Tarihy jetistik: Qazaqstannyng bes kiyeli nysany býkilәlemdik múralar tizimin toltyrdy!
Qazaqstannyng ruhany jәne tarihy múrasy ýshin manyzdy janalyq. Manghystau ónirindegi Beket ata, Shopan ata, Qaraman ata, Shaqpaq ata jәne Súltan Ýpi jerasty meshitteri YuNESKO-nyng Dýniyejýzilik múralar tizimine resmy týrde engizildi.
Búl turaly Qazaqstan Respublikasy Preziydenti Ákimshiligi Basshysynyng birinshi orynbasary Erlan Tynymbayúly Qarin mәlimdedi. Tiyisti sheshim Koreya Respublikasynyng Pusan qalasynda ótip jatqan Dýniyejýzilik múralar komiytetining 48-sessiyasynda qabyldanghan.
Manghystaudyng jerasty meshitteri – ghasyrlar qoynauynan jetken sәulet eskertkishteri ghana emes, qazaq halqynyng ruhany tarihyn saqtap túrghan biregey oryndar. Úrpaqtan úrpaqqa jalghasqan diny bilim, aghartushylyq dәstýr men tarihy jady osy qasiyetti mekendermen tyghyz baylanysty.
Erlan Qarinning sózinshe, búl nysandardyng halyqaralyq dengeyde moyyndaluy olardyng tarihy manyzyn aiqynday týsedi.
«Manghystaudyng jerasty meshitteri tek qúlshylyq jasaytyn oryn bolghan joq. Óz dәuirinde olar bilim men aghartudyng ózindik ortalyghyna ainaldy. Búl mekenderde halqymyzdyng tarihy jady men ata-babalardan qalghan amanat saqtalghan», – dedi ol.
Manghystaudyng qasiyetti nysandarynyng YuNESKO tizimine enui Qazaqstannyng mәdeny múrasyn әlemdik dengeyde tanytu isindegi manyzdy kezeng sanalady. Sebebi otandyq tarihy nysandardyng búl bedeldi tizimge songhy ret 2004 jyly – Tanbaly petroglifteri engizilgen edi.
Al Manghystau meshitterin YuNESKO múralary qataryna qosu bastamasy Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyng tapsyrmasymen qolgha alynghan. Preziydent 2024 jyly Últtyq qúryltaydyng Atyrauda ótken otyrysynda osy baghyttaghy júmysty bastaudy tapsyrghan bolatyn.
Endi Manghystaudyng bes biregey nysany әlemdik mәdeny múranyng bir bóligi retinde halyqaralyq qauymdastyqtyng nazarynda bolady. Búl sheshim ónirding turistik әleuetin arttyryp qana qoymay, tarihy oryndargha aparatyn infraqúrylymdy damytugha da jana mýmkindik beredi.
Degenmen YuNESKO tizimine enu – mәrtebe ghana emes, ýlken mindet. Tarihy nysandardy saqtau, qorghau jәne keler úrpaqqa bastapqy bolmysyn búzbay jetkizu endigi manyzdy maqsatqa ainalady.
Qazaqstannyng aldynda YuNESKO-nyng mәdeny múra tizimderine ózge de últtyq qúndylyqtardy engizu mindeti túr. Atap aitqanda, Jarkent meshiti, Almatydaghy Voznesensk kafedraldy shirkeui, Qaratau petroglifteri jәne Abaydyng «Qara sózderi» halyqaralyq dengeyde tanylugha úsynylmaq.
Manghystaudyng jerasty meshitterining YuNESKO tizimine enui – qazaq dalasynyng tarihy men ruhaniyatynyng shekara asyp, әlemdik mәdeny kenistikten óz ornyn tapqanyn kórsetetin aituly oqigha.
Erlan Qarinning mәlimdemesi
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyng bastamasymen әri tikeley qoldauymen Manghystaudyng jartasty meshitteri (Beket ata, Shopan ata, Qaraman ata, Shaqpaq ata, Súltan Ýpi) YuNESKO-nyng Dýniyejýzilik múralar tizimine engizildi. Býgin Koreya Respublikasynyng Pusan qalasynda ótip jatqan Dýniyejýzilik múralar komiytetining 48-shi sessiyasynda osynday ong sheshim qabyldandy.
Búl – Qazaqstan tarihyndaghy aituly oqigha. Óitkeni, tól mәdeny múramyz YuNESKO-nyng bedeldi tizimine songhy ret 22 jyl búryn, yaghny 2004 jyly qosylghan bolatyn (2003 jyly – Qoja Ahmet Yasauy kesenesi, 2004 jyly – Tanbaly petroglifteri). Keyingi jyldary ghana Preziydentting bastamasymen búl baghyttaghy júmys qayta jandanyp, jana dengeyge kóterildi.
Atap aitqanda, Qasym-Jomart Toqaev 2024 jyly Últtyq qúryltaydyng Atyrauda ótken ýshinshi otyrysynda Manghystaudyng jartasty meshitterin YuNESKO múralary tizimine qosu júmystaryn bastaudy tapsyrdy.
YuNESKO tiziminen layyqty oryn alu – biz ýshin zor maqtanysh. Ári búl – ýlken jauapkershilik jýkteytin tarihy jetistik.
Komiytetting 48-shi sessiyasynda sóilegen sózimde atap ótkenimdey, Manghystaudyng jartasty meshitteri tek qúlshylyq jasaytyn meken ghana emes, óz zamanynda bilim men aghartudyng ózindik ortalyqtary boldy. Búl jartastarda halqymyzdyng tarihy jady, ata-babalarymyzdyng amanaty saqtalghan. Osylaysha, YuNESKO atalghan nysandardy kópghasyrlyq ruhani, mәdeni, arhiytekturalyq dәstýrlerding ozyq ýlgisi retinde moyyndady.
Tarihy nysandardyng YuNESKO tizimine enui әlem nazaryn kezekti ret Qazaqstangha audartyp, otandyq turizmge sony serpin әkeledi. Ári infraqúrylymdyq jobalardy jýzege asyrugha jol ashady.
Búl – ýlken júmystyng basy ghana. Memleket basshysy Últtyq qúryltaydyng Atyrauda, Týrkistanda, Qyzylordada ótken otyrystarynda YuNESKO tizimderine últtyq nominasiyalardy qosu isin jan-jaqty jandandyrudy tapsyrghan edi. Dәlirek aitsaq, aldymyzda taza aghashtan salynghan Jarkent meshiti men Almatydaghy Voznesensk kafedraldy shirkeuin, Qaratau petroglifterin, hәkim Abaydyng «Qara sózderin» YuNESKO tizimderine engizu mindeti túr. Bizding endigi kýsh-jigerimiz osyghan baghyttalady.
Abai.kz