Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti 2029 jylgha deyingi «Digital Qazaqstan» auqymdy sifrlandyru jәne jasandy intellekt tehnologiyalaryn engizuding jalpyúlttyq strategiyasyn bekitu turaly Jarlyqqa qol qoydy.

Strategiya aldaghy jyldargha arnalghan elding tehnologiyalyq damuynyng basty qújatyna ainalady jәne jahandyq sifrlyq transformasiya jaghdayynda memleketti, ekonomika men qoghamdy tereng janghyrtudyng jana kezenin aiqyndaydy.

Strategiyalyq qújat elding tehnologiyalyq últ qúru jolyn belgilep, naqty jospar úsynady jәne búdan bylay memleketting osy saladaghy strategiyalyq baghyty men negizgi júmys baghyttaryn aiqyndaytyn institusionaldyq qújattardyng býkil siklin qalyptastyrudy ayaqtaydy.

«Digital Qazaqstan» - búl Qazaqstannyng damudyng jana modeline irgeli kóshui, múnda derekter, jasandy intellekt jәne zamanauy tehnologiyalar memlekettik basqarudyng negizine ainalady jәne elding sifrlyq ekojýiesin jekelegen qyzmetterdi avtomattandyrudan derekterge negizdelgen keshendi basqarugha kóshiredi.

Býgingi tanda Qazaqstan ónirde ýkimetterding jasandy intellektke dayyndyq indeksi boyynsha birinshi orynda túr jәne elektrondyq ýkimetting damu dengeyi boyynsha әlemdik liyderler tobyna kiredi. Songhy jyldary el sifrlyq memleketting berik irgetasyn qalyptastyrdy, al býginde óz damuynyng jana paraghyn ashyp, órshil mindet qoyyp otyr -  qazirgi әlemdik praktikada JIY-di ómirding barlyq salalaryna basqalardan tezirek engizetin memleketter liyderge ainaluda, sondyqtan elimizde jahandyq ózgeristerge beyimdelu ghana emes, olardy óz betinshe qalyptastyru da jýrgizilude.

Jana Strategiya búl tәjiriybeni jýieleuge jәne ony barlyq negizgi salalargha auqymdaugha baghyttalghan. JIY-di jappay engizu, ónerkәsipti, jer qoynauyn paydalanudy, logistika men energetikany sifrlandyru 2029 jyldyng sonyna qaray jylyna orta eseppen 1,5 payyzdyq tarmaq dengeyinde JIÓ-ge qosymsha ýles qosady, al ýsh jyldyq kezendegi salystyrmaly naryqtyq investisiyalardyng boljamdy kólemi 10,5-ten 16,5 milliard AQSh dollaryna deyin jetedi dep kýtilude.

2029 jylgha qaray Qazaqstan sifrlyq bәsekege qabilettilikting halyqaralyq reytingterindegi óz pozisiyasyn aitarlyqtay nyghayta otyryp, әlemning tehnologiyalyq túrghydan eng damyghan memleketterining qataryna kirudi josparlap otyr.

QR Premier-Ministrining orynbasary - Jasandy intellekt jәne sifrlyq damu ministri Jaslan Mәdiyev Memleket basshysynyng ýsh jyl ishinde Qazaqstandy tolyqqandy sifrlyq elge ainaldyru turaly strategiyalyq mindet qoyghanyn atap ótti. Digital Qazaqstan Jalpyúlttyq strategiyasynyng bekitilui el ómirining barlyq negizgi salalaryn qamtityn auqymdy transformasiyanyng bastau nýktesine ainalady.

Ángime damudyng jana modeline kóshu turaly bolyp otyr, múnda derekter, jasandy intellekt jәne zamanauy tehnologiyalar memlekettik basqarudyn, ekonomika men әleumettik sayasattyng negizine ainalady. Biz jekelegen qyzmetter men prosesterdi sifrlandyrudan elding tútas sifrlyq arhiytekturasyn qúrugha kóship jatyrmyz.

Azamattar ýshin búl neghúrlym ynghayly, proaktivti jәne derbestendirilgen memleketti bildiredi. Biznes ýshin - ónimdilikting artuy, shyghyndardyng tómendeui jәne damudyng jana mýmkindikteri. Ekonomika ýshin - jana salalardy qalyptastyru, investisiyalar tartu jәne Qazaqstannyng bәsekege qabilettiligin nyghaytu.

Býginde energetika men esepteu quattarynan bastap últtyq tildik modelider men azamattar men bizneske arnalghan qoldanbaly servisterge deyin jasandy intellektting tolyq ekojýiesin qúryp jatqan elder liyderge ainaluda. Múnday arhiytektura AI Economy Stack dep ataldy jәne ol bes dengeydi qamtidy: energetika men infraqúrylym, esepteu quattary, derekter men ýlken tildik modelider, sifrlyq platformalar jәne qoldanbaly JIY-servisteri. Digital Qazaqstan Strategiyasynda dәl osynday jýieni qúru kózdelgen”.

Strategiya shenberinde sifrlyq transformasiya ýsh negizgi baghytty qamtidy.

Birinshi baghyt - azamattardyng mýddesi ýshin sifrlandyru - shenberindegi barlyq qayta qúrulardyng ortalyghynda adam túrady. Azamattardyng mýddesi ýshin memlekettik servister әrbir qazaqstandyqtyn, onyng túratyn ónirine qaramastan, jeke qajettilikterine beyimdeletin adamnyng ýzdiksiz ómirlik traektoriyasyna kóshu josparlanuda. Áleumettik salada qosymsha qújattar jinau qajettiligin joqqa shygharatyn qoldaudyng proaktivti mehanizmderi engizilude, al negizgi qúraldar - әleumettik tólemderden bastap densaulyq saqtaudaghy prediktivti analitikagha jәne dәri-dәrmekpen qamtamasyz etudi basqarugha deyin - «Áleumettik әmiyan» ekojýiesining ainalasynda shoghyrlandyrylatyn bolady. Bilim berude balalardyng erte jastan bastap damuynyng derbes JIY-marshruttary iske qosylady, búl bilim alushylardyng әleuetin ashugha kómektesedi jәne jana úrpaqta ozyq sifrlyq daghdylardy qalyptastyrady. JIY-kadrlaryn auqymdy dayarlau akademiyalyq ortany da, ónirlik IT-mektepterdi de qamtidy, al halyq arasynda generativti JIY-di mengeru dengeyi keminde 20%-dy qúrauy tiyis.

Ekinshi baghyt shenberinde - biznes pen jana ekonomikanyng mýddesi ýshin naqty sektorda mindetti aspaptyq esepke alu jýrgiziletin basqarylatyn sifrlyq arhiytektura qúrylady. Strategiya ekonomikanyng barlyq bazalyq salalaryn: agroónerkәsiptik keshendi, qúrylysty, qarjy sektoryn, múnay-gaz salasyn jәne shaghyn biznesti tereng sifrlyq transformasiyalaudy kózdeydi. Jasandy intellektti, sifrlyq egizderdi jәne intellektualdy platformalardy engizu enbek ónimdiligin eselep arttyrugha, shyghyndardy azaytugha jәne otandyq biznesting jahandyq bәsekege qabilettiligin qamtamasyz etuge mýmkindik beredi. Sonymen qatar, bolashaqtyng industriyalaryn - robototehnikany, úshqyshsyz jýielerdi, sifrlyq aktivterdi jәne gharysh tehnologiyalaryn jedeldetip damytu ýshin jaghdaylar jasaluda. Búl konturdyng flagmandyq jobasy tolyqqandy «Derekterdi óndeu ortalyqtarynyng anghary» retinde jobalanatyn egemendi «AI Hub» qúru bolmaq. Búl hab ozyq esepteu quattaryn, ghylymiy-zertteu instituttary men jetekshi tehnologiyalyq kompaniyalardy biriktiretin makroónirding negizgi infraqúrylymdyq alanyna ainalady. «AI Hub» bazasynda mashinalyq oqytu jәne ýlken derekterdi taldau salasyndaghy serpindi sheshimderdi әzirleu men testileuge arnalghan ekojýie óristeydi. Onyng qúramyna kiretin esepteu ortalyqtarynyng jobalyq quaty 1 GVt-qa deyin jetkiziledi. Búl mindetterdi iske asyru memleket pen biznesting strategiyalyq seriktestigi arqyly jýredi. Strategiya jeke investisiyalardy, halyqaralyq tehnologiyalyq kompaniyalardy, damu instituttaryn jәne jetekshi әlemdik sarapshylardy belsendi tartudy kózdeydi. Infraqúrylym men talanttardyng múnday siynergiyasy elge iri halyqaralyq investorlar men vendorlardy tartugha baghyttalghan, sonday-aq qazaqstandyq IT-qyzmetterding eksportyn kem degende eki esege arttyrugha jәne jahandyq naryqqa kem degende ýsh otandyq «unicorn» kompaniyasyn shygharugha mýmkindik beredi.

Memlekettik apparattyng mýddesi ýshin basqarudy tereng reformalau jәne bólshektelgen vedomstvolyq sheshimderden tolyq bas tartu kózdelgen. Memlekettik apparat júmystyng servistik modeline kóshedi, múnda negizgi memlekettik qyzmetter tek proaktivti týrde jәne ótinish berushige bilinbey kórsetiledi. JIY-di engizu kýndelikti әkimshilik prosesterdi avtomattandyrugha jәne vedomstvolardyng bir-birin qaytalaytyn funksiyalaryn tolyq joigha mýmkindik beredi. Memlekettik sheshimderdi qabyldau jәne normativtik-qúqyqtyq aktilerdi modelideu prosesteri ýlken derekterdi qatang taldaugha (Data-driven) kóshiriledi, búl adamy faktordy barynsha azaytady jәne basqarushylyq qatelikterdi boldyrmaydy. Búdan bólek, algoritmdeu budjet qarajatyn josparlau men bóluge de qatysty bolady: ýzdiksiz sifrlyq baqylau jýiesi әrbir tengening ashyqtyghy men maqsatty tiyimdiligin qamtamasyz etedi.

Sonday-aq, Strategiyada jasandy intellekt belsendi damyp jatqan dәuirde kiyberqauipsizdik jәne últtyq aqparattyq kenistikti qorghau mәselelerine ýlken kónil bólingen. Qújat irkilissiz sifrlyq infraqúrylym qúrudy, shifrlaudyng ozyq standarttaryn engizudi jәne kritikalyq manyzdy obektilerdi syrtqy qaterlerden qorghaudy kózdeydi.

Búghan parallelidi týrde qauipsiz qalalyq ortany damytugha eleuli kónil bólingen: aqyldy qalalar standarttary qala halqynyng kem degende 70%-yn qamtyp, qoghamdyq qauipsizdikti proaktivti modelige kóshiredi. JY jәne minez-qúlyqtyq beyneanalitika esebinen oqighalargha әreket etu uaqyty ýshten birge qysqarady, al ýzdiksiz qorghanys jýielerimen birlesip azamattardy onlayn-alayaqtyqtan qorghaudyng últtyq ekojýiesi óristeydi.

Osylaysha, «Digital Qazaqstan» Strategiyasy - búl Qazaqstannyng tehnologiyalar, bilim men innovasiyalar paydasyna jasaghan strategiyalyq tandauy. Ol respublikanyng basqarudyng sifrlyq kemeldigine senimdi ótuin qamtamasyz etip qana qoymay, úzaq merzimdi ekonomikalyq ósu, azamattardyng ómir sýru sapasyn arttyru jәne jasandy intellekt dәuirinde Qazaqstan Respublikasynyng jahandyq bәsekege qabilettiligin nyghaytu ýshin berik irgetas qalaytyn bolady.

Abai.kz