اقىن ەمەسپىن، الايدا ءوزىمدى ولەڭقۇمار تالعامپاز وقىرمانمىن دەپ ويلايمىن. قازاق پوەزياسىنىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىنىڭ جالپى پونوراماسى جادىمىزدى بولعاندىقتان جىلت ەتكەن ءاربىر جاڭالىقتى قالت جىبەرمەۋگە تىرىسامىن.

قالام تەربەپ كۇن كورەتىندەردىڭ قاتارىندا بولعاندىقتان الەمجەلى تاسقىنىن ءسۇزىپ وتىرىپ رۋحاني سۇرانىسىما ساي دۇنيەلەردى تاڭداپ وقۋدى مەڭگەرىپ تە الدىم. ونىڭ ىشىندە مەن ءۇشىن پوەزيانىڭ ورنى «ءبىر توبە».

سۋرەت: اۆتوردىڭ مۇراعاتىنان الىندى.

سوناۋ 70-90 جىلدار ارالىعىندا كەڭەستىك ءتارتىپتىڭ رامكاسىنا سالىنعان «تاقپاقتاردان» ابدەن مەزى بولىپ، قۇدىرەتتى پوەزيادان كوڭىلىمىز سۋي باستاعان مەزەتتە مارالتايدىڭ «جىر سارايىنىڭ قاقپاسىن تەۋىپ اشىپ كىرىپ» كەلگەن  العاشقى جىرلارىنا جولىعىپ قالىپ «باسە، وسىنداي ءبىر اقىن بولۋعا ءتيىس ەدى عوي» دەپ  سۋساپ كەلىپ سۋاتقا ۇمتىلعانداي قۇنىعا باس قويعان ەدىم...

سونىمەن بۇگىن «ۇلتتىق كىتاپ مەرەكەسى» كۇنى قارساڭىندا مارالتاي ءىنىمنىڭ كەزەكتى كىتاپتارىنىڭى ءبىرى «اق باتپىراۋىق» جىر جيناعىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى.

ونىڭ «اق باتپىراۋىعى» بالالىق شاقتىڭ، پاكتىكتىڭ جانە بيىككە ۇمتىلعان ارماننىڭ سيمۆولى ەكەن.

جالپى مارالتاي جىرلارىندا اسقاق رۋح پەن نازىك ءليريزمدى ۇشتاستىرا بىلگەن، ءسوز كيەسىن تەرەڭ ۇعىناتىن قالامگەر. ول بۇل جيناعىندا دا ءوزىن ليريك اقىن رەتىندە دە، ويشىل رەتىندە دە تەرەڭىنەن كورسەتە بىلگەن.

باتپىراۋىق جەرگە جىپپەن بايلانسا دا، كوكتە ەركىن قالقىعىسى كەلەتىن زات. اقىننىڭ پوەزياسىندا بۇل بەينە جەردەگى تىرشىلىككە قاراماستان، جاننىڭ اسپانعا، يدەالدارعا ۇمتىلۋى مەن وتكەن كۇنگە، بالالىققا نەمەسە اڭسارلى ارمانعا دەگەن ساعىنىشى.

جيناقتا مارالتايدىڭ جىرلارىنا  تان ورتاق سيپات بولعان ءومىر مەن ۋاقىتتىڭ وتپەلىلىگى، ادام بولمىسىنىڭ جۇمباعى تۋرالى تولعانىستار كوبىرەك ورىن العان. سونىمەن قاتار قاراپايىم زاتتى (مىسالى، باتپىراۋىقتى) ۇلكەن فيلوسوفيالىق ۇعىمعا اينالدىرىپ، دالا رۋحى مەن زاماناۋي ادامنىڭ ىشكى جالعىزدىعىن قاتار ءورىپ كورسەتە ءبىلىپتى. اق باتپىراۋىق اقىننىڭ كىرشىكسىز كوڭىلى مەن بيىك مۇراتىنىڭ كورىنىسى ىسپەتتى.

اقىن قانشا ەسەيسە دە، تاعدىردىڭ قانداي جولدارىنان وتسە دە، ءوزىنىڭ ىشىندەگى سول «مۇڭدى بالانى» جانە ونىڭ «اق باتپىراۋىقتاي» كىرشىكسىز ارمانىن جوعالتپاۋعا تىرىسادى. بۇل اقىن ادامعا ءتان ىشكى ارپالىسى.

جيناق اقىننىڭ ءوز ىشكى الەمىنە، وتكەنىنە جانە بولمىسىنا جاساعان تەرەڭ ساياحاتى. بۇل تۋىندىنى مارالتايدىڭ «رۋحاني اۆتوپورترەتى» دەپ اتاۋعا بولادى.

اقىننىڭ ءتىلى باي، بەينەلى، سيمۆولدارعا تولى. ول كونە سوزدەردى دە، جاڭا تىركەستەردى دە شەبەر قولدانادى. ولەڭدەرىندەگى ۇيقاستار مەن ىرعاقتار وتە قۋاتتى، ەكسپرەسسيۆتى. كلاسسيكالىق فورمانى ساقتاي وتىرىپ، وعان جاڭا مەتافورالار مەن تىڭ وبرازدار قوسا بىلگەن.

ونىڭ پوەزياسى جاي عانا سەزىم ەمەس، وندا ءومىر، ۋاقىت، تاعدىر تۋرالى تەرەڭ وي بار.

سەنىم، يمان، ادامگەرشىلىك تە ونىڭ شىعارمالارىنداعى ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى. بۇل جاعىنان ونىڭ پوەزياسى سوپىلىق سارىنعا جاقىن.

مارالتايدىڭ ولەڭدەرىندە ادام جانى، رۋحانيات، ۋاقىت پەن تاعدىر ماسەلەلەرى كەڭىنەن كورىنىس تابادى.

سونىمەن قاتار، مارالتايدىڭ  پوەزياسى «نازىك ليريكادان» كورى، «تۇركىلىك اسقاق جىراۋلىق مەكتەپتىڭ» جالعاسىنداي قابىلدانادى.

قىسقاشا ايتقاندا، «اق باتىراۋىق» جاي عانا ولەڭدەر جيىنتىعى ەمەس، بۇل قازىرگى قازاق پوەزياسىنداعى مودەرنيزم مەن ءداستۇردىڭ سينتەزى.

ۇلى مۇقاعالي ارمانداعان: «تۋادى، تۋادى ءالى ناعىز اقىن
ناعىز اقىن بال مەن ۋ تامىزىتىن» - سول اقىن بۇگىنگى مارالتاي رايىمبەكۇلى. جاسىرارى جوق، اۋىسپالى كەزەڭدە قازاق بولىپ تۋىلىپ انا ءتىلىن تولىق مەڭگەرىپ ۇلگەرمەگەن ءبازبىر جاس بۋىن وكىلدەرىن 21-عاسىر باسىندا قازاق جىرىنىڭ كوگىندە جارقىراعان مارالتايداي اقىننىڭ جىرلارىن ءوز تىلىندە وقىپ سۋسىنداي الماسا... ءتۇيسىنىپ... سەزىنىپ... رۋحاني ءلاززات الۋدى بىلمەسە  باقىتسىز جاستار ساناتىنا قوسار ەدىم...

ءتۇيىن: كەڭەس زامانىندا مومىشۇلىنا رەسمي باتىر اتاعى بەرىلمەسە دە ونى كۇللى حالىق «باتىرلاردىڭ باتىرى» رەتىندە تانيتىن. قازاق ۇلتى تىپتەن مومىشۇلىنان باسقانى باتىر دەپ مويىنداي بەرمەيتىن... وعان سوعىسقا قاتىسقان اتالارىمىزدىڭ وڭاشادا ايتاتىن ەستەلىكتەرى كۋا...

مارالتاي دا ءدال سولاي...

امانتاي تويشىبايۇلى

Abai.kz