Týiening kóz jasy...
Juyrda myna bir tamasha janalyqty oqydym:
«Dubay ghalymdary týiening kóz jasy jylan uynyng 26 týrin beytaraptandyra alatynyn anyqtady...
Tabighattyng búl kýtpegen antidoty (u qaytarghyshy) jylan shaqqandy emdeude tónkeris jasap, ómirge qauipti aimaqtar ýshin jana ýmit syilauda…
Bir tamshysynyng ózi ómirdi qútqarugha qauqarly búl janalyq tózimdiligi men beyimdelgishtigi ýshin qúrmetke ie januardyng ishinde jasyrynyp jatqan ghajayyp emdik kýshting betin ashty...».
Eger bizding qazaqtyng týielerding de kóz jasy men biologiyalyq súiyqtyqtaryn terenirek zerttese, olar mynaday baghyttarda paydaly boluy mýmkin:
1. Kóz aurularyn emdeu (Oftalimologiya)
Týieler shandy dauyldar men qúmdy borandarda ómir sýredi. Olardyng kóz jasynyng qúramynda kózding mýiizgegin (rogovisa) qúrghaudan, infeksiyalardan jәne mehanikalyq zaqymdanudan qorghaytyn erekshe aquyzdar men ylghaldandyrghysh fermentter óte kóp. Búl adamdardaghy kózding qúrghauy (sindrom suhogo glaza) men sozylmaly qabynulardy emdeytin tabighy tamshylar jasaugha taptyrmas negiz bolar edi.
2. Kýshti antibiotikter men antiyseptikter
Shól daladaghy týrli bakteriyalar men virustargha tótep beru ýshin týiening silekeyi men kóz jasynda mikrobqa qarsy kýshti zattar (mysaly, lizosim belsendiligi joghary dengeyde) bolady. Búl qazirgi tanda qoldanystaghy antibiotikterge boy bermeytin «superbakteriyalargha» qarsy jana dәri-dәrmek jasaugha kómektesui mýmkin.
3. Terini qalpyna keltiru jәne kosmetologiya
Týiening kóz jasy men sýtinde terining jasushalaryn janartatyn, jaralardy tez jazatyn belsendi komponentter bar. Búl auyr kýiikterdi emdeude, terining zaqymdalghan qabattaryn qalpyna keltirude jәne qartanggha qarsy (anti-age) premium kosmetika óndirisinde ýlken súranysqa ie bolar edi.
4. Immundyq tapshylyq pen qaterli isik (Rak) terapiyasy
Jogharyda aitylghan týie antiydeneleri (nanobodies) ózining kishigirim kólemi arqasynda adam aghzasyndaghy basqa dәriler jete almaytyn jasushalargha (mysaly, qaterli isik jasushalarynyng ishine) onay óte alady. Qazaq týiesining qatal klimatqa beyimdelgen immuniytetin zertteu onkologiyalyq aurulargha qarsy maqsatty terapiyany (targeted therapy) damytugha jana serpin berui ghajap emes.
Bizding babalarymyz týieni bosqa «kiyeli januar» dep atamaghan. Dubay ghalymdarynyng búl janalyghy týie tabighatynyng biz әli ashpaghan júmbaqtarynyng bir bóligi ghana. Eger Ortalyq Aziya ghalymdary osy baghytqa qarjy bólip, zertteu jýrgizse, qazaq týiesinen de әlemdik medisinany tónkeretin talay janalyq shyghary sózsiz!
Amantay Toyshybayúly
Abai.kz