Qazaqstanda jýrgizilip jatqan sayasy reformalar memlekettik basqaru jýiesin janghyrtumen qatar, qoghamdyq sanany ózgertuge jәne jana qúndylyqtardy ornyqtyrugha baghyttalghan. Búl turaly QR Memlekettik kenesshisi Erlan Qarin «Jas Alash» gazetinde jariyalanghan maqalasynda jazdy.

Onyng aituynsha, elde bastalghan ózgeristerding mәni tek jana memlekettik instituttardy qúruda nemese sayasy jýieni janartuda ghana emes.

«Aldaghy kezendegi eng ýlken manyzdy betbúrys – qoghamdyq sananyn, qoghamdyq sayasattyng kezekti ret janghyryp, janaruy», – deydi Erlan Qariyn.

Memlekettik kenesshi janartylghan Konstitusiyany tәuelsiz Qazaqstannyng jana damu kezenin aiqyndaytyn basty qújat retinde baghalady. Onyng pikirinshe, Ata zanda elding tarihy tamyry, últtyq bolmysy men memlekettik damudyng negizgi baghdarlary naqty kórinis tapqan.

«Búdan bylay «Biz ústanatyn qúndylyqtargha ne jatady?», «IYdeologiyamyz qanday?» degen súraqtargha anyq әri senimdi jauapty Ata Zannan tabamyz», – dep atap ótti ol.

Qarin Konstitusiyada últtyq biregeylikke erekshe mәn berilgenin aitty. Atap aitqanda, tarihy sabaqtastyq, aumaqtyq tútastyq, zayyrlylyq, dәstýrli otbasy qúndylyqtary, mәdeny múrany saqtau jәne ghylym men bilimdi damytu mәseleleri Negizgi zang dengeyinde bekitilgen.

«Últty úiystyratyn qúndylyqtar da Ata Zanda aiqyn kórsetilui qajet. Sondyqtan onyng preambulasynda, negizgi bólimderi men baptarynda últtyq bolmysymyz ben baghdarymyz naqty bekitilgen», – dedi Memlekettik kenesshi.

Onyng pikirinshe, Konstitusiya tek qúqyqtyq normalar jiyntyghy emes, qoghamnyng qúndylyqtyq baghdary men damu baghytyn aiqyndaytyn manyzdy qújatqa ainalyp otyr. Osy arqyly memleket últtyq mýdde men zamanauy damu talaptarynyng arasyndaghy tepe-tendikti saqtaudy kózdeydi.

Sonday-aq maqalada adam kapitalynyng róline erekshe nazar audarylghan. Erlan Qarinning sózinshe, memleketting strategiyalyq damuynyng negizi tabighy resurstar emes, eng aldymen azamattardyng bilimi, qabileti men enbegi boluy tiyis.

«Halyq – memlekettik biylikting birden-bir bastauy jәne egemendik iyesi. Sondyqtan adam qúqyqtary men bostandyqtaryn qorghau memlekettik sayasattyng negizgi basymdyqtarynyng biri bolyp qala beredi», – deydi ol.

Memlekettik kenesshi songhy jyldary jýzege asyrylyp jatqan reformalardyng qoghamdaghy kózqarastar men minez-qúlyqqa әser ete bastaghanyn atap ótti.

«Memleket basshysy ýnemi kóterip jýrgen әdeptilik, ýnemdilik, tazalyq, tәrtiptilik sekildi ústanymdardy býginde júrtshylyq jaqsy qabyldap, qogham bolyp ony әri qaray ilip alyp ketude», – dedi Erlan Qariyn.

Onyng aituynsha, zang men tәrtip qaghidatyn nyghaytu, qoghamdyq mәdeniyetti arttyru jәne jauapty azamattyq ústanymdy qalyptastyru ishki sayasattyng manyzdy baghyttarynyng birine ainaldy.

«Preziydent reformalarynyng eng ýlken jemisi institusionaldyq ózgeristermen qatar, qoghamdyq sanadaghy silkinis der edik», – deydi ol.

Memlekettik kenesshi qazirgi tanda qoghamdy bilimdilikke, mәdeniyettilikke jәne jasampaz otanshyldyqqa baghyttau asa manyzdy ekenin aitty. Onyng pikirinshe, patriotizm eng aldymen azamattardyng kýndelikti is-әreketinen, zangha qúrmetinen jәne qoghamdyq jauapkershiliginen kórinui tiyis.

«Qoghamdy mәdeniyettilikke, enbekqorlyqqa, bilim-ghylymgha, jauapty әri jasampaz otanshyldyqqa shaqyru manyzdy», – dedi Erlan Qariyn.

Sonymen birge ol songhy jyldary ishki sayasat salasynda naqty tәrtip pen jýielilik qalyptasa bastaghanyn atap ótti. Ásirese onomastika, eskertkishter ornatu, týrli marapattardy taghayyndau siyaqty mәseleler boyynsha birynghay talaptar engizilip, búrynghy jýiesizdikterdi joigha basymdyq berilgen.

«Onomastikada, eskertkishter ornatuda, vedomstvolyq nagradalardy taghayyndauda naqty reglamentter bekitildi. Tipti kinony prokatqa shygharugha qatysty da arnayy kriyteriyler engizildi», – deydi Memlekettik kenesshi.

Onyng aituynsha, múnday ózgerister qoghamdyq kenistikte ortaq tәrtip qalyptastyrugha jәne memlekettik sayasattyng tiyimdiligin arttyrugha mýmkindik beredi.

Sonday-aq qoghamdaghy túraqtylyq pen kelisimdi saqtau ýshin qúqyqtyq mәdeniyetti arttyrudyng manyzy erekshe ekeni aityldy. Onyng sózinshe, kóptegen dau-damay men týsinispeushilik azamattardyng qarapayym әdep normalaryn saqtamauynan tuyndaydy.

«Qoghamdaghy kez kelgen kiykiljinnin, kez kelgen daudyng aldyn aludyng birden bir joly – jeke bastyng mәdeniyetin damytu», – dedi Erlan Qariyn.

Ol bilimdilik, mәdeniyettilik, enbekqorlyq jәne jauapkershilik qasiyetteri órkeniyetti qoghamnyng negizin qalaytynyn atap ótti. Sondyqtan jastardyng tәrbiyesine, tarihy sanany qalyptastyrugha jәne kitap oqu mәdeniyetin damytugha erekshe nazar audarylyp otyr.

Memlekettik kenesshi qoghamdaghy sapaly ózgerister qysqa uaqyt ishinde jýzege aspaytynyn, biraq búl baghyttaghy júmysty keyinge qaldyrugha bolmaytynyn aitty.

«Últ sapasyn arttyru, azamattardyng minez-qúlqyn ózgertu, jana әdetterdi qalyptastyru bir kýndik sharua emes», – deydi ol.

Onyng payymdauynsha, Qazaqstannyng aldaghy damuy tek ekonomikalyq kórsetkishtermen emes, azamattardyng mәdeniyetimen, zangha qúrmetimen jәne qoghamdyq jauapkershiligimen de ólshenedi. Sondyqtan qoghamda memleketshildik sanany nyghaytu, últtyq qúndylyqtardy dәripteu jәne ortaq jauapkershilik mәdeniyetin qalyptastyru júmystary jalghasa beredi.

Sóz sonynda Erlan Qarin memlekettik iydeologiya jalang úrandar men formaldy nasihatqa emes, naqty nәtiyjege negizdelui kerektigin atap ótti.

«Qúrghaq úran, jalang ýgit-nasihat – bizding jolymyz emes», – dep týiindedi Memlekettik kenesshi.

Onyng pikirinshe, býginde Qazaqstanda institusionaldyq reformalarmen qatar qoghamdyq qúndylyqtardy janghyrtu ýderisi jýrip jatyr. Zang men tәrtipke qúrmet, tazalyq, jauapkershilik, bilim men ghylymgha úmtylys jәne memleketshildik sana qoghamnyng jana sapasyn qalyptastyrudyng negizgi faktorlaryna ainaluy tiyis.

Abai.kz