Býgin Astanada Qazaqstan Parlamentining qos palatasynyng songhy birlesken otyrysy ótti. Oghan Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyng ózi qatysyp, Parlament palatalarynyng birlesken otyrysynda sóz sóiledi.

Biz býgin Memleket basshysynyng atalghan jiynda sóilegen sózderine sholu úsynamyz. Sonymen, Preziydent qanday manyzdy mәselelerge toqtaldy?

Memleket basshysy: «Býgingi Parlamentting qos Palatasynyng birlesken otyrysynyng tarihy mәn-manyzy airyqsha dep aitsaq, dúrys bolar. Búl dýiim halqymyz ýshin de aiqyn nәrse, aqiqat. Býgin biz memleketimizding zang shygharushy organy – Parlamentting kezekti sessiyasyn ayaqtap, Tәuelsiz Qazaqstannyng damuyndaghy tútas bir dәuirdi qorytyndylap otyrmyz. Osylaysha, terennen tamyr tartqan memlekettigimizding jana kezenine qadam basqaly túrmyz.   Erteng Qazaqstan Respublikasynyng jana Konstitusiyasy zandy kýshine enedi. Últ zanymen qatar, memlekettik biylik jýiesi de týbegeyli jana sipatqa ie bolmaq. Qos palataly Parlamentting ornyna Qúryltay keledi. Jalpy, búl ózgeris Qazaqstanda tarihy sabaqtastyq bar ekenin anyq kórsetedi», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Osydan otyz jyldan astam uaqyt búryn elimizde túnghysh kәsiby Parlament qúryldy. Mýlde jana institusionaldyq ýlgige kóshken zang shygharushy organ memlekettigimizdi nyghaytugha eleuli ýles qosty, sonday-aq elimizding qúqyqtyq negizin qalyptastyru jәne naryqtyq ekonomikany ornyqtyru isinde manyzdy ról atqardy. Qysqasha aitsaq, otyz jyldyng ishinde 3,5 myngha juyq asa qajetti zang qabyldandy. Al әrbir onynshy zangha deputattar ózderi bastamashy boldy. Zang shygharu jýiesining qaynar bastauynda býkil halqymyzgha jәne halyqaralyq qauymdastyqqa tanymal sayasatkerlerimiz, kórnekti memleket qayratkerleri, belgili qogham qayratkerleri túrdy. Olardyng jemisti enbegi Parlament tarihynda óshpes iz qaldyrdy. Qajyrly qyzmet halqymyzdyng jadynda mәngi saqtalyp qalaryna kýmәn joq.   Parlament әrdayym uaqyt talabyna tez beyimdelip, qogham súranysyna layyqty jauap bere alatyn jasampaz qúrylym boldy.   Parlament memleketimizding basty ókildi organy qoghamnyng týrli salasyndaghy kәsiby mamandardy bir maqsatqa toghystyrdy. Elimizde sayasy jәne zannamalyq túrghydan sapasy joghary parlamenttik mәdeniyet qalyptasty.   Búl – Qazaqstandy damyghan el retinde aiqyndaytyn eng manyzdy kórsetkishting biri. Týptep kelgende, Parlamentting әrbir shaqyrylymy Qazaqstannyng algha qaray nyq senimmen qadam basuyna zor serpin berdi, basqasha aitsaq, últymyzdyng evolusiyalyq órleu jolynyng jarqyn ýlgisine ainaldy», - dedi.

Preziydent: «Men Parlamenttegi qaynaghan enbektin, onda qabyldanghan әrbir zannyng Tәuelsiz elimizding keleshegi ýshin qanshalyqty manyzdy ekenin jaqsy týsinemin. Osy tarihy sәtke oray, últ mýddesin bәrinen biyik qoyyp, elge minsiz әri adal qyzmet etkeni ýshin barlyq shaqyrylymdaghy Mәjilis pen Senat deputattaryna shynayy rizashylyghymdy bildiremin. Ásirese, Parlamentting qazirgi qúramyna, yaghny sizderge alghysym zor. Búl shaqyrylymdy Qazaqstannyng jana tarihyndaghy eng myqty qúramnyng biri dep senimmen aitamyn. Sebebi sizder memleketimizding damuyndaghy óte kýrdeli jәne sheshushi kezende júmys istedinizder. Barshanyz el ómirinde bolyp jatqan auqymdy ózgeristerding bastauynda túrdynyzdar. Qanshalyqty qiyn bolsa da, týbegeyli ózgeristerdi jýzege asyru jolynda tabandy enbek ettinizder. Syn saghatta jauapkershilikten jaltarmay, memleketimiz ýshin asa qajetti reformalardy jýrgizuge úiytqy boldynyzdar. Tek keyingi ýsh jyldyng ózinde 300-den astam óte manyzdy zang qabyldandy. Olardyng qatarynda elimizding aldaghy biyik belesterining senimdi arqauy bolatyn, tarihy mәni zor konstitusiyalyq zandar men kodekster bar. Biz birtútas últ bolyp memleketimizdi týbegeyli janghyrtu isin qolgha aldyq. Ekonomikadan bastap qoghamdyq qúndylyqtar jýiesine deyin – el ómirining barlyq salasynda auqymdy ózgerister jasaldy. Áriyne, dәuirlik auqymdaghy múnday reformalardyng bel ortasynda jýru – zor mәrtebe әri ýlken jauapkershilik. Osy túrghydan alghanda, sizder ózderinizge jýktelgen mindetti abyroymen atqaryp shyqtynyzdar. Ádiletti әri Quatty Qazaqstandy qúru ýshin qajyrly enbek ettinizder. Sizderding tabandy, mardymdy enbekteriniz elimizding jylnamasynda qalatynyna kýmәn bolmauy kerek. Degenmen uaqyt bir orynda túrmaydy, zymyrap ótip jatyr. Kóz ilespes jyldamdyqpen ózgerip jatqan qazirgi kezende shyn mәninde janashyl әri batyl qadamdar jasalugha tiyis. Osy ózekti mәseleni men búryn da birneshe ret aitqam. Búl – zaman talaby», - dedi.

Memleket basshysy: «Halyqaralyq ahual uaqyt ótken sayyn kýrdelenip, qúbylyp, túraqsyzdyq beleng alghanyn kórip, bilip otyrsyzdar. Búl jaghday jahandyq ekonomikagha orasan zardabyn tiygizip jatyr. Halyqaralyq valuta qory men Birikken Últtar Úiymynyng qúzyrly agenttikterining boljamy boyynsha aldaghy eki jylda әlem qauymdastyghy, sonyng ishinde jekelegen memleketter ekonomikalyq josparlaryn jýzege asyru kezinde edәuir qiyndyqqa tap boluy mýmkin. Biraq enseni týsirip, ýreyge boy aldyrugha bolmaydy. Ýkimet elding ornyqty damuyn qamtamasyz etu ýshin barynsha belsendi jәne shiraq júmys isteuge tiyis. Inflyasiyany tejep, ony meylinshe tómen dengeyge jetkizgen jón, sonday-aq ekonomikanyng qarqynyn tómendetpey, kerisinshe, onyng kórsetkishterin úlghaytu qajet», - dedi.

Preziydent: «Bәrinizge belgili, erteng memlekettik basqaru jýiesin týbegeyli janghyrtu júmysy resmy týrde bastau alady. Múny kezekti әkimshilik reforma dep týsinuge bolmaydy. Sebebi, búl – elimiz ýshin mýlde jana tarihy kezeng bastalady, yaghny maqsaty da, maghynasy da mýlde bólek, búryn-sondy bolmaghan ózgerister iske asady degen sóz. Basqasha aitsaq, biz qazaq memlekettigining «ghimaratyna» kýrdeli jóndeu jýrgizudi kózdep otyrmyz.   Biz el Tәuelsizdigining myzghymas túghyry men irgetasyn kózding qarashyghynday saqtap, memlekettik basqaru jýiesin jetildire týsuge mindettemiz. Búl – asa manyzdy mindet. Oghan memlekettik qyzmette, akademiyalyq institutta, ghylymy jәne sayasy zertteuler ortalyqtarynda, ýkimettik emes sektorda, halyqaralyq úiymdarda qyzmet etetin, osy iske qatysy bar azamattardyng barlyghy atsalysuy qajet. Byltyrghy Joldauymda Qazaqstandy ýsh jyldyng ishinde damyghan sifrlyq memleketke ainaldyru jóninde mindet qoyghanymdy bilesizder. Elimizding keleshegi osy maqsatty qalay iske asyratynymyzgha baylanysty. Biz Qazaqstannyng Tәuelsizdigi men Egemendigin senimdi týrde qorghau mәselesin әli týbegeyli sheshken joqpyz. Múny eshqashan esten shygharmayyq. «Jau joq deme jar astynda» degen tәmsildi әrqashan qaperde ústaghan jón. Bizding basty múratymyz – halyqtyng әl-auqatyn arttyryp, qauipsizdigin qamtamasyz etu, azamattardyng túrmys sapasyn jaqsartu. Búl kórsetkishterdi údayy kóterip, osy ýrdisti ýzdiksiz jalghastyra beruimiz qajet. Sondyqtan bizding múnday kezde qol qusyryp otyrugha qúqymyz joq. Aldymyzda túrghan asa auqymdy әri kýrdeli mindetterdi tabysty jýzege asyru ýshin tabandy, nәtiyjeli enbek etuimiz kerek. Osy tústa birlesip atqarghan júmysty qorytyndylap, aldaghy damu josparymyzdy aiqyndap alu qajet dep sanaymyn», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Birinshi. Memlekettik biylikting jana qúrylymyn qalyptastyru. Álginde aityp ótkenimdey, osy shaqyrylymdaghy Parlament deputattary zang shygharu isinde sapaly júmys atqaruymen este qalady. Deputattar korpusy óz qyzmetinde búryn-sondy bolmaghan nәtiyje kórsetti.   Sizder Ádiletti Qazaqstannyng negizin qalau ýderisine, sonday-aq Konstitusiyany әzirlep, qabyldaugha zor ýles qostynyzdar. Kez kelgen deputat sayasatkerler men qogham qayratkerlerining kelesi buynyna, balalary men nemerelerine: «Men 2026 jyly qabyldanghan Konstitusiyany dayyndaugha tikeley qatysqanmyn» dep esh úyalmay aita alady. Jalpy, deputattyq korpus parlamenttik reformany tolyq qoldady. Sol arqyly sayasy jәne azamattyq jauapkershilik tanytyp, últ mýddesi bәrinen biyik túratynyn býkil әlemge pash etti. Osynda otyrghan biraz deputat Konstitusiyalyq komissiya qúramynda boldy. Sizder azamattarmen kezdesip, memleketimizding túrpatyn ózgertetin, ekonomikalyq әleuetin kýsheytetin reformalardyng mәn-manyzyn júrtshylyqqa jan-jaqty týsindirip berdinizder. Sizder jalpyhalyqtyq referendumda Ata zanymyz qabyldanghan song memleketimizding qúqyqtyq jýiesin jedel әri sapaly janartu júmysyn jýrgizdinizder. Óte qysqa merzimde elimizding zannamasyn jana Konstitusiya normalaryna say ózgertu júmysyn atqardynyzdar. Atap aitqanda, Parlament 9 zang toptamasyn, sonyng ishinde 6 konstitusiyalyq zandy shúghyl әzirlep, qabyldady», - dedi.

Memleket basshysy: «Nәtiyjesinde memlekettik biylikting «Kýshti Preziydent – yqpaldy Qúryltay – esep beretin Ýkimet» degen bazalyq formulasy tolyqqandy institusionaldyq mәnge ie body. Janarghan biylik tarmaqtarynyng tengerimdi jýiesinde Preziydent Tәuelsizdik pen memleket tútastyghynyng simvoly, Konstitusiyany jәne azamattardyng zandy qúqyqtary men bostandyqtaryn saqtaudyng kepili retinde búrynghyday basty ról atqarady. Qazaqstan preziydenttik respublika bolyp qala beredi. Múny týsinu, eskeru óte manyzdy. Yaghny Preziydent – memleketting eng joghary lauazymdy túlghasy, Qaruly kýshterding Jogharghy Bas qolbasshysy, barlyq qúqyq qorghau organdarynyng basshylaryn taghayyndaydy, elding ishki jәne syrtqy sayasatynyng negizgi baghyttaryn aiqyndaydy, Qazaqstan atynan halyqaralyq arenada ókildik etedi. Sonymen qatar janghyrtu júmystary parlamenttik jýieni odan әri transformasiyalau tetikterin de qarastyrady. Qúryltaydyng aldynda barlyq burokratiyalyq rәsim týrindegi kedergilerdi joi, zang shygharu isining jedeldigi men sapasyn arttyru, bilikti sarapshylardyng jәne konsulitanttardyng qyzmetin tiyimdi úiymdastyru mindeti túr. Jappay sifrlandyru jәne jasandy intellekt dәuirinde Qúryltaygha últtyq zannamany tez ózgerip jatqan sifrlyq matrisa jaghdayyna shúghyl beyimdeu ýshin qarqyndy júmys isteuge tura keledi. Búl – óte manyzdy. Qazaqstannyng jahandyq bәsekege qanshalyqty dayyn ekeni osydan kórinedi», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Qúryltay tehnologiyalyq progresting jetekshi faktory bolady dep ýmittenemin. Byltyr qazan aiynda ótken Parlamenttik reforma jónindegi júmys tobynyng alghashqy otyrysynda men tolyqqandy e-Parliament jýiesin engizu mәselesin kótergen edim. Qazaqstan e-Government, yaghny Elektrondyq ýkimetting damu dengeyi boyynsha jahandyq reytingte әlemdegi ýzdik 25 elding qataryna kirdi. Endi Elektrondyq Parlamentti qalyptastyrugha jәne damytugha kóp kýsh-jiger júmsauymyz qajet. Janadan saylanghan deputattar zang shygharu isinde boljamdy saraptamagha, Ýlken derekqordy basqaru arqyly kez kelgen sheshimning ekonomikalyq saldary men әleumettik tәuekelderin modelideuge basa mәn berui kerek. Manyzdy zang jobalaryn sarapshylarmen jәne jauapty qogham belsendilerimen birge talqylaghan jón. Sifrlyq qúraldardy paydalanu qajet. Búl pikirtalasqa qatysushylar sanyn kóbeytip, mәseleni naghyz qoghamdyq talqygha salugha mýmkindik beredi. Qúryltay jalpyúlttyq dengeydegi ashyq dialog alany retinde qyzmet etip, qoghamdy tolghandyrghan ózekti mәselelerge der kezinde nazar audaruy qajet. Búl – azamattardyng dәiekti ótinishteri mindetti týrde eskerilip, naqty normativtik-qúqyqtyq aktilerdi qabyldau arqyly memlekettik mekemelerge tiyisti tapsyrmalar berilui kerek degen sóz», - dedi.

Memleket basshysy: «Shyn mәninde, tiyimdi júmys isteytin qoghamdyq instituttary bolsa ghana, Ozyq jәne Ádiletti memleket qalyptasady. Sol sebepti, men jana konstitusiyalyq organ – Qazaqstan Halyq Kenesin qúrudy úsyndym. Qazaqstan Halyq Kenesi mәslihattardyn, qoghamdyq kenesterdin, sarapshylar alany men azamattyq qogham úiymdary ókilderining basyn biriktiredi. Búryn Qazaqstan halqy assambleyasyna tiyesili bolghan qyzmettik mindetter endi Halyq kenesine ótedi. Osylaysha, qúrylym formaty ózgergenimen, jalpyúlttyq birligimizding mәni ishki sayasatymyzdyng manyzdy baghyty retinde saqtalady. Halyq Kenesi – tarihymyzda alghash ret konstitusiyalyq dengeyde qúrylghan dialog alany. Kópúltty jәne әraluan Qazaqstanymyzdyng simvoly. Búryn shashyranqy bolghan qúrylymdar zang shygharu bastamasyn kóteru qúqyghyna ie bolatyn Joghary konsulitativtik organnyng ayasyna birigedi. Demek, halyqtyng ýnine qúlaq asu memlekettik sayasattyng ajyramas bóligine ainalady. Elimizde jýrgizilgen reformalardyng eng basty nәtiyjesi – azamattardyng manyzdy memlekettik sheshimderdi qabyldau ýderisine qatysa aluy. Halyqtyng óz yqtiyaryn tikeley bildiru tetigi otyz jylgha juyq uaqyt boyy qoldanylmay keldi. Tek songhy jyldary ghana sayasy tәjiriybemizge endi. 2022 jyldan beri el taghdyryna әser etetin manyzdy mәseleler boyynsha ýsh ret jalpyúlttyq referendum ótti. Búl orayda mening ústanymym búrynghyday: eldegi ózgeristerding iyesi halyq bolugha tiyis. Alayda biylik naqty bastamalar kótere alady әri solay boluy kerek.   Qazirding ózinde elimizde jýzege asyrylghan reformalar biylik instituttarynyng ornyqty tejemelik jәne tengerim jýiesin qalyptastardy, memlekettik basqaru sapasyn arttyrdy dep senimmen aita alamyz. Alayda reformalardyng basty maqsaty – halyqtyng әl-auqatyn arttyru, ónir túrghyndarynyng túrmys sapasyn jaqsartu. Búl ýshin Ýkimet, zang shygharushy organ, tútas qogham júmyla enbek etui qajet», - dedi.

Preziydent: «Ekinshi mәsele. Qazaqstan ekonomikasyn jana ýlgige kóshiru.   Búl – asa manyzdy strategiyalyq mindet. Oghan jedel týrde qol jetkizu ýshin jana kózqaras, jana ústanym qajet. Búrynghy júmys tәsilderi men әdisteri tiyimdi bolmaytyny anyq. Búghan deyin de aittym: jahandaghy jaghday, jalpy halyqaralyq ahual jyl ótken sayyn ushyghyp barady. Týrli qaqtyghystar men syn-qaterler az emes. Biraq biz soghan qaramastan, saliqaly sayasat jýrgizip, nyq senimmen algha qadam basyp kelemiz. Biz búl sayasatty berik ústanuymyz qajet. Byltyr ekonomikamyz 6,5 payyzgha ósti. Múny әlem elderining damu qarqynymen salystyrghanda joghary kórsetkish deuge bolady. Jalpy ishki ónim el tarihynda alghash ret 300 milliard dollardan asty. Onyng jan basyna shaqqandaghy ýlesi 15 myng dollardan asyp, 2019 jyldan beri bir jarym ese artty. Búl – Tәuelsiz memleketter dostastyghy elderi arasyndaghy eng joghary nәtiyjening biri. Inflyasiya baghamy tómendedi: biylghy bes aidyng qorytyndysy boyynsha onyng dengeyi 10,4 payyzgha deyin týsti. Biraq búl kórsetkishti әli de tómendetu kerek. Qazaqstannyng qarjy jýiesi túraqty. Últtyq valutamyz da óz túghyrynda nyq túr, syrtqy qauip-qaterlerden senimdi týrde qorghalghan dep aitsaq, qate bolmaydy. Jalpy, Parlament Ýkimetpen jәne Últtyq bankpen birlesip, tiyimdi júmys atqardy. Qazirgi tandaghy eng ózekti mәsele – Últtyq bankting negizgi payyzdyq stavkasy. Búl mәseleni payymdap sheshu kerek. Ózderiniz qabyldaghan Budjet jәne Salyq kodeksterine sәikes elimizding ekonomikalyq jýiesi tolyghymen qayta janghyrdy jәne memleket qarjysyn basqarugha qatysty ústanym týbegeyli ózgerdi. Osylaysha, Qazaqstan ekonomikasynyng jana kelbetine jol ashugha qajetti negiz qalyptasty», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Elimizde kólik, túrmystyq tehnikalar, jýk vagondaryn, qúrylys materialdaryn jәne basqa da sapaly ónimder shygharatyn zamanauy zauyttar ashylyp jatyr. Tek 2023-2025 jyldardyng ishinde 540 industriyalyq joba jýzege asyryldy. Olardyng jalpy qúny 3,7 trillion tenge boldy.   Aldaghy eki jylda taghy 200-den astam óndiris orny iske qosylmaq. Osy maqsatqa shamamen 3 trillion tenge investisiya tartylady. Búl – qazynagha týsetin salyq kólemi artady, óndiriske ozyq tehnologiyalar engiziledi jәne eng bastysy, jana júmys oryndary ashylady degen sóz.   Iske qosylghan jobalardyng arqasynda qazirding ózinde 50 myngha juyq túraqty júmys orny payda boldy. Qalghan jobalar jýzege asqan song taghy 20 mynnan astam adam júmyspen qamtylady. Memleket otandyq kәsipkerlerdi qoldaugha basa mәn berude. Osy maqsatqa qomaqty qarjy bólinip jatyr. Jalpy, Qazaqstandaghy júmysqa jaramdy azamattardyng jartysyna juyghy tabysyn shaghyn jәne orta biznesten tauyp otyr. Songhy bes jylda osy sektorda enbek etetin adam sany 4,5 milliongha jetti.   Jalpy ishki ónimning 40 payyzdan astamy shaghyn jәne orta biznes salasyna tiyesili. Múny rekordtyq kórsetkish dep aitugha tolyq negiz bar. Byltyr «Bәiterek» holdingi arqyly kәsipkerlerge 8 trillion tenge kóleminde qoldau kórsetildi», - dedi.

Memleket basshysy: «Sonymen qatar elimizde týbegeyli jana Qúrylys jәne Su kodeksteri qabyldandy. Strategiyalyq manyzy airyqsha salalardy retke keltiru ýshin qabyldanghan qújattardyng manyzy zor. Byltyr Qazaqstanda 20 million sharshy metrden astam túrghyn ýy salyndy. Búl da – tarihymyzdaghy eng joghary kórsetkish. Eng basty nәtiyje – myndaghan otbasy baspanaly boldy. Biz qalalardy abattandyrumen qatar, auyldardyng jaghdayyn jaqsartugha basymdyq berip kelemiz. Biyl shalghay eldi mekenderde túratyn jarty millionnan astam adamdy auyz sumen qamtamasyz etuge mýmkindik beretin 12 iri joba iske qosylady. Memleket auyl sharuashylyghy tauarlaryn óndirushilerge búryn-sondy bolmaghan auqymda qoldau kórsetip jatyr. Ótken jyly agroónerkәsip salasyna jenildetilgen nesie beru ýshin 1 trillion tenge qarjy tartyldy.   Osylaysha, sharualar alghash ret jylyna 5 payyzdyq mólshermen «úzaqmerzimdi» qarajat alu mýmkindigine ie boldy. Múnday qadam auyl sharuashylyghy salasyn janghyrtugha yqpal etkeni sózsiz. Osynday sharalardyng arqasynda agroónerkәsip keshenine tiyesili jalpy ónim qúny shamamen 10 trillion tengege jetti. Al eksport kólemi 1,3 ese artyp, 7 milliard dollar tabys týsti. Búl – songhy on jyldaghy eng joghary kórsetkish. Ozyq tehnologiyalar salasy da qarqyndy damyp keledi. Ásirese, otandyq farmasevtika baghytynda biraz jetistikterimiz bar. Farmasevtika industriyasyna senim dengeyi boyynsha Qazaqstan Tәuelsiz memleketter dostastyghy elderi arasynda kósh bastap túr. Múnday baghany Dýniyejýzilik densaulyq saqtau úiymy berip otyr. Otandyq dәri-dәrmek naryghynyng kólemi 1 trillion tengeden asty. Keyingi ýsh jylda búl salagha tartylghan sheteldik investisiya kólemi ýsh eseden astam úlghaydy. Alayda, búghan mәz bolyp otyra beruge bolmaydy, aldymyzda túrghan mindet az emes, qoyylghan maqsattargha mindetti týrde jetuimiz kerek», - dedi.

Preziydent: «Men osyghan deyin elimizde jana iyvestisiyalyq kezeng bastalatynyn aitqan edim. Biz sol arqyly ekonomikamyzdy әrtaraptandyrudy kózdep otyrmyz. Ártaraptandyru (diyversifikasiya) degenimiz, búl – jay ghana úran nemese jaghymdy sóz emes, búl – óte kýrdeli jәne jauapty mindet, oghan ýstirt qaraugha bolmaydy. Byltyr Qazaqstangha tartylghan tikeley shetel investisiyasynyng kólemi 14 payyzgha artyp, 20 milliard dollardan asty.   Eng bastysy, kapital negizinen óndeu ónerkәsibi, kólik-logistika, qarjy jәne sifrlyq infraqúrylym syndy keleshegi zor salalargha baghyttaluda. Búl el damuy ýshin óte jaqsy ýderis ekeni sózsiz.   Osy orayda, men mamyr aiynda qol qoyghan «Alatau qalasynyng arnauly qúqyqtyq rejiymi turaly» Konstitusiyalyq zannyng manyzy zor. Atalghan zang sheteldik jәne otandyq biznes ýshin tyng mýmkindikterge jol ashady. Sondyqtan búl biregey zannamalyq aktining әleuetin dúrys paydalanghan jón. Damuy qarqyndy sifrlyq megapolister, innovasiyalyq klasterler jәne ónimdiligi joghary industriya qalyptastyru Qazaqstandy Euraziyanyng tehnologiyalyq túrghydan órkendegen iskerlik habqa ainaldyrudy kózdeydi.   Keng baytaq ónirimizde búryn-sondy bolmaghan búl joba tabysty iske asqan jaghdayda (Al biz múny sәtti jýzege asyrugha mindettimiz), ornyqty ekonomikalyq ósimning mýldem jana modeli payda bolady», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Ýshinshi mindet. Elimizding energetikalyq jәne infraqúrylymdyq negizin nyghaytu. Ekonomikanyng jana ýlgisine kóshu ýshin aldymen energetikalyq, injenerlik jәne kólik-logistikalyq infraqúrylymdy tolyqqandy damytu qajet. Búl manyzdy ýshtaghan kez kelgen eldin, sonyng ishinde Qazaqstannyng da negizgi tiregi sanalady.   Sondyqtan biz energetikalyq jәne kommunaldyq salalardy jan-jaqty janghyrtu júmysyn qolgha aldyq. Osy maqsatta búryn-sondy bolmaghan auqymdaghy Últtyq jobany iske asyru turaly sheshim qabyldandy. Ony jýzege asyru ýshin tek biyldyng ózinde 1 trillion tengeden astam qarjy bólu josparlanyp otyr. Artyq shyghyngha әkep soghatyn tiyimsiz «әrleu, yaghny jóndeu» tәsilinen bas tartyp, ómir sýru sapasyna tikeley әser etetin barlyq nysandar men jýielerdi týbegeyli janghyrtu júmysy jýrgiziletin boldy», - dedi.

Memleket basshysy: «Qazaqstannyng energetikalyq balansynda kómir, múnay, gaz sekildi otyn týrleri basym. Kómirsutegi últtyq ekonomikanyng negizin qúrap, budjetke valutalyq týsimning qomaqty bóligin qamtamasyz etedi. Múnay-gaz shiykizaty – eksporttan payda әkeluimen qatar qalalarymyz ben auyldarymyzdy qamtamasyz etetin baghasy qoljetimdi jylu men quat kózi. Sondyqtan biz eldi mekenderge gaz qúbyryn tartudy jedeldetudi josparlap otyrmyz. Kógildir otynmen qamtu kórsetkishin (qazir 65 payyzgha juyq) 80 payyzgha deyin arttyru mindeti qoyyldy. Ýkimet dәstýrli quat kózderimen birge «jasyl» energetikagha basa mәn berip otyr. Onyng energetikalyq tengerimdegi ýlesi 7 payyzgha jetti. Qarqyndy ósip kele jatqan ekonomikany qamtamasyz etu ýshin 2029 jylgha qaray 13 gigavattan astam jana quat kózderin iske qosu josparlanghan. Osy orayda, olardyng keminde tórtten biri janartylatyn energiya kózderi esebinen jýzege asyrylmaq.   Áytse de paydaly qazbalarymyz, sonyng ishinde kómirding mol qory – tabighat syilaghan artyqshylyghymyz sanalady. Múny tolyq paydalanuymyz kerek. Sondyqtan biyl nauryz aiynda Taza kómir generasiyasy jónindegi últtyq joba qabyldandy. Aldaghy ýsh jylda Kókshetau, Semey jәne Óskemen qalalarynda joghary ekologiyalyq standarttargha say keletin tehnologiyalardy paydalanatyn ýsh jylu elektr stansiyasyn saluymyz kerek. Múny sozugha bolmaydy. Áytpese isten góri sóz kóbeyip ketti. Qazaqstan әlemde uran óndiru boyynsha kóshbasshy jәne yadrolyq infraqúrylymy bar el sanalady. Sondyqtan atom generasiyasyn óte dúrys tandadyq. 2024 jylghy tarihy referendum kezinde halyq qabyldaghan sheshim, shyn mәninde, órkeniyetti sipatqa iye.   Búl – elding energetikalyq derbestigining kepili, quatty kóp tútynatyn keleshek sifrlyq ekonomikanyng senimdi tiregi.   Kelesi jyly alghashqy atom elektr stansiyasynyng qúrylysy bastalady», - dedi.

Preziydent: «Biz elimizding infraqúrylymdyq arqauynyng taghy bir myzghymas tiregi – kólik-logistika salasyna basa nazar audaruymyz kerek. Búl sala strategiyalyq manyzgha iye. Bizding aimaqtaghy barlyq elder de osy baghytqa den qoyyp jatyr, sondyqtan, bәseke kýsheyde. Temirjol salasynyng jýk tasymalyndaghy rólin eskere otyryp, memleket jana magistralidar men vokzaldar salugha jәne olardy janghyrtugha basa mәn berip otyr.   Byltyr Dostyq – Moyynty baghytynyng ekinshi jelisi jәne Almaty qalasyn ainalyp ótetin temirjol iske qosyldy. Biyl Moyynty – Qyzyljar jәne Darbaza – Maqtaaral, kelesi jyly Baqty – Ayagóz temirjoldarynyng qúrylysy ayaqtalady.  Elimizdegi avtokólik joldarynyng sapasyn jaqsartu mindetin de oryndauymyz kerek. Byltyr 13 myng shaqyrym avtokólik jolyn jóndeu júmysy bastaldy. Onyng 6 myng shaqyrymy qoldanysqa berildi. Múnday auqymdy júmys el tarihynda birinshi ret jasaldy. Kelesi jyly avtokólikterdi ótkizu beketterin janghyrtu isi ayaqtaluy kerek.   Songhy bes jylda el aumaghy arqyly avtokólikpen tasymaldanatyn jýk kólemi eki ese artyp, 6 million tonnagha jetti. Byltyr avtokólikpen jýk tasymaldaushylardyng tabysy 1,5 trillion tenge boldy. Búl – temirjol salasyndaghy kirispen shamalas kórsetkish. Osynyng ózi otandyq avtokólik tasymaly salasynyng әleueti zor ekenin kórsetedi. Demek, múnday kәsipkerlerdi barynsha qoldau kerek. Aviasiya salasyndaghy tabysymyz da kóbeide. Elimizde jana úshu baghyttary ashylyp jatyr. Tolyqqandy әue habtaryn qalyptastyru ýshin naqty júmys jýrgizilude. Áriyne, osy túrghydan alghanda, Astana qalasynda jana әuejay salu – kezek kýttirmeytin mindet. Kóp úzamay onyng qúrylysy bastaluy qajet. Áue kenistigi arqyly jýk tasymaldaytyn arnayy kompaniya qúru óte oryndy sheshim boldy dep sanaymyn. Búl manyzdy qadam halyqaralyq logistikadaghy әleuetimizdi kýsheytuge yqpal eteri sózsiz», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Biz aimaqtaghy múnay-gaz óndiretin jetekshi memleket retinde avia-otyngha qatysty mәselelerdi tolyq sheshuge mýmkindik beretin myqty infraqúrylym qalyptastyruymyz qajet. Búl – asa manyzdy jәne shúghyl mindet. Bәrinizge mәlim, men jaqynda Brusselige júmys saparymen baryp, Europalyq Odaqtyng basshylarymen kelissózder jýrgizdim. Transkaspiy halyqaralyq kólik baghytyn damytu mәselesine basa mәn berildi. Orta dәliz arqyly tasymaldanatyn jýk kólemi keyingi alty jylda bes ese úlghayyp, bir jylda 4 million tonnadan asty. Búl, negizinen, teniz tasymalyn damytu jәne port infraqúrylymyn janghyrtudyng arqasynda mýmkin boldy. Áriyne, Parlament tarapynan jasalghan zannamalyq qoldau osy salanyng qarqyndy damuyna kýshti serpilis berdi. Atap aitqanda, 2023 jyldan beri kólik-logistika sektoryn jan-jaqty damytugha baghyttalghan 8 zang qabyldandy. Birqatar halyqaralyq kelisim de ratifikasiyalandy. Osynday naqty sharalardy qabyldau arqyly Qazaqstan aimaqtaghy senimdi energetika donoryna ainalmaq. Sonday-aq elimiz aldaghy uaqytta aimaqtaghy jetekshi kólik-logistika toraby retinde joghary qarqynmen damityn bolady. Búl – Ýkimet aldynda túrghan airyqsha manyzdy mindet. Jalpy, bizding aldymyzda asa manyzdy, óte jauapty jәne shúghyl mindet bar: búl – keng auqymdy qúrylys jýrgizu. Elimizde neghúrlym qúrylys kóp bolsa, Qazaqstan da soghúrlym órkendey beredi. Eng aldymen, búl – negizgi infraqúrylymgha qatysty maqsat. Biz temirjoldardy, avtojoldardy, әuejaylardy, vokzaldardy, sumen qamtamasyz etetin iri qúrylghylardy, óndiris jәne ónim kәsiporyndaryn, qala ghimarattaryn jәne taghy basqa nysandardy joghary qarqynmen saluymyz kerek. Qarajat degen uaqytsha dýniye, onyng qúny jyl sayyn tómendep bara jatyr, al ony tiyimdi paydalanu, búl – naqty nәtiyjelerge qol jetkizu, tiyisti nysandardy óskeleng úrpaqtargha amanat etip qaldyru degen sóz.   Áleumettik memleket bolamyz dep, qarajatty talan-tarajgha salugha bolmaydy. Osynday qysqa, sholaq oily sayasatty bizding úrpaqtarymyz týsinbeydi de, keshirmeydi de. Basqa sózben aitqanda, Qazaqstandy ýlken qúrylys alanyna ainaldyruymyz kerek», - dedi.

Memleket basshysy: «Tórtinshi. Aldymyzda tolyqqandy sifrlyq memleket qúru mindeti túr. Sizderdi tynnan týren salyp, sifrlyq dәuirge jol ashqan deputattar deuge bolady. Bizding elimizde bolsyn, әlemde bolsyn – jalpy esh jerde jasandy intellektini zang túrghysynan retteytin dayyn ýlgi nemese tәsil bolghan joq. Soghan qaramastan, sizder elimizding osy saladaghy ósip-órkendeuine berik negiz bolatyn tiyimdi qúqyqtyq jýieni qúrugha eleuli ýles qostynyzdar. Men Memleket basshysy retinde múny joghary baghalaymyn.   Jana Konstitusiya azamattardyng kiyberkenistiktegi derbes derekterin qorghaugha kepildik beredi. Búl – Sifrlyq Qazaqstandy qúrudyng negizgi alghysharty.   Qazaqstan mýldem jana sipattaghy Sifrlyq kodeks pen «Jasandy intellekt turaly» Zang qabyldaghan jahandaghy alghashqy elderding biri. Búl qadam tolyqqandy Sifrlyq el bolu ýshin zamanauy infraqúrylymdyq negiz qalyptastyrugha mýmkindik berdi. Biz qazirding ózinde osy júmystyng naqty nәtiyjesin kórip otyrmyz.   Býginde elimiz «Ýkimetting jasandy intellektige dayyndyq indeksine» sәikes Ortalyq Aziyada aldynghy qatarda túr. Biraq, búl – ýlken joldyng basy ghana. Aldaghy auqymdy júmystyng negizgi baghyt-baghdary «Digital Qazaqstan» jalpyúlttyq strategiyasynda aiqyndaldy. Men búl qújatty mausym aiynyng basynda bekittim. Biz jasandy intellektini ekonomikanyng barlyq negizgi salasyna engizip, memlekettik basqarudyng sapasyn týbegeyli jaqsartuymyz kerek. Osy baghytta alghashqy manyzdy sharalar qolgha alyndy. Men qantar aiynda bank qyzmeti salasyna qatysty jana zandargha qol qoydym. Sol arqyly sifrlyq qarjy aktivterin ainalymgha engizuding naqty sharttary aiqyndaldy. Sonday-aq mening tapsyrmammen elimizding qúqyqtyq negizin jýielep, tolyqqandy janghyrtugha mýmkindik beretin Retteu jónindegi intellekt ortalyghy qúryldy. Búl qadam kәsipkerlerding júmysyn edәuir jenildetpek. «Bir tereze» qaghidaty boyynsha qyzmet kórsetetin «e-Government Business» ekojýiesin damytu arqyly biznes ýshin qolayly orta qalyptastyrugha mýmkindik tuady», - dedi.

Preziydent: «Elimizdegi sifrlyq bankter men finteh-kompaniyalar tútynushylargha jәne kәsipkerlerge arnalghan qolayly ekojýiening negizin qalady. Qarjy, sauda jýieleri jәne memlekettik qyzmetter arasynda kedergisiz sifrlyq kenistik qalyptasty. Sonyng nәtiyjesinde songhy bes jylda elektrondy kommersiya naryghy shamamen segiz ese úlghayyp, 3,7 trillion tengege jetti. Búl – elimizdegi bólshek sauda kólemining shamamen 15 payyzy. Múnyng bәri azamattarymyzdyng sifrlyq jýielerge degen senimi joghary ekenin jәne olardyng tútynushylyq mәdeniyeti ózgere bastaghanyn kórsetedi. Osy qarqyndy bәsendetpeu ýshin memleket tiyisti infraqúrylymdy ýzdiksiz damytyp otyruy kerek. Quatty superkompiuterlerdi iske qosu búl baghyttaghy manyzdy qadam boldy. Ol jasandy intellekti jónindegi teoriyalyq tújyrymdardy memlekettik basqarugha, ekonomikagha jәne últtyq qauipsizdikke arnalghan qoldanbaly sheshimderge úlastyrdy. Degenmen jasandy intellekt mol quat pen esepteu kenistigin qajet etedi. Dәl osy sebepti «Derekterdi óndeu ortalyqtarynyng alqaby» megajobasyn qolgha aludyng mәni zor. Atalghan joba әlemdegi jetekshi BigTech-korporasiyalardy tartatyn joyqyn gravitasiyalyq alangha ainalady. Ýkimet búl mindetti airyqsha baqylauda ústauy kerek. Onyng oryndaluyn údayy qadaghalap otyramyn», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Quatty superkompiuterlerdi iske qosu búl baghyttaghy manyzdy qadam boldy. Ol jasandy intellekti jónindegi teoriyalyq tújyrymdardy memlekettik basqarugha, ekonomikagha jәne últtyq qauipsizdikke arnalghan qoldanbaly sheshimderge úlastyrdy. Degenmen jasandy intellekt mol quat pen esepteu kenistigin qajet etedi. Dәl osy sebepti «Derekterdi óndeu ortalyqtarynyng alqaby» megajobasyn qolgha aludyng mәni zor. Atalghan joba әlemdegi jetekshi BigTech-korporasiyalardy tartatyn joyqyn gravitasiyalyq alangha ainalady. Ýkimet búl mindetti airyqsha baqylauda ústauy kerek. Onyng oryndaluyn údayy qadaghalap otyramyn.   Shyn mәninde, qazir Jana Jibek jolynyng joghary tehnologiyalyq haby retinde elimizding sifrlyq derbestigining irgesi qalanyp jatyr. Búl rette eng quatty kompiuterlerde, ozyq data-ortalyqtarda júmys isteytin maman bolmasa, qarjy jelge úshatynyn úmytpauymyz kerek. Sondyqtan bolashaq arhiytektorlary men baghdarlama әzirleushilerin mektep partasynan bastap dayarlaugha kiristik. Alem.ai halyqaralyq jasandy intellekt ortalyghynyng janynan eki innovasiyalyq mektep ashyldy. Osy oqu jylynda Jasandy intellekt uniyversiyteti ashylady. Búl – atalghan salagha maman dayarlaytyn Ortalyq Aziyadaghy túnghysh arnauly oqu orny bolmaq.   Sifrlyq transformasiya degenimiz – jogharydan tómen qaray barlyq basqaru tarmaqtaryn, tipti halyqtyng basym bóligin qamtityn ashyq әri qarqyndy ýderis. Qazirding ózinde joghary lauazymdy basshylardan bastap auyl әkimderine deyin on myndaghan memlekettik qyzmetshi osy salalyq bilim beru baghdarlamasyna qatysyp jatyr. Biz memlekettik basqarudyng logikasy men filosofiyasyn týbegeyli ózgertuimiz kerek. Ádettegi burokratiyadan arylyp, tiyimdiligi joghary «Memleket-platforma» (GovTech) servistik paradigmasyna batyl týrde kóshuimiz qajet. Týpki maqsatymyz – jahandyq tehnologiyalyq landshaftta ornyqqan, últtyq mýddeni tabandy týrde qorghap, ilgeriletetin, azamattaryna mýltiksiz qyzmet etetin ozyq sifrlyq memleket qúru», - dedi.

Preziydent: «Besinshi mәsele. Búl – adam kapitalyn damytu. HHI ghasyrda shiykizatqa nemese halyq sanyna ghana senip otyra beruge bolmaydy. Múnday ústanym kez kelgen memleketti jargha jyghady. Men búl turaly ýnemi aityp kelemin. Qazir de qaytalaymyn: inflyasiyagha tәueldi emes bir ghana kapital bar: búl – adam әleuetining sapasy. Sondyqtan biz әleumettik salagha birden-bir strategiyalyq baghyt retinde qaraymyz. Býginde memleket azamattardy jan-jaqty damytudy kózdeytin negizgi salalardyng barlyghyna qomaqty qarajat bólip otyr. Sonyng ishinde ghylym men bilim, mәdeniyet pen densaulyq, sport jәne әleumettik qoldau salasyn erekshe atap ótken jón.   Biyldyng ózinde osy strategiyalyq maqsatqa 19 trillion tengeden astam qarjy bólu josparlanyp otyr. Búl – memleket budjetining jartysynan kóbi degen sóz. Rasynda, Qazaqstan – әleumettik salagha airyqsha mәn berip, jýieli әri bayypty sayasat jýrgizip kele jatqan әlemdegi az ghana memleketting biri. Osy orayda, Parlamentting әleumettik bastamalardy jýzege asyrugha jәne qoghamda әdildik qaghidatyn ornyqtyrugha erekshe ýles qosqanyn atap ótken jón. Biraq biz myna nәrseni dúrys týsinuimiz kerek: shynayy әdilettilik degenimiz el iygiligin bәrine birdey bólip bere salu emes. Naghyz әdilettilik – әrbir azamatqa teng mýmkindik beretin tiyimdi әri múqiyat oilastyrylghan jýie qúru degen sóz. Eng bastysy, barlyghy zang aldynda teng bolugha tiyis. Búl – Ádiletti Qazaqstannyng myzghymas qaghidaty. Parlamentting «Zansyz iyemdelgen aktivterdi memleketke qaytaru turaly» zandy qabyldauy – osy qaghidattyng naqty kórinisi. Atalghan Zang ayasynda elge trillion tengeden astam qarajat qaytaryldy. Qazirding ózinde osy qarjynyng jartysynan kóbi halyq iygiligine júmsaldy. Sonyng esebinen 450 asa manyzdy әleumettik jәne kommunaldyq nysan salyndy», - dedi.

Preziydent: «Biz arnayy konstitusiyalyq normagha sýiene otyryp, tabighy baylyqty azamattardyng bastapqy kapitaly retinde bekittik. Qazaqstan – osynday biregey bastamany iske asyrghan aimaqtaghy alghashqy memleket.   «Últtyq qor – balalargha» baghdarlamasy – sonyng aiqyn dәleli. Búl jobanyng tiyimdiligi joghary: ýsh jyldyng ishinde 6,5 million balanyng esepshotyna 2,3 milliard dollar audaryldy. Sonday-aq biz qamqorlyq sharalarynyng naqty jalghasy retinde «Keleshek» jinaqtau jýiesin iske qostyq. Daryndy balalargha, sonyng ishinde halyqaralyq olimpiada jenimpazdaryna jýieli týrde qoldau kórsete bastadyq. Bolashaqqa investisiya salu degenimiz de – osy. Al, ainalamyzda, yaghny Euraziya qúrlyghynda qay memleket әleumettik maqsattargha osynshama qomaqty qarajatty bólip berip jatyr? Jauap belgili siyaqty», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Biz qazir bilim ekonomikasy ýstemdik qúrghan dәuirde ómir sýrip jatyrmyz. Osynday kezende tehnologiyalyq derbestigimizdi kýsheyte týsu ýshin ghylym salasyn jәne jogharghy mektep jýiesin damytugha basa nazar audaruymyz qajet. Soghan sәikes biz elimizdegi uniyversiytetterdi janghyrtu júmysyn qolgha aldyq. Búdan bólek, sheteldik jetekshi joghary oqu oryndarynyng filialdary ashylyp jatyr. Ózderiniz maqúldap, qabyldaghan «Ghylym jәne tehnologiyalyq sayasat turaly» zang ghylymy infraqúrylymdy jaqsartyp, jas ghalymdargha mol mýmkindikter beruge zor yqpal etude.   Jalpy, aldymyzda ghylym dengeyin, onyng tiyimdiligin barynsha kóteruge qatysty manyzdy maqsat túr. Áriyne, kez kelgen últtyng ziyatkerlik әleueti sol eldegi orta bilimning dengeyimen ólshenetini aqiqat. Songhy ýsh jylda respublika boyynsha 584 zamanauy mektep salyndy. Árbir ýshinshi mektep innovasiyalyq ýlgidegi «Keleshek mektepteri» jobasy ayasynda boy kóterdi. Biyl taghy 84 mektep ashylady. Onyng jartysynan kóbi auyldyq jerlerde salynyp jatqanyn atap ótu qajet», - dedi.

Preziydent: «Otandyq medisina salasy da damyp keledi. Jalpy, 2019 jyldan beri elimizde shamamen 1300 densaulyq saqtau nysany ashyldy.   Azamattardyng ortasha ómir sýru úzaqtyghy 76 jasqa juyqtady. Dýniyejýzilik bankting mәlimetine sәikes, osy kórsetkish boyynsha Qazaqstan osy aimaqta kósh bastap túr. Búl el damuynyng naqty kórinisi ekeni sózsiz. Azamattardyng bәrine saqtandyru mәrtebesine qaramastan bazalyq medisinalyq kómek alugha kepildik berilgen. Búdan bólek, otandastarymyzgha neyrohirurgiyadan bastap reproduktivti medisinagha deyingi eng joghary tehnologiyalyq medisinalyq em-sharalardyng barlyghy qoljetimdi. Sonymen qatar qoghamgha qyzmet etu jolyn tandaghandardyng alansyz enbek etuine layyqty jaghday jasap jatyrmyz. Naqty qadamdar arqyly ústazdar men dәrigerlerding bedelin arttyra beremiz.   Múghalimderdin, medisinalyq jәne әleumettik qyzmetkerlerding jalaqysy kezen-kezenimen kóterilip keledi.   Songhy ýsh jylda 1,2 millionnan astam adamnyng enbekaqysy 50 payyzdan 100 payyzgha deyin artty», - dedi.

Memleket basshysy: «Qazaqstanda atauly әleumettik kómekting kóp dengeyli jýiesi jolgha qoyylghan. Búl kómek shyn múqtaj adamdargha beriluge tiyis. Kómek «Otbasynyng sifrlyq kartasy» tehnologiyalyq sheshimi arqyly kórsetiledi. Parlament deputattarynyng tabandylyghy arqasynda ziyandy óndiriste enbek etetinderding mәselesi sheshildi. Búl jii kóterilip, әbden jauyr bolghan týitkil edi. Endi óndiris enbekkerleri әleumettik tólem alugha, 55 jastan bastap zeynetke shyqqangha deyin jenilirek júmysqa auysugha zang jýzinde qaqyly. Áyelder men balalardyng qúqyghyn qorghaugha, halyqtyng shamadan tys kredit aluyn azaytugha, oiynqúmarlyqqa, esirtki qylmysyna jәne kiyberalayaqtyqqa qarsy kýres sharalaryna qatysty qabyldanghan zannamalyq sheshimderiniz júrtshylyqtyng keng qoldauyna ie boldy. Bizding basty strategiyalyq maqsatymyz – joghary konstitusiyalyq qaghidattardy iske asyra alatyn bilimdi, deni sau, ziyatker әri ozyq oily úrpaq tәrbiyeleu», - dedi.

Preziydent: «Qashanda janashyldyqqa úmtylatyn jasampaz el bolu ýshin biz eng aldymen myzghymas qúndylyqtarymyzgha, bay tarihymyz ben mәdeny múramyzgha arqa sýieuimiz qajet.   Birneshe kýnnen keyin bәrimiz bir el bolyp «Últtyq dombyra kýnin» atap ótemiz. Búl – bolmysymyzdy aishyqtaytyn, júrtymyzdyn, әsirese, óskeleng úrpaqtyng ruhyn kóteretin airyqsha mereke. Kórnekti aqyn Qadyr Myrza Álining «Naghyz qazaq – dombyra» dep jyrlauy tegin emes. Rasynda, dombyrany úlyqtau arqyly biz tól ónerimizdi tórge ozdyramyz. Dombyra qasterli qúndylyghymyz retinde últymyzdy әlemge tanytatyn biregey brendke ainaluy kerek. Jalpy, memleket ruhaniyat salasyn damytugha әrdayym basa nazar audaryp keledi. Búl taghylymdy iske deputattar korpusy – sizder de zor ýles qostynyzdar. Áriyne, sizder atqarghan auqymdy júmystyng mәn-manyzyn bir ghana jiynnyng ayasynda jetkizu mýmkin emes», - dedi.

Memleket basshysy: «Segizinshi shaqyrylym deputattary Ýkimetke 2 mynnan astam saual joldady. Sonday-aq 31 Ýkimet saghatyn jәne 9 Parlament tyndauyn ótkizdi. Qos palatanyng komiytetteri belsendi әri jemisti júmys istedi. Bir palataly Qúryltay jýiesine kóshken song zang shygharushy organnyng komiytetteri de memleket sayasatynyng basym baghyttaryn negizge ala otyryp, qúrylghany jón. Osy jyldar ishinde deputattyq korpus azamattarmen ashyq әri tiyimdi baylanys jýiesin qalyptastyrdy. Atap aitqanda, partiya jobalaryn tabysty jýzege asyrdy. Sonday-aq túraqty týrde aimaqtargha baryp, júrtshylyqpen kezdesip otyrdy. Qoghamdyq qabyldaular kezinde azamattardyng talap-tilekterin nazargha alyp, ózekti mәselelerding sheshim tabuyna yqpal etti. Parlament bedeldi ghalymdardy, bayypty sarapshylardy jәne qogham belsendilerin ortaq mýddege biriktirgen ortalyqqa ainaldy. Senat janyndaghy sarapshylar kluby men Mәjilis janyndaghy qoghamdyq palata osy biregey ziyatkerlik ekojýiening berik tiregi boldy. Búl qúrylymdar syndarly dialogti damytyp, zang jobalaryn jan-jaqty taldaugha jol ashty», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Adal azamat» tújyrymdamasy men «Taza Qazaqstan» jalpyúlttyq aksiyasy qoghamda jana etikany qalyptastyrugha arqau boldy. Deputattar osy jalpyúlttyq bastamalardyng mәn-manyzyn halyqqa týsindiruge jәne iske asyrugha belsene atsalysty. Parlamentting qajyrly qyzmetining arqasynda «Zang men tәrtip» qaghidaty memleket sayasatynda týbegeyli ornyghyp, últ bolmysynyng ajyramas bóligine ainala bastady. Sonymen qatar Parlament deputattary Qazaqstannyng halyqaralyq bedelin nyghaytugha eleuli ýles qosty. Sol arqyly elimizding jauapty әri yqpaldy «orta derjava» retindegi róli kýsheye týsti.   Deputattar parlamentaralyq assambleyalardyn, sheteldik saparlar men forumdar ayasynda sheteldik әriptesterimen jәne jahandyq instituttarmen senimdi әri nәtiyjeli baylanys ornata bildi. Osy tústa Álemdik jәne dәstýrli dinder sezining júmysyn airyqsha atap ótu qajet. Bedeldi dialog alanynyng hatshylyghy úzaq jyl boyy Senat ayasynda tabysty júmys istep keldi. Qúryltay basty zang shygharushy organ retinde barlyq baghyt boyynsha sabaqtastyqty jәne institusionaldyq dәstýrdi saqtap, jyldar boyy qalyptasqan biregey parlamenttik mәdeniyetti joghaltpay, ony odan әri damytugha basa mәn beruge tiyis. Elimizding joghary ókildi organy – Qúryltaydyng negizgi maqsaty – barshagha birdey mýmkindik beretin Ádiletti Qazaqstandy qúru isine atsalysu jәne osy baghytta belsendi júmys isteu.   Bir palataly ókildi organ ózining zannamalyq missiyasyn tabysty orynday otyryp, qoghamda Zang men Tәrtip, Enbeksýigishtik, Tazalyq, Qorshaghan ortany qorghau syndy myzghymas qúndylyqtardy ornyqtyra týsuge barynsha yqpal etedi dep senemin», - dedi.

Preziydent: «Jana Konstitusiyanyng zandy kýshine enui – últ taghdyryna tikeley әser etetin tarihy oqigha. Túghyryna qonghan Ata zanymyz asa auqymdy qoghamdyq-sayasy ýderister kezenine jol ashady. Osyghan oray, men birqatar manyzdy qújatqa, sonyng ishinde Qúryltay saylauyn ótkizu turaly arnayy Jarlyqqa qol qoyamyn. Soghan sәikes partiyalar arasyndaghy bәseke de jandana týsedi. Biz jasampaz el retinde osy sayasy nauqandy da joghary dengeyde ótkizuimiz kerek. Aldaghy saylauda ashyq, adal jәne әdil bәseke bolugha tiyis. Qazaqstan halqy – qoghamda jasalyp jatqan týbegeyli ózgeristerding negizgi qozghaushy kýshi. Azamattarmyz elding ertenine bey-jay qaramay, sheshushi sәtte tandau jasaugha qabiletti ekenin aiqyn kórsetip keledi. Búl – jauapkershiligi joghary, birligi bekem, ruhy jәne mәdeniyeti biyik últtargha ghana tәn qasiyet. Saylaugha qatysu – eldik isten shet qalmau degen sóz. Osy rette júrtymyz aldaghy sayasy nauqangha belsene atsalysady dep senemin», - dedi.

Memleket basshysy: «Qúryltay – jana túrpatty Qazaqstannyng manyzdy simvoly. Sondyqtan onyng qúramyna naghyz otanshyl, bastamashyl әri memleketshil túlghalar, yaghny tek ýzdikter ghana kirui kerek. Sebebi halyq reformalardyng qanshalyqty nәtiyjeli bolghanyn dәl osy Qúryltaydyng qyzmetine qarap baghalaydy. Osynday manyzdy sәtte men taghy bir mәrte Senat pen Mәjilisting basshylyghyna jәne deputattaryna shynayy rizashylyghymdy bildiremin. Sebebi sizder memleketimizding iygiligi ýshin adal әri qajyrly enbek ettinizder. Júrttyng mún-múqtajyn batyl kóterip, últ mýddesin bәrinen biyik qoya bildinizder. Jana kezeng – jana mýmkindikter uaqyty. Deputattardyng birqatary Qúryltaygha ótip, el iygiligi jolynda enbek ete beredi dep oilaymyn. Qazaqstan Halyq Kenesinde de ózderiniz sekildi bilikti azamattar boluy kerek dep sanaymyn», - dedi.

Preziydent: «Sonday-aq býgin men «AMANAT» partiyasynyng fraksiyasyna jәne barlyq mýshelerine belsendi, baysaldy jәne jasampaz ústanymdary ýshin alghys aitamyn. Sizder shynayy otanshyldyq pen azamattyq jauapkershilikting ozyq ýlgisin kórsetip kelesizder. Sayasy úiymnyng tayauda ótken sezinde «ÁDILET» partiyasyna qosylu turaly strategiyalyq sheshim qabyldandy. Men búl tarihy sheshimdi qoldaymyn. Býgingi tanda barlyq ozyq әri jasampaz kýshter jalpyúlttyq qúndylyqtar men ortaq maqsattargha birigude. Múnday qadam elimizde qolgha alynyp jatqan týbegeyli reformalargha tyng serpin bereri sózsiz. Týptep kelgende, barshamyzdyng múratymyz  – bir. Búl – jas úrpaqtyng jarqyn bolashaghyna jol ashatyn órkeniyetti әri ozyq memleket qúru. Bizding Qazaqstannan basqa Otanymyz joq. Elimizding oidaghyday damuy bizge ghana kerek. Últ bolyp úiysyp, júrt bolyp júmyla bilsek, biz kez kelgen belesti baghyndyramyz, kózdegen maqsatymyzdyng bәrine qol jetkizemiz. Qasterli Tәuelsizdigimizding túghyryn nyghaytyp, Ádiletti, Quatty, Qauipsiz, Taza әri Ozyq Qazaqstandy qúramyz. Men búghan kәmil senemin! Osy jolda ayanbay enbek etu – әr azamattyng perzenttik paryzy. Elimiz aman, júrtymyz tynysh, birligimiz bekem bolsyn! Qazaq eli mәngi jasasyn!», - dedi.

Abai.kz