Qazirgi aqparattyq qogham jaghdayynda balalar men jasóspirimderding shygharmashylyghyn damytu mәselesi erekshe manyzgha ie bolyp otyr. Óitkeni shygharmashylyq qabilet – túlghanyng intellektualdyq, emosiyalyq jәne әleumettik túrghydan jetiluining negizgi kórsetkishterining biri.

Býgingi tanda sifrlyq tehnologiyalardyng qarqyndy damuy balalargha arnalghan kontentting mazmúny men formasyn týbegeyli ózgertti. Osyghan baylanysty balalar auditoriyasyna arnalghan sapaly, tәrbiyelik mәni joghary, tanymdyq mazmúndaghy kontent óndiru ózekti mәselege ainaldy.

Balalar shygharmashylyghy – tek suret salu, óleng jazu nemese әn aitu siyaqty dәstýrli óner týrlerimen shektelmeydi. Ol qazirgi kezende animasiya, qysqametrajdy filimder, sifrlyq dizayn, baghdarlamalau, robot tehnikasy, әleumettik jobalar әzirleu sekildi jana baghyttardy da qamtidy. Múnday qyzmet týrleri jas buynnyng syny oilauyn, mәseleni sheshu qabiletin, újymmen júmys isteu mәdeniyetin qalyptastyrady. Sondyqtan balalar men jasóspirimderding shygharmashylyq әleuetin ashu – elding adamy kapitalyna salynatyn manyzdy investisiya.

Songhy jyldary balalar kontentine degen súranys artyp keledi. Alayda naryqta úsynylatyn ónimderding barlyghy birdey sapaly deuge kelmeydi. Keybir kontent týrleri balalardyng jas erekshelikterine sәikes kelmeydi nemese tәrbiyelik mәni tómen boluy mýmkin. Osy túrghydan alghanda balalar kontentin әzirleude pedagogika, psihologiya jәne mәdeniyettanu salalarynyng ghylymy ústanymdary eskerilui tiyis. Balalargha arnalghan beynematerialdar, mulitfilimder, kitaptar men oiyndar olardyng tildik qoryn bayytyp, estetikalyq talghamyn qalyptastyryp, últtyq qúndylyqtargha bauluy qajet.

Qazaqstan jaghdayynda balalar kontentin damytuda memlekettik tildegi sapaly ónimderding ýlesin arttyru asa manyzdy. Qazaq tilindegi mulitfilimder, tanymdyq baghdarlamalar, balalar basylymdary men internet jobalar jas úrpaqtyng ana tiline qyzyghushylyghyn kýsheytedi. Sonymen qatar últtyq foliklor, tarihy túlghalar, salt-dәstýr negizinde dayyndalghan kontent balalardyng mәdeny sәikestigin nyghaytady. Búl baghytta otandyq studiyalar men shygharmashylyq úiymdardyng júmysyna qoldau kórsetu qajet.

Balalar men jasóspirimderding shygharmashylyghyn damytudyng tiyimdi tetikterining biri – qosymsha bilim beru úiymdary men mәdeny ortalyqtardyng qyzmeti. Óner mektepteri, jas tehnikter stansiyalary, debat klubtary, media studiyalar men teatr ýiirmeleri oqushylardyng qabiletin erte anyqtaugha mýmkindik beredi. Múnday ortalarda bala óz oiyn erkin jetkizudi, iydeya úsynudy jәne shygharmashylyq bastamalardy iske asyrudy ýirenedi.

Ásirese auyldyq jerlerde osynday infraqúrylymdy keneytu manyzdy.
Sifrlyq kenistikte balalar kontentin damytuda qauipsizdik mәselesi de nazardan tys qalmauy tiyis. Internet platformalarda balalar psihologiyasyna teris әser etetin nemese jalghan aqparat taratatyn materialdar kezdesedi. Sondyqtan ata-analardyng mediasauattylyghyn arttyru, balalargha sifrlyq mәdeniyet negizderin ýiretu, qauipsiz onlayn orta qalyptastyru – uaqyt talaby. Búl rette mektep, otbasy jәne qogham birlese әreket etui kerek.

Jasóspirimder shygharmashylyghy kóbine ózin-ózi tanytu qajettiligimen baylanysty. Osy kezende olar muzyka, әdebiyet, beyneblog, fotografiya, әleumettik jelidegi avtorlyq jobalar arqyly óz pikirin bildiruge úmtylady. Eger búl ýderis dúrys baghyttalsa, jas buynnyng azamattyq belsendiligi artyp, jauapkershilik sezimi qalyptasady. Sondyqtan jasóspirimderding bastamalaryn qoldap, olardy mәdeny jәne әleumettik jobalargha tartu manyzdy.

Qorytyndylay kele, balalar men jasóspirimderding shygharmashylyghy – qoghamnyng bolashaghyn aiqyndaytyn strategiyalyq resurs. Al balalar kontenti – sol shygharmashylyq әleuetti qalyptastyratyn negizgi qúraldardyng biri. Sapaly, tәrbiyelik mәni joghary, últtyq mazmúndaghy jәne zamanauy tehnologiyalargha beyimdelgen kontent óndiru arqyly óskeleng úrpaqtyng jan-jaqty damuyna jol ashugha bolady. Demek, balalar shygharmashylyghyn qoldau men balalar kontentin jetildiru – memleket, qogham jәne otbasy ýshin ortaq mindet.

Ábil-Serik Áliakbar

Abai.kz