قازاقستاننىڭ رۋحاني جانە تاريحي مۇراسى ءۇشىن ماڭىزدى جاڭالىق. ماڭعىستاۋ وڭىرىندەگى بەكەت اتا، شوپان اتا، قارامان اتا، شاقپاق اتا جانە سۇلتان ءۇپى جەراستى مەشىتتەرى يۋنەسكو-نىڭ دۇنيەجۇزىلىك مۇرالار تىزىمىنە رەسمي تۇردە ەنگىزىلدى.

بۇل تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەرلان تىنىمبايۇلى قارين مالىمدەدى. ءتيىستى شەشىم كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پۋسان قالاسىندا ءوتىپ جاتقان دۇنيەجۇزىلىك مۇرالار كوميتەتىنىڭ 48-سەسسياسىندا قابىلدانعان.

ماڭعىستاۋدىڭ جەراستى مەشىتتەرى – عاسىرلار قويناۋىنان جەتكەن ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرى عانا ەمەس، قازاق حالقىنىڭ رۋحاني تاريحىن ساقتاپ تۇرعان بىرەگەي ورىندار. ۇرپاقتان ۇرپاققا جالعاسقان ءدىني ءبىلىم، اعارتۋشىلىق ءداستۇر مەن تاريحي جادى وسى قاسيەتتى مەكەندەرمەن تىعىز بايلانىستى.

ەرلان قاريننىڭ سوزىنشە، بۇل نىسانداردىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالۋى ولاردىڭ تاريحي ماڭىزىن ايقىنداي تۇسەدى.

«ماڭعىستاۋدىڭ جەراستى مەشىتتەرى تەك قۇلشىلىق جاسايتىن ورىن بولعان جوق. ءوز داۋىرىندە ولار ءبىلىم مەن اعارتۋدىڭ وزىندىك ورتالىعىنا اينالدى. بۇل مەكەندەردە حالقىمىزدىڭ تاريحي جادى مەن اتا-بابالاردان قالعان امانات ساقتالعان»، – دەدى ول.

ماڭعىستاۋدىڭ قاسيەتتى نىساندارىنىڭ يۋنەسكو تىزىمىنە ەنۋى قازاقستاننىڭ مادەني مۇراسىن الەمدىك دەڭگەيدە تانىتۋ ىسىندەگى ماڭىزدى كەزەڭ سانالادى. سەبەبى وتاندىق تاريحي نىسانداردىڭ بۇل بەدەلدى تىزىمگە سوڭعى رەت 2004 جىلى – تاڭبالى پەتروگليفتەرى ەنگىزىلگەن ەدى.

ال ماڭعىستاۋ مەشىتتەرىن يۋنەسكو مۇرالارى قاتارىنا قوسۋ باستاماسى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن قولعا الىنعان. پرەزيدەنت 2024 جىلى ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ اتىراۋدا وتكەن وتىرىسىندا وسى باعىتتاعى جۇمىستى باستاۋدى تاپسىرعان بولاتىن.

ەندى ماڭعىستاۋدىڭ بەس بىرەگەي نىسانى الەمدىك مادەني مۇرانىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ نازارىندا بولادى. بۇل شەشىم ءوڭىردىڭ تۋريستىك الەۋەتىن ارتتىرىپ قانا قويماي، تاريحي ورىندارعا اپاراتىن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا دا جاڭا مۇمكىندىك بەرەدى.

دەگەنمەن يۋنەسكو تىزىمىنە ەنۋ – مارتەبە عانا ەمەس، ۇلكەن مىندەت. تاريحي نىسانداردى ساقتاۋ، قورعاۋ جانە كەلەر ۇرپاققا باستاپقى بولمىسىن بۇزباي جەتكىزۋ ەندىگى ماڭىزدى ماقساتقا اينالادى.

قازاقستاننىڭ الدىندا يۋنەسكو-نىڭ مادەني مۇرا تىزىمدەرىنە وزگە دە ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ەنگىزۋ مىندەتى تۇر. اتاپ ايتقاندا، جاركەنت مەشىتى، الماتىداعى ۆوزنەسەنسك كافەدرالدى شىركەۋى، قاراتاۋ پەتروگليفتەرى جانە ابايدىڭ «قارا سوزدەرى» حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىلۋعا ۇسىنىلماق.

ماڭعىستاۋدىڭ جەراستى مەشىتتەرىنىڭ يۋنەسكو تىزىمىنە ەنۋى – قازاق دالاسىنىڭ تاريحى مەن رۋحانياتىنىڭ شەكارا اسىپ، الەمدىك مادەني كەڭىستىكتەن ءوز ورنىن تاپقانىن كورسەتەتىن ايتۋلى وقيعا.

ەرلان قاريننىڭ مالىمدەمەسى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن ءارى تىكەلەي قولداۋىمەن ماڭعىستاۋدىڭ جارتاستى مەشىتتەرى (بەكەت اتا، شوپان اتا، قارامان اتا، شاقپاق اتا، سۇلتان ءۇپى) يۋنەسكو-نىڭ دۇنيەجۇزىلىك مۇرالار تىزىمىنە ەنگىزىلدى. بۇگىن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پۋسان قالاسىندا ءوتىپ جاتقان دۇنيەجۇزىلىك مۇرالار كوميتەتىنىڭ 48-ءشى سەسسياسىندا وسىنداي وڭ شەشىم قابىلداندى.

بۇل – قازاقستان تاريحىنداعى ايتۋلى وقيعا. ويتكەنى، ءتول مادەني مۇرامىز يۋنەسكو-نىڭ بەدەلدى تىزىمىنە سوڭعى رەت 22 جىل بۇرىن، ياعني 2004 جىلى قوسىلعان بولاتىن (2003 جىلى – قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى، 2004 جىلى – تاڭبالى پەتروگليفتەرى). كەيىنگى جىلدارى عانا پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن بۇل باعىتتاعى جۇمىس قايتا جاندانىپ، جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى.

اتاپ ايتقاندا، قاسىم-جومارت توقاەۆ 2024 جىلى ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ اتىراۋدا وتكەن ءۇشىنشى وتىرىسىندا ماڭعىستاۋدىڭ جارتاستى مەشىتتەرىن يۋنەسكو مۇرالارى تىزىمىنە قوسۋ جۇمىستارىن باستاۋدى تاپسىردى.

يۋنەسكو تىزىمىنەن لايىقتى ورىن الۋ – ءبىز ءۇشىن زور ماقتانىش. ءارى بۇل – ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىن تاريحي جەتىستىك.

كوميتەتتىڭ 48-ءشى سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىمدە اتاپ وتكەنىمدەي، ماڭعىستاۋدىڭ جارتاستى مەشىتتەرى تەك قۇلشىلىق جاسايتىن مەكەن عانا ەمەس، ءوز زامانىندا ءبىلىم مەن اعارتۋدىڭ وزىندىك ورتالىقتارى بولدى. بۇل جارتاستاردا حالقىمىزدىڭ تاريحي جادى، اتا-بابالارىمىزدىڭ اماناتى ساقتالعان. وسىلايشا، يۋنەسكو اتالعان نىسانداردى كوپعاسىرلىق رۋحاني، مادەني، ارحيتەكتۋرالىق داستۇرلەردىڭ وزىق ۇلگىسى رەتىندە مويىندادى.

تاريحي نىسانداردىڭ يۋنەسكو تىزىمىنە ەنۋى الەم نازارىن كەزەكتى رەت قازاقستانعا اۋدارتىپ، وتاندىق تۋريزمگە سونى سەرپىن اكەلەدى. ءارى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا جول اشادى.

بۇل – ۇلكەن جۇمىستىڭ باسى عانا. مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ اتىراۋدا، تۇركىستاندا، قىزىلوردادا وتكەن وتىرىستارىندا يۋنەسكو تىزىمدەرىنە ۇلتتىق نوميناتسيالاردى قوسۋ ءىسىن جان-جاقتى جانداندىرۋدى تاپسىرعان ەدى. دالىرەك ايتساق، الدىمىزدا تازا اعاشتان سالىنعان جاركەنت مەشىتى مەن الماتىداعى ۆوزنەسەنسك كافەدرالدى شىركەۋىن، قاراتاۋ پەتروگليفتەرىن، حاكىم ابايدىڭ «قارا سوزدەرىن» يۋنەسكو تىزىمدەرىنە ەنگىزۋ مىندەتى تۇر. ءبىزدىڭ ەندىگى كۇش-جىگەرىمىز وسىعان باعىتتالادى.

Abai.kz