Ospan batyrgha kesilgen ólim jazasy qararyn Pakistanda bolghan kezimizde Ýrimji radiosynan jandy (tikeley) tyndadym.

1948 - 1952 jyldarynda Pakistanda edik. Týrkistannan Pakistangha búdan bylay kelip-ketken eshkim bolmaghandyqtan Týrkistanda, Komunist Qytay tarapynan qandastarymyzgha jasalyp jatqan adamgershilikke syimaytyn zorlyq-zombylyq, qinau, azaptau jəne jappay qyru turaly az da bolsa Ýrimji radiisynan məlimet alyp túr edik. Məlimetter óte qayghyly jəne renishti edi.

Asa uayym jəne qynjylumen Ýrimji radiisynyng bergen habarlaryn tyndap, mýmkindiginshe elden habar alugha tyrysuda edik.

28 aqpan 1951 kýni Ýrimji radiosynyng óte jaman bir habaryn estidik. Habarda: «Ospan Islamúlynyng Týrkistannyng Ontýstik Shyghys shegharasy bolghan Maqay denilgen jerde qolgha týskenin, 15 nauryz 1951 kýni Ýrimjige əkelinip, kóshelerde aralatylatynyn, 6 kókek 1951 kýni Ýrimjide ashylatyn Halyq Ókilderining Məjilisine əkelinip ərbir ókil tarapynan kinəlanyp ólim jazasyna kesiletinin jariyalaymyz» delingen.

Jəne 27 kókek 1951 kýni Ýrimji radiisynyng məlimdemesinde: «Erteng saghat 9 da bandit Ospan Islamúly maydangha əkelinip, halyqtyng aldynda ashyq týrde sottalyp, ólim ýkimi oryndalady. Ýkim, radiidan jandy týrde halyqqa jetkiziledi».

Búl qayghyly habardy estigende jýregimiz auyryp, qynjylyp sasyp qaldyq. Búl kýn biz ýshin asqar taudyng basyn qara tuman shalghanday qaraly bir kýn edi. Óitkeni; Týrik Dýniyesining əsirese Týrkistandyqtardyng halyq qaharmany Ospan batyrdyng zalym, qanqúmar, qyp-qyzyl Qytay komunistteri tarapynan atylatyny jariyalanghan edi. Saghattar «tiyk-taq», «tiyk-taq» dep, zaman óte jyldam ótude edi. Sol qaraly týndi de úiyqtamay, qynjylyp tang atyrdyq.

Aqyry, 28 kókek 1951 kýni saghat 9 da óte renishpen dinkemiz qúryp, iyghymyz týsip, kózimizde jas radiigha qúlaq týrdik. Mine kónil keluin qalamaytyn saghatta məjilis ashyldy. Aldymen Komunist Qytay Armiyasynyng Bas Qolbasshysy Atynan Uang Jing məjilisting ashylu sózin sóilep, artynan Ospan batyrdy kinəlady. Odan keyin Joghary Qylmystyq Sot Basshysy Búrhan Shəhidy mikrofongha shyghyp, sol kýngi məjilisting manyzdylyghyn aityp, ol da Ospan batyrdy kinəlady.

Búdan keyin satqyn ərbir últ ókilderi Ospan batyrgha qarsy sóz sóilep, narazylyqtaryn bildirdi.

Sonynan satqyn Búrhan Shəhidy taghy mikrofongha shyghyp sóz alghanda, saghat 10 nan 55 minut ótken edi.

Satqyn Búrhan itshe bylay ýrude edi: «AQSh pen Chan Kayshiyding shpiony jəne halqymyzdyng jauy bolghan Ospan Islamúly ortagha əkelinsin!» dedi.

Nətiyjede eng aldynda Ospan batyr bolyp, barlyq aiyptalushylar ortagha əkelingen kezde, maydandaghy abyr-dabyr, shu-ayqay basyldy. Tek qana aiyptalushylardyng qol-ayaqtaryndaghy kózir men kisenning dauysy estildi.

Radiidan tyndap otyrghan bizder de sol sətte týgeldey ýnsiz kýide bolyp, kóz jasymyzdy tiya almadyq. Biz ýshin sol minuttar sabyr etui zor jəne əste úmytylmaytyn asa qasiretti minuttar edi.

Kenetten Ýrimji radiisynyng dauysy ýzilip ketti. Aqyry alang jəne qobaljuda bolghan bizder, búl ayanyshty oqighany sonyna deyin tynday almadyq.

1 mamyr 1951 kýni Ýrimji radiisynyng habarynan úqqanymyzgha qaraghanda Ospan batyr atylatyn kezde kenetten qatty boran soghyp, jauyn jaughandyqtan radiinyng dauysy ýzilip ketken eken. Negizi búl Allanyng qalauy edi.

Osylaysha, halyq qaharmany Ospan batyrdyng kommunist qytaylar tarapynan jabayylyqpen atyluy, jalghyz ghana Týrkistandyqtar ýshin emes, Týrik Dýniyesi ýshin de ýlken bir qaza boldy. Biraq tarihtaghy tiyisti ornyn alatyn Ospan batyr týrik halqynyng jýreginde məngi saqtalady.

28 kókek 1952 kýni Pakistannyng Pəshəuir qalasynda "Týrkistan Qazaq Bosqyndar Qoghamy" atynan Qogham ýiinde, Ospan batyrdyng sheyit etiluining birinshi jylynda túnghysh ret Ospan batyr jəne Týrkistan Ókimetining Qarjy Ministri Q. JANYMHAN marqúmdardyng aruaqtaryna arnap eske alu kýni tertip ettik.

Barlyq Týrkistandyq bauyrlarymyzdyng qatysuymen búl eske alu kýninde, arnayy Qúran Qatym týsirip, Ospan batyrdyng ómiri jəne últ-azattyq kýresi jayynda bayandamalar jasaldy. Keyingi jyldarda da ər jerde ər zaman búl qaraly kýnning azasy tútyluda jəne halyq qaharmany Ospan batyr, óte yqylas əri qúrmetpen eske alynuda.

Býgin Ospan batyrdyng sheyit boluynyng 18 shi jylynda, ýlken mýjahidti, kópshilik bolyp, qayta eske alar da Alla Taghaladan marqúmgha mol-mol raqmet tileymin.

Halifa Altay

 "TÝRIK ELI" ( TURKELI DERGİSİ) jurnaly 1968-jyl.

Abdurrahim Altaydyng feysbuk paraqshasynan

Abai.kz