Aqyn emespin, alayda ózimdi ólenqúmar talghampaz oqyrmanmyn dep oilaymyn. Qazaq poeziyasynyng ótkeni men býginining jalpy ponoramasy jadymyzdy bolghandyqtan jylt etken әrbir janalyqty qalt jibermeuge tyrysamyn.

Qalam terbep kýn kóretinderding qatarynda bolghandyqtan әlemjeli tasqynyn sýzip otyryp ruhany súranysyma say dýniyelerdi tandap oqudy mengerip te aldym. Onyng ishinde men ýshin poeziyanyng orny «bir tóbe».

Suret: Avtordyng múraghatynan alyndy.

Sonau 70-90 jyldar aralyghynda kenestik tәrtipting ramkasyna salynghan «taqpaqtardan» әbden mezi bolyp, qúdiretti poeziyadan kónilimiz suy bastaghan mezette Maraltaydyng «jyr sarayynyng qaqpasyn teuip ashyp kirip» kelgen  alghashqy jyrlaryna jolyghyp qalyp «Bәse, osynday bir aqyn bolugha tiyis edi ghoy» dep  susap kelip suatqa úmtylghanday qúnygha bas qoyghan edim...

Sonymen býgin «Últtyq kitap merekesi» kýni qarsanynda Maraltay inimning kezekti kitaptarynyny biri «Aq batpyrauyq» jyr jinaghynyng túsauy kesildi.

Onyng «Aq batpyrauyghy» balalyq shaqtyn, pәktikting jәne biyikke úmtylghan armannyng simvoly eken.

Jalpy Maraltay jyrlarynda asqaq ruh pen nәzik lirizmdi úshtastyra bilgen, sóz kiyesin tereng úghynatyn qalamger. Ol búl jinaghynda da ózin lirik aqyn retinde de, oishyl retinde de tereninen kórsete bilgen.

Batpyrauyq jerge jippen baylansa da, kókte erkin qalqyghysy keletin zat. Aqynnyng poeziyasynda búl beyne jerdegi tirshilikke qaramastan, jannyng aspangha, iydealdargha úmtyluy men ótken kýnge, balalyqqa nemese ansarly armangha degen saghynyshy.

Jinaqta Maraltaydyng jyrlaryna  tәn ortaq sipat bolghan ómir men uaqyttyng ótpeliligi, adam bolmysynyng júmbaghy turaly tolghanystar kóbirek oryn alghan. Sonymen qatar qarapayym zatty (mysaly, batpyrauyqty) ýlken filosofiyalyq úghymgha ainaldyryp, dala ruhy men zamanauy adamnyng ishki jalghyzdyghyn qatar órip kórsete bilipti. Aq batpyrauyq aqynnyng kirshiksiz kónili men biyik múratynyng kórinisi ispetti.

Aqyn qansha eseyse de, taghdyrdyng qanday joldarynan ótse de, ózining ishindegi sol «múndy balany» jәne onyng «aq batpyrauyqtay» kirshiksiz armanyn joghaltpaugha tyrysady. Búl aqyn adamgha tәn ishki arpalysy.

Jinaq aqynnyng óz ishki әlemine, ótkenine jәne bolmysyna jasaghan tereng sayahaty. Búl tuyndyny Maraltaydyng «ruhany avtoportreti» dep ataugha bolady.

Aqynnyng tili bay, beyneli, simvoldargha toly. Ol kóne sózderdi de, jana tirkesterdi de sheber qoldanady. Ólenderindegi úiqastar men yrghaqtar óte quatty, ekspressivti. Klassikalyq formany saqtay otyryp, oghan jana metaforalar men tyng obrazdar qosa bilgen.

Onyng poeziyasy jay ghana sezim emes, onda ómir, uaqyt, taghdyr turaly tereng oy bar.

Senim, iman, adamgershilik te onyng shygharmalaryndaghy manyzdy baghyttardyng biri. Búl jaghynan onyng poeziyasy sopylyq saryngha jaqyn.

Maraltaydyng ólenderinde adam jany, ruhaniyat, uaqyt pen taghdyr mәseleleri keninen kórinis tabady.

Sonymen qatar, Maraltaydyn  poeziyasy «nәzik lirikadan» kóri, «týrkilik asqaq jyraulyq mekteptin» jalghasynday qabyldanady.

Qysqasha aitqanda, «Aq batyrauyq» jay ghana ólender jiyntyghy emes, búl qazirgi qazaq poeziyasyndaghy modernizm men dәstýrding sintezi.

Úly Múqaghaly armandaghan: «Tuady, tuady әli naghyz aqyn
Naghyz aqyn bal men u tamyzytyn» - sol aqyn býgingi Maraltay Rayymbekúly. Jasyrary joq, auyspaly kezende qazaq bolyp tuylyp ana tilin tolyq mengerip ýlgermegen bәzbir jas buyn ókilderin 21-ghasyr basynda qazaq jyrynyng kóginde jarqyraghan Maraltayday aqynnyng jyrlaryn óz tilinde oqyp susynday almasa... týisinip... sezinip... ruhany lәzzat aludy bilmese  baqytsyz jastar sanatyna qosar edim...

Týiin: Kenes zamanynda Momyshúlyna resmy batyr ataghy berilmese de ony kýlli halyq «batyrlardyng batyry» retinde tanityn. Qazaq últy tipten Momyshúlynan basqany batyr dep moyynday bermeytin... Oghan soghysqa qatysqan atalarymyzdyng onashada aitatyn estelikteri kuә...

Maraltay da dәl solay...

Amantay Toyshybayúly

Abai.kz