Qazirgi qazaq әdebiyetindegi orta buyn ókilderining biri, jazushy, synshy, audarmashy Serik Núghymandy aitary bar az qalamgerding biri desek, qatelespeymiz. Keyingi jyldary prozamyzda ózgeshe tuyndylarymen kórinip jýrgen ol әdeby atmosferamyzdaghy bar men joqty baghamday biletin synshylyq qabiletimen de kózge týsip jýr. Álemge belgili birtalay qalamgerding shygharmalaryn qazaqshalaghan. On shaqty kitaptyng avtory. Biz jazushymen óz shygharmashylyghy jayynda әngimelese otyryp, osy kýnde qazaq әdeby ýderisinde bolyp jatqan ózgeristerding de syryna ýnildik.

– Serik Ýsenúly, qalamgerlerding ishin­de әu basta ózge salanyng mamany bola túra keyin jazu ónerine kelgender az emes. Bizding qazaq aqyn-jazushylarynyng arasynda mamandyghy boyynsha filosofy da, geology da, metallurgy da, basqasy da tabylady. Siz de joghary bilimdi qarjy-ekonomika salasy boyynsha alghan ekensiz. Ádebiyetke qalay qadam bastynyz?

– Balalyq shalalyqtyng saldary bolu kerek, mening orta mekteptegi oquym ortadan tómen boldy. Ol keyin, bizding eldegi jýiemen aitqanda, ÚBT-nyng nәtiyjesine әser etti. Kópten armandap jýrgen kónildegi joghary oqu ornyna týse almadym. Búiyrghanyn qanaghat tútyp, qarjy-qarajattyng oquyn oqydym. Keyin sol mamandyq boyynsha júmysqa túrdym. Beker obaly kәne, qalada qalugha mýmkindik aldym. Artynan anghardyq qoy, búl shirkin tirshilikke óte qolayly mamandyq bolyp shyqty. Aylyq joghary, qosymsha beretin taghy biraz syilyq aqshasy bar degendey. Talaydyng qoly jetpeytin aspandaghy júmys eken. Shanyraq kótergende, kópke sozbay baspanasyn da berdi. Biraq...

Biraq solay eken dep, bala kýnnen bastalghan kókeykesti arman túnshyghyp qalghan ba?! Kókirekting bir týpkirinde búghynyp jata bermey, keyde bas kóterip, qol­gha eriksiz qalam aldyryp túrdy. Basyn­da óleng jazyp jýrdim. Ol bir qytay qazaq­taryn­da ólenge degen qyzyghushylyqtyng sha­ryqtaghan shaghy bolatyn. Ólenge ghana emes, jalpy sóz ónerine degen ynta erekshe bol­dy. Sonyng aldynda ghana týrli sayasy aiyp­pen qudalanyp, Tarymgha aidalyp ketken ýlken aqyn-jazushylardyng qayta ke­lip, ózderining sýiikti isterimen  emin-er­kin shúghyldana bastaghan, jappay izdeniske bet búrghan ondy uaqyt bolatyn. Keshikpey eki elding (Kenes-Kytay) ara-qatynasynyng jaq­saruyna baylanysty shekara ashylyp, Qa­­zaqstan aqyn-jazushylarynyng shy­ghar­ma­lary kóptep kele bastady. M.Maqa­taev­tyng «Qazdar qaytyp barady» jyr jinaghy jaryqqa shyqqanda Qytaydaghy qazaq poeziyasynda ýlken silkinis boldy. Ar­tyn­sha T.Moldaghaliyevtin, Q.Myrzaliyevting top­tama ólenderi jariyalanyp, susap túr­ghan eginge su jiberilgendey aituly oqigha bo­lyp jalghasyn tapty. Kóp ótpey basqa da aqyndarmen tanystyq. Sóitip, bankting esep-qisabymen jaghalastyryp, shamamyz jetkenshe jazyp jýrdik. Taghy bir qyzyq jay, sol tústa men jasap jatqan Qúlja qa­la­syna jan-jaqtan kelip, biraz jas aqyn­dar jinalyp qaldy. Jýre kele tanys­tyq, Serik Dәuit, Ydyrys Ádilhan, Sәu­let Toqtybay, Erkin Núrbay, Túrsynjan Pәzilhanúly degen jigitter qatarynan oza shauyp, tóske órledi. Keyin ortamyzgha Ke­rim, býgingi belgili aqyn Qúl-Kerim Ele­mes pen Dәuletbek Baytúrsynúly kelip qo­sy­lyp, qatarymyz qalynday týsti.

Alayda men sol kezde ózimdi ýiirinen ada­syp qalghan jabaghy tayday sezinetinmin. Óitkeni orta bólek qoy. Júmys yrghaghy bó­ten. Kýndiz janyng sýimeytin «qara jú­myspen» ainalysyp kep, tek kesh batqan song ghana aq qaghazgha tónuge tura keledi. Shar­­­­­shanqy adamda qaydaghy shabyt, kósh sonyn­da qalghan kóterem ógizdey elestetip jýr­dim ózimdi kóz aldyma. Sóitip, eki or­tada tenselip jýrip arada on neshe jyl ótken, Bir kýni endi bir jaghyna shyqpasam ýlken ókinishke dushar bolatynymdy bilip, shúghyl sheshimmen júmysymdy tastap, elge qaray tartyp otyrdym. Otyzdan asqan ja­syma qaramay, on eki jylymdy bergen sonshama kóp uaqytta ýzip-júlyp jazghan eki prozalyq kitabymdy ghana arqalap kel­dim.

– Ótken ghasyrdyng sonynda Qytay­dan atajúrtynyzgha oraldynyz. Soghan deyin qazaq elinde jasalghan әdebiyet­pen tolyq tanys pa ediniz?

– Mening әkem әdebiyetke óte jaqyn adam edi, jas kezinde eptep jazypty da. Keyin auyldaghy týrli qyzmetke jegilip, tas­tap ketipti. Biraq janynan, jýreginen tas­tamapty. Kónil týpkirinde saqtapty. Ýi­de ýnemi bala kezinde oqyghan jazu­shy­lary turaly aityp otyratyn. Abay, Múhtar Áuezov, Ghabit Mýsirepov, Ghabiyden Mústafin degen esimderdi men alghash sol әkemning auzynan estip, qúlaghyma qúiyp ós­tim. Bauyrjan Momyshúly sekildi әde­biyetke qatysy joq sanalatyn ózge de qan­shama ataqty adamdardy bildim. Sóit­sem, Bәukeng ýlken jazushy eken.

Men orta mektepti bitiretin jyldary әl­ginde ataghan jazushylardyng kitaptary bas­padan birinen song biri shyghyp, kitap dý­kenderine týse bastady. «Qazaq soldaty», «Botagóz», «Qaraghandy», «Syn men shygharma», biraz jyldan keyin «Abay ólenderi», «Abay jo­lynyn» tórt tomyn talasa-tarmasa oqy­dyq. Sodan bylay oqimyn degen kisige ki­tap tipti de kóbeye týsti.

Sonymen qatar búl kezde Qytaydaghy sayasy ahualdyng jaqsaruyna ilesip, bas­pasóz de qaryshtap damy bastaghan edi. Ýsh aimaqtan ýsh әdeby jurnal ashylyp, ólke ortalyghy Ýrimjiden búryn shyghyp túrghan «Shúghyla» jurnalynyng júmysy qayta jandanyp, oqyrmandarmen jana beynede qauyshty. Jergilikti qazaq jazushylary­nyng shygharmalary da jana dengeyge kó­terilip, sapasy arta týsti. Endigi nazar әlem­­ge audarylyp, sonyng naqty kórinisi re­tinde «Kókjiyek» degen, shetel әdebiyetine arnalghan jana jurnal jaryq kórdi. Ayta ketuimiz kerek, ol basylymgha bas redaktor bolyp Ázimhan Tishәnúly aghamyzdyng kelui «izdegenge súraghan» degendey keremet jagh­day boldy. Aghamyz óte sauatty, tereng bi­limdi, qytayshanyng da jiligin shaghyp, mayyn ishken ghalym adam bolatyn. Tan­dau­ly dýniyelerdi terip jýrip tolassyz bere bastady. Qytaydaghy qazaq әdebiyetining ór­ken­deuine búl jurnal ólsheusiz ýles qos­ty desek, esh qatelespeymiz.

«Kókjiyek» arqyly biz shetel әdebiye­ti­men tolyq bolmasa da, óte jaqsy dengeyde tanysyp otyrdyq. Baghyt-baghdaryn bagham­da­dyq, aujayyn bilip, shama-sharqyn shama­ladyq. Sonda kókeyge týigen nәrseler osy kýnderi de kóp septigin tiygizip keledi.

Qytay әdebiyeti degen de bir kýrdeli әde­biyet. Sayasy jýieden, biylik tarapynan kóp qaqpay, tepiresh kórgen әdebiyet. Biz esey­gen jyldary qatty izdenis jasap, kó­shin týzep aldy. Shetel әdebiyetinen ýlgi ala jýrip, óz baghyt-baghdaryn aiqyndady. So­nyng naqty nәtiyjesi – qazirgi әlemge әigili Mo Yan. Ádebiyetke arnalghan Nobeli syi­lyghyn alyp, jer jýzin jalt qaratty. Reti kelse, ol turaly әli de aitamyz.

Mening biluimshe, últtyq negiz degen qa­shanda manyzdy. Sóz óneri ýshin tipti de so­lay. Asa berik bolyp qalyptasqan dәs­týr­li qazaq әdebiyeti, dәstýrli qazaq prozasy barsha qazaq ruhaniyatynyng nәr alyp túrar túnyq bastauy. Sol túmadan ar­mansyz qanyp ishkenimizdi qay uaqytta da maqtan etemiz.

– Jazushylyq jolynyzda әlem әde­biyetinen bolsyn, qazaq әdebiyetinen bol­syn – shygharmashylyghy sizge ýlgi bol­­ghan, sóz ónerinde óz jolynyzdy ta­bu­gha әser etken qanday qalamgerler bol­dy?

– Áli qalyptasyp ýlgermegen jas jazu­shy ósu barysynda talay qyzyq, kýrdeli joldardan ótedi. Búl qiyn soqpaqta týrli búralangha tap bolyp, qapiyada adasyp ketui de yqtimal. Múnyng mysalyn әdebiyet tariy­­­­­hynan kóptep keltiruge bolady. Qúddy sol sekildi, bizding de soqtyqpaly soqpaqsyz jermen jýremiz dep kedir-búdyrgha tap bolyp, irkilgen, kidirgen kezimiz boldy. Mú­nyng kóbi, sirә, adamnyng jasyna bay­la­nysty boluy mýmkin. Qalamy qatpaghan jastau kezimizde biraz qalamgerding әser-yqpalyna úshyradyq qoy. Oralhan bolghy­myz keldi boyymyzdaghy jastyq jalynyn sóndire almay. Shynghys Aytmatovtyng shy­gharmalarymen tanysqan son, Shynghys bolghymyz keldi adamzatqa jana iydeyalar úsynyp. Shetelden Heminguey baurady qahar­man keyipkerlerining eren erligi eli­tip. Sәl eseyip, es kirgen shaqta oqyghan  Á.Núr­peyisovtyng «Qan men terindegi» asa qa­nyq beriletin últtyq boyaumen bet kelgen song baryp dýniyede balyq sasyghan qara qa­zaqtan artyq eshtenening joq ekenin bi­lip, short búrylyp «auylgha» qayttyq. Qazir sol qansha týrtkileseng de oyanbay, jer tý­bin­de qalyp qoyghan qarasha «auyldyn» manyn­da jýrmiz. Týsingen adamgha jeti ata­synan bermen ózgermey, әuelgi qalpynda ja­sap kele jatqan «naghyz qazaq» degen son­da eken. Al onyng jan dýnie degen úly «qa­zynasyn» qazu ýshin, әlemge pash etu ýshin týrli amal-aylalar qoldanghan Ábish Kekil­bev shygharmashylyghymen tanysqan son, tipti, basqa jaqqa qaraghym kelmey qaldy. Ábekenning tuyndylary janyma tym ja­qyn. Soghan qosa Á.Núrpeyisovty, M.Ma­ghauiyn­di, A.Seydimbekti  ataugha bolady. As­qar Sýleymenov te keremet. Kóp qoy, qazir­she esime týsip otyrghandary osy. Jalpy, maghan psihologiyalyq proza kóbirek únaydy.

– Kóptegen prozalyq kitabynyz shyq­ty. Bir qyzyghy, ýlkenderge jәne balalargha arnap birdey qalam terbey­siz. Búl sizdey jazushylyq baghyty ai­qyn qalamgerge qiyn tiymey me? Qa­lay degende de eresekterge arnap ja­zu bir bólek te, balalargha arnap ja­zu bir bólek emes pe?

– Ras aitasyz, ekeui eki bólek dýniye. De­­gen­men erteden mashyghy bar adamgha ja­zyp ketu asa qiyn emes. Áriyne, klassika tu­dyru­dyng jóni bólek.

Men jas kezimde, arasynda әngime, bal­la­dasy bar, balalargha arnap biraz shygharma jazghan bolatynmyn. Elge kelgen song dosym Qúl-Kerim Elemesting aituymen «Baldyr­ghan» jurnaly men «Úlan» gazetine birneshe әngimemdi jariyaladym. Ol keyin, sәti týsip, Qúl-Kerim dosymnyng sebepkerligimen «Bal­dyrghangha» júmysqa túruyma ýlken negiz boldy. Ary qaray balalargha túraqty týrde jazyp kettim. Ardaqty aghamyz Túmanbay jaz­bauyna qoymaytyn edi. Qatang qadagha­lay­tyn. Sonyng arqasynda búl kýnde «Bal­dyr­ghan» jurnalynyng prozalyq material­daryn qaraytyn bildey redaktar, óziniz aitpaqshy, balalargha arnalghan ýsh kitap­tyng avtorymyz. Alda da qarap jatpaspyz degen oidamyn.

– Audarmamen de túraqty ainaly­syp kelesiz. Siz audarghan shygharmalar­dyng arasynda Nobeli syilyghyn al­ghan jazushylar da bar. Olardyng shy­ghar­malaryn jas qalamgerlerding ne­mese qazaqtildi oqyrmandar talghamyn ósiruge paydasy tiysin dep audarasyz ba, әlde әlemge tanylghan әdebiyet may­talmandarynyng ózinizge únaghan tuyn­dylaryn qazaqsha sóiletudi maqsat etesiz be?

– Kónilimning pernesin basqan osy súra­ghynyz­gha berer jauabymdy mening shyghar­ma­­­shylyghymnyng әr qyryna jiti nazar salyp jýrgen yjdaghattylynynyzgha raq­met aitudan bastasam deymin. Audarma ja­say­tynym ras, biraq ózimdi audarma­shy­myn dep aita almaymyn. Óitkeni salynyp audarma jasaghan jәne audarmanyng qyr-syryn tereng zerttegen adam emespin. Tek kerek bolghan kezde ghana ótinishterdi oryn­dau ýshin belsene aralastym. Teltuma dý­niye­lerim tym jaman shyqpaghan bolu kerek, әli kýnge eshkim syn-eskertpe jasap kór­mep­ti. Al tәrjima jasaudaghy maqsatqa kel­sek, әriyne, arasynda jastar da bar, kóp­ting iygiligine jarasa eken degen niyette bol­dyq. O basta,  elge keluding aldynda, bir kә­dege jarap qalar dep, aghylshyn tilin ýi­renip jýrgen kezde, «jyghylsang nardan jy­ghyl» degendey әlime qaramay ylghy biyik dý­niyelermen arpalystym. Sondaghy qo­ly­ma tiygenderding kóbi ataqty adamdardyng týr­li jinalystarda sóilegen sózderi boldy. Jay ghana oqyp, sydyrtyp shyqsam, әseri anau aitqanday bolmas edi, al sózbe sóz terip shúqshiyp audaryp shyqsan, ja­dyn­da tas bolyp qalary sózsiz. Sol oimen biraz nәrseni audaryp tastadym. Súra­nys­pen emes, óz qalauymmen. Sóite-sóite biraz qoljazba jinalyp qalypty. Birsypyrasy merzimdi baspasózde jariyalandy, qalghanyn keyin jazushy Mәlik Otarbaevtyng quzauy­men jinaqtap, ýstinen qayta qarap, sol bauy­rymnyng demeushiligimen «Jórgem» atty kitap bolyp jaryqqa shyghardyq.

Al sol tústa bastalyp, júmyssyz jýr­gen, qol bos kezde ayaqtaghan ataqty aghylshyn jazu­shysy Jeyn Ostinning «Tәkapparlyq pen týsinbestik» romanyn jurnal bet­te­rinde bolmasa, әli kitap etip jaryqqa shy­gharghan joqpyn. Kóp uaqytymdy sarp etip, kóz mayymdy tauysqan dýnie edi, qala­maqy­men shygharugha mýmkindik tua ma dep múrsat kýtip jýrmin.

Álemge әigili qytay jazushysy Mo Yannyng tyrnaqaldy romany «Qy­zyl gauliyandy» osynda bir baspanyng úsy­nysymen tәrjimalap berdim. Basylyp shyq­ty. Elektron núsqasy «Ádebiyet por­ta­ly» saytynda túr. Oqimyn degen adamgha tolyghymen qoljetimdi.

– Siz tek shygharma jazumen ghana emes, әde­by tuyndylardy talqylauda da jii boy kórsetesiz. Mәselen, búryn «Kitaphana», keyin «Ýrker» degen atpen berilip jýrgen, әdeby shygharmalardy taldaugha arnalghan baghdarlamagha qaty­syp, kóptegen belgili aqyn-jazushy­nyng shygharmashylyghy turaly salmaq­ty oilar aityp jýrsiz, yaghni, synshy­lyq qabiletiniz de kópke belgili. Ay­tynyzshy, bizde qazir syn qay den­geyde? Shygharmanyng jetistigi kóp ai­tylyp, kemshiligine kelgende sylap-sipap ketuge әdettenip ketken joqpyz ba?

– IYә. «Kitaphana» men «Ýrkerde» biraz ki­­­­tap­ty talqylaugha qatystym. Barlyghy sýiip oqyghan, janyma jaghatyn shyghar­ma­lar. Á Núrpeyisovtyng «Songhy paryzy», Túr­synjan Shapaydyng «Qazaqtyng jany» kitaby, shetel әdebiyetinen IY.Buninning «Ar­senevting ómiri» romany jәne A.Kamuding «Oba» romany qatarly kitaptar... Oqygha­ny­mdy bilip, jýrgizushi Jýsipbek Qorghasbek aghamyz ózi shaqyrdy.

Al syngha kelsek, syn joq dep auyzdy qu shóppen sýrtuge bolmas. Degenmen sany­nyng az ekeninde, sapasynyng búrynghymen sa­lystyrghanda әldeqayda tómen jatqa­nyn­da kýmәn joq. Bayaghy Z.Serikqaliyev te, S.Áshimbaev ta kezdesetin arnayy toqtalu­lar, tereng taldaular býginde kózden búl-búl úshqan. Jetpey jatqandyqtan bolu ke­rek, júmysqa keyde joghary oqu oryn­daryn­daghy, instituttardaghy ghylymmen ai­na­lysyp jýrgen  әdebiyettanushylar tar­tylady. Biraq olardiki tek әnsheyin qara kóbeytu, shangha shang qosu ýshin ghana әre­ketke barghanday qyzyq әser qaldyrady adamgha. Kóbinde gazetterding kezekti bet tol­tyru ýshin jýrgizetin saualnamasyna jauap beru, assa belgili bir mәsele tónire­ginde kóterilgen súraq-jauap negizinde sói­les­ken súhbat týrinde kórinis tabady. Óz­derinshe әdebiyette qalyptasyp otyrghan qa­zirgi jaghday turaly oilar aitqan bo­la­dy, biraq ol kýrdeli týiinder súhbatpen, bol­masa úsaq-týiek maqalamen sheshile sal­maydy ghoy, mәselege keshendi týrde qa­rau kerek. Al olar oghan barmaydy. Sharuagha jýrdim-bardym jәne aqyl aitu túrghysynda ghana aralasady. Keltirgen mysaldaryn ait­saq, tipti qyzyq, kezinde bir sәti týs­ken­de oqyp alghan, ne birge júmys istegen, son­da esinde qalghan avtorlar esimining úzyn tiz­begi bar, ol kisiler býginde әdeby ýderiste bar ma, joq pa – onda júmysy joq, qayta­lap keltiredi de jatady, keltiredi de jatady. Jeke-dara kesek shygharmalardy kól­deneng tartyp, terendey taldap, әde­biyetting algha jyljuyna septigi tiyetin  sýbe­li pikir úsynyp jatqan eshbiri joq. Sói­tip jýrip keyde aqty qara dep sudy lay­lap ketip jýrgenderi de jetedi. Biraq әde­biyetten tanymy tayaz súraq qoiyshy jur­nalisterge barlyghy jarap jatyr, ala­dy da kópke irkilissiz úsyna beredi.

Sosyn qaytedi? Qalyng dodagha jazushy­lardyng ózi aralasady qiqulap. Kósilte jazady. Qalamdy bilip túryp siltese taghy jaqsy, elding bәri ýlken oilar aityp, kesek payymdar úsynatyn Kekilbaydyng Ábishi emes, eki auyz kóterme sóz aitayyn deydi de, mereyli jas túsynda jazylghan maqala boluy da mýmkin, attyng basyn erkin ji­bere­di. Sodan baryp jana siz aitqan madaq, maqtaular kóbeyedi. Syn, eskertpeler azayady. Ol әdebiyetting mereyin ósirgennen góri, oqyrmandardyng onsyz da kýpti kóni­lin ainytyp, jeritip tynady. Qalanyz, qa­lamanyz, bizding býgingi jaghdayymyz osy. De­g­enmen shyn niyetpen kirisip, dúrys sarap­tap jazylghan jaqsy maqalalar da kezdesip qalady arasynda anda-sanda. So­ny qanaghat tútyp, kónilding jyrtyghyn so­nymen septep, ary qaray da ómir sýrip jat­qan jay bar...

Bir sózben aitqanda, býgingi tanda ózine-ózing myqty bolmasan, ózine-ózing sarapshy, synshy bolmasan, kýning qaran.

– Ádeby ortada jýrgen qalamgersiz. Ýlkendermen de, jastarmen de birdey aralasasyz. Demek, býgingi әdebiyetting tynys-tirshiliginen tolyq habardar­syz. Qazirgi qazaq әdebiyetining jetistigi men olqylyghy jóninde ne aitar ediniz: bizde qanday baghyttarda ilge­ri­leushilik bar, ne jetispey jatyr?

– Qiyn súraq eken. Biraq ortagha týsken eken, auyrdyng astyna týsip, jaltaryp ketu de jaramas. Shamam kelgenshe jauap berip kóreyin.

Qatelesetin boluym da mýmkin, mazmún­dyq jaqtan alghanda men ýshin әdebiyet әli de últtyng joqshysy, últtyng tәrbiyeshisi, onyng ruhany ósuining birden-bir kepili. Otar­shyldyqtyng ozbyrlyghyn kóp kórgen, ez­gining tereng zardabynan erkin arylyp, esin әli tolyq jiya almay jatqan bizdey últ ýshin búl tym úzaqqa deyin solay bolyp qa­la­dy da. Men janalyqqa qarsy emespin. Ja­syrmay-aq qoyayyn, ózimdi janashyl qa­lamgerlerding birimin dep esepteymin.

Tughan sóz ónerimizding aujayyna osy túr­ghydan bir nazar tastasaq, janalyqqa degen úmtylys basym qazir. Biraq úzaq dayyn­dyqsyz jasalghan janalyq – jana­lyq bolyp jarytpaydy. Forma ózgesheligi den­geyinde ghana qalady. Áriyne, tútas shy­ghar­­mashylyqtaghy formanyng rólin joqqa shy­gharugha bolmaydy. Ol barlyq nәrsening syrt­ta kórinis beretin – kóz jauyn alatyn qa­byghy. Degenmen ózgeris terendep baryp maz­múngha jetpey, eshtenening shekesi qyz­bay­dy. Shyn mәnindegi ózgeris qashanda maz­múnnan bastalugha tiyis. Sodan baryp ol ózine kerekti formany tudyrady. Tútas maqsat óz orayymen oryndaldy degen sol. Qa­zirgi janashyldarda osy jaghy kem soghyp ja­tyr. Áli de oqigha quu, ertegi qúrastyru ba­sym. Meni alandatatyny, osyghan para­leli taghy bir tendensiya jýrip jatyr. Búl kómeski qúbylysty әdebiyettegi últsyzdanu dep ataugha bolatyn shyghar, aty ghana qazaq, basqa belgilerden dym qalmaghan qalyng jat beytanys keyipkerler órip ketip barady sanasy tolyq qalyptaspaghan órimdey jas qa­zaq oqyrmandaryna qaray. Arghy jaghy­nyng ne bolatynyn bilmeymin. Búl – jana­lyq ta, jaqsylyq ta emes.

Áriyne, býginde әdebiyetting adam sanasyna jasaytyn yqpalyn ar­tyq baghalaugha bolmaydy. Búrynghyday tym súrapyl emes. Áuselesi bayaghyda basylghan, óli men tirining arasyndaghy shalajansar hal­de. Al onda nege alandaysyz degen súraq tua­dy ghoy?

Mening kónilime qorqynysh úyalata­tyny – asa úzaqqa sozylghan otar­shyl­dyqtyng ezgisinen keyin әreng jetken tәuel­sizdik túsynda ózin tabu týgil, joghalt­qanyn izdeuge qúlyqty emes mәngýrt elding odan ary sory qaynaghan mәngýrt úrpaghy ósip jetilip, últtyng ruhany isine aralasa bastady ma degen qauip. Betin ary qylsyn, so­nyng keybir belgileri әzirding ózinde qy­lang bere bastady. Olar ýshin óz halqyna qa­tysy joq, oidan qúraghan týkke túrghysyz oqiy­ghalar bas tarta almastay qyzyq eken. Al babadan qalghan úshan-teniz kórkem til – mol baylyq artyq kónil bóluge túrmaytyn arzymas nәrse. Óz qajetine jaraytyn biraz sóz biledi, boldy, sonymen-aq jaza beredi. Abzas sayyn túrypty, bir úzaq sóilemning ishinde neshe qaytalanyp jatqan sózder esh aiyp emes. Óz estetikamyz bar deydi, boldy, ary qarayghy sózing zaya.

Ótkendegi úlylar jasap ketken últtyq ýlgi, qaytalanbas ghajap núsqalar olar ýshin kók tiyn, alghan baghytymen ilgeri tar­ta beredi. Olardy keyde ózin janashyl etip kórsetkisi keletin biren-saran ýlken­der qoldaydy, tuyn kóterip, solardyng jaghyna shyghady. Osydan song toqtatyp kór, barghan sayyn qarqyn alyp bara jatqan úly tasqyndy. Ishten tynasyng da, qong shan­daryna kómilip, qala beresing artynda. Kýn óte kele ýiirin týbi tabar degen jalghyz ýmit qana seriging bolyp janynda qalady.

Abay atam aitqanday, jasy úlghayghan kisi qayghygha qamala beretin bolu kerek, qa­zir­gi kezde biz bayqaghan jaylar osylar, kónil­sizdeu jayttar. Dәtke quat eterligi, Qú­daygha shýkir, últtyq baghytta jazyp jýr­gen jas qalamgerler de kezdesip qalady ara­larynda. Solardy júbanysh etip, jýrip jat­qan jay bar.

– Maghynaly әngimenizge kóp rahmet!

Súhbattasqan: Ahmet Ómirzaq

Derekkóz: TURKYSTAN.KZ

Abai.kz