqyr» Femida 172 0 pikir 10 Sәuir, 2026 saghat 13:13

Bay bolsan, tasyma!

Suret: Avtordyng jeke paraqshasynan alyndy.

Qazaqstangha tanymal júp zәulim ýilerin kórsetip edi. Ile-shala sonau "Eski Qazaqstan" kezinde-aq bank ashyp, milliarder atanghan bir baybatsha ózining han sarayynday ýiin kórsetti.

Karl Marks alghashqy kapitaldyng qalay jinaqtalatyny turaly ne dep edi?

Halyqtyng ýlken bóligi kedeyshilik dengeyinde ómir sýretin elde onday baylyqpen maqtanu eng aldymen sol baylardyng ózderi men otbasylary ýshin ziyany tiygizui mýmkin ekenin de eske salu artyq bolmasa kerek..

"Marshal Rokossovskiy eldegi eng súlu әielmen oinas jasaydy. Ne isteymiz?" - degen Beriyagha Staliyn:

- Ne isteushi edik? Tynysh qana kýndep otyramyz" degen eken..

"Áleumettik túraqtylyq" kerek bolsa, biz tynysh qana ishtey kýndep otyrmay, oiymyzdy jaza otyrayyq..

Baylyq pen Qarapayymdylyq egiz (tarihy sabaq jәne zamanauy etika)

Baylyq — adamnyng mýmkindigin ghana emes, onyng ishki mәdeniyeti men jauapkershiligin de synaytyn qúral.

Karl Marks alghashqy kapitaldyng jinalu joldaryn sipattaghanda, onyng kóbine әdiletsizdik pen qayshylyqqa toly bolatynyn aitqan. Alayda, sol kapitaldy iygeruding eki týrli joly bar: biri — sәn-saltanatpen maqtanu, ekinshisi — qogham iygiligine jaratu.

1. Álemdik ýlgi

Tarihta baylyghyn maqtanysh emes, amanat retinde kórgen túlghalar az emes:

Chak Finy 8 milliard dollar tapsa da, ómir boyy 15 dollarlyq saghat taghyp, jaldamaly pәterde túrdy. Ol barlyq baylyghyn bilim men medisinagha júmsap, «nóldik tengerimmen» ómirden ótudi maqsat etti jәne oghan jetti. Ol ýshin baylyq — maqtanysh emes, mәselelerdi sheshuding qúraly boldy.

Uorren Baffet әlemdegi eng bay adamdardyng biri bola túra, 1958 jyly satyp alghan eski ýiinde túrady jәne tanghy asyn qarapayym ashanadan ishedi.

Ol baylyghynyng 99%-yn qayyrymdylyqqa qaldyru turaly uәde bergen.

2. «Han saraylary» men qoghamdyq rezonans (Qazaqstandyq kontekst)

Songhy uaqytta otandyq kәsipkerler men tanymal túlghalardyng ózderining zәulim ýilerin, saltanatty ómirin jarysa kórsetui qoghamda ýlken súraq tudyrdy.

Halyqtyng basym bóligi ekonomikalyq qiyndyqtardy bastan keship jatqanda, múnday «kórsetilimder» ekiúday sezim úyalatady.

Stalin men Beriya arasyndaghy marshal Rokossovskiydi «Tynysh qana kýndeu» turaly әngime — búl tek qyzghanysh emes, búl qoghamdaghy әdiletsizdik sezimining ishtey pisip-jetilui.

Baylyqty asyra kórsetu, әsirese kapitaldyng jinalu tarihyna qatysty súraqtar kóp elde, iyesining ózine de, onyng jaqyndaryna da әleumettik jәne moralidyq qauip tóndirui mýmkin.

3. Baylyq etikasy: Nege jasyrghan dúrys?

Baylyqty jariya etpeu men qarapayymdylyqtyng birneshe manyzdy sebebi bar:

  • Áleumettik túraqtylyq

Bay men kedey arasy óte alshaq qoghamda baylyqpen maqtanu — otqa may qúighanmen ten. Qarapayymdylyq — búl halyqqa degen qúrmetting belgisi.

  • Qauipsizdik jәne Etika

Naghyz qayyrymdylyq anonimdi bolady. Djordj Istman (Kodak negizin qalaushy) milliondaghan dollardy «Mister Smiyt» degen atpen qayyrymdylyq qorlaryna audaryp, atyn jasyrghan. Búl túlghanyng ruhany biyiktigin kórsetedi.

  • Úrpaq tәrbiyesi

Zәulim saray men sheksiz baylyq ishinde ósken úrpaq enbekting qadirin bilmey qaluy mýmkin. Chak Finy men Uorren Baffetting balalaryna tek bilim berip, baylyqty halyqqa qaldyruy — naghyz kóregendik.

Milliarder bolu — jetistik, biraq milliarder bola túra Adam_bolyp_qalu — erlik.

Qogham aldyndaghy jauapkershilikti sezinu, baylyqty maqtanysh emes, mindet dep bilu — býgingi tandaghy naghyz tektilikting belgisi.

Chak Finy aitqanday «Ólgennen keyin qayyrymdylyq jasaghannan góri, tiri kezinde bergening әldeqayda qisyndy».

Al sol beru prosesi neghúrlym dabyra bolmasa, soghúrlym qúndy.

Surette Ýndistannyng Mumbay qalasynda ornalasqan, syrt kelbeti erekshe, 27 qabatty qúny milliard dollardy qúraytyn "Antiliya" atty ghimarat.

Biyiktigi 173 metr bolatyn búl ghimarattyng iyesi — milliarder Mukesh Ambaniy.

Ol múnda otbasymen jәne 600 adamnan túratyn qyzmet kórsetushi personalmen birge túrady.

Jalpy audany - 48 000 sharshy metr.

Túratyn pәterlerden bólek, ýiding ishinde aspaly baqtar, eki qabatty fitnes-ortalyq jәne 50 adamgha arnalghan kinoteatr bar.

Ghimarat shatyrynda ýsh tikúshaq alany ornalasqan, al jerasty garajy 168 avtokólikke arnalghan.

Ómir Shynybekúly

Abai.kz

0 pikir