Júma, 31 Shilde 2026
Qúiylsyn kóshing 1110 0 pikir 27 Shilde, 2026 saghat 14:24

San kóbeymey sapa kóterilmeydi!

Suretter: qazdauiri.kz, qazaq1913.com sayttarynan alyndy.

Qazaq kóshi bastalghaly 36 jyl boldy. Búl jerde nazarymyzgha 1991 jyly nauryzda Mongholiyadan enbek sharty boyynsha sol kezdegi Taldyqorghan oblysyna kóship kelgen 70 adamdy alyp otyrmyz.

Sodan beri qazaq kóshi úiymdyq, qarjylyq instituttary qalyptasqan, halyqaralyq zandar men kelisimderge arqa sýiegen elimizding ishki-syrtqy sayasatyndaghy manyzdy baghyttardyng birine ainalyp qana qoymay, halyqaralyq qúbylys retinde moyyndaldy. Osy barysta biz dýniyejýzilik ozyq elder sanatyna kirgen Germaniyalyq modeli men Izrailidik modelidi ózimizge ýlgi etip aldyq. Onyng nәtiyjesi de aiqyn kórindi. Tәuelsizdik alyp, naryqtyq qarym-qatynasqa ótkenimizde, Kenestik diktaturanyng zorlyghymen jer audarylyp kelgen ózge últ ókilderi óz Atamekenderine jónkile kóshti de elimiz qoghamy maman jәne enbek kýshi tapshylyghyna úshyrady. Osy bostyqty әlemning әr týkpirinen kelgen Qandastarymyz toltyrdy. Sonymen birge jas memleketting aldynda últtyq janghyru jәne birtútastanu mindeti de túrdy. Osy strategiyanyng sapaly, keshendi jýzege asuy ýshin qandastarymyz jana qan, jana kýsh retinde erekshe ról atqardy. Búl kýnde jiyrma millionnan assa sonyng ishinde Qandastardyng da ýlesi bar. Biz elge shetel azamaty bolyp tirkelgen jәne azamattyq alghan kisilerdi sanaymyz da olardan ósip-óngen úrpaqty esepke almaymyz. Olar kýn talghamay enbek etip salyq tólep, jana júmys oryndar ashuda. Shetelden shaghyn-orta biznes salasynda tartylghan investisiyanyng birazy solardyng ýlesinde. Olar ózderi ómir sýrgen elderding ozyq dәstýrlerin, janasha biznes jasau tәsilderin jәne kapitaldaryn elge әkeluge dәneker boluda.

Zaman talaby, uaqyt ózgerisine qaray qazaq kóshining baghytynda búrylystar boluda. Búl týsinuge, qoldaugha tatityn qúbylys. Degenmen, qoghamdy, halyqaralyq jaghdaydy tekserip-zerttemey әmirshildik jýiening yqpalynda ketu de dúrys emes. Jana Qazaqstan elding eng basty kapitaly — adam dep Ata Zanynda jazdy, sonymen birge Zang men Tәrtip negizgi qoghamdyq qúndylyq retinde dәriptelip otyr. Osy túrghydan kelgende Ýkimetting shygharghan búiryqtary men belgilemeleri Ata Zangha qayshy kelmeui kerek. Biz kóptegen halyqaralyq úiymdar men odaqtargha, birlestikterge mýshe bolyp, ózimizge mindetteme jýktep, jauapkershilik alyp otyrmyz. Ýsh ministrlikting birlesken búiryghy boyynsha qoldanystaghy kóshi-qon zanynyng key tarmaqtaryna ózgeris enip, talaptar qatandatyldy. Qosh, solay bolsyn, biraq onyng saldary qalay bolyp jatyr? Endi osy jaghyn sóz eteyik.

Birinshi, elimiz әleumettik el retinde әlem nazaryn audaryp otyr. Bilim, densaulyq salasyna kóptegen jaqsy jaghday jasalghan. Tehnikumda tegin oqytylady, joghary oqu oryndaryna jyl sayyn jýz myngha tayau memlekettik grant bólinse, onyng 4 payyzy Qandastardyng perzentine arnalghan. Zandaghy ózgeris boyynsha endi belgilengen 7 oblystan basqa jerdegi etnikalyq qazaq studentter Qandas kuәligin jәne Qazaqstan azamattyghyn ala almaydy. Sonymen bir studentti bes jyl budjet esebinen oqytyp alyp, qaytadan shetelge jiberemiz. Búdan kim útylady? Áriyne, biz.

Ekinshi, kósh bastalghaly 36 jyl boldy. Osy barysta sheteldegi Qandastardyng bәri de obektivti jәne subektivti sebepterge baylanysty kóship kele almady. Biraq, bir-eki balasyn Qazaqstangha jiberip oqytty. Kelgenderding deni osynda qalyp, otbasyly boldy. Qazir sol studentterding әke-sheshesi zeynet jasyna tolyp endigi qalghan ghúmyryn bala-shagha, nemerelerimen birge ótkizgisi keledi. Olargha júmys, baspana, әleumettik kómek kerek emes. Tek bólinip-jarylghan otbasymen qauyshuy kerek. Olardy qalay keudesinen iyterip shekara rayongha bar deymiz? Búl halyqaralyq Vena, Helisinky siyaqty úiymdardyng biz qol qoyghan tarmaqtaryna qayshy emes pe?

Ýshinshi, shetel qazaqtarynda biznesmenderding ekinshi, ýshinshi buyny qalyptasty. Qazir elimiz de shetel investorlary ýshin óte qolayly, jaghymdy klimat bar ekenine elding bәri kuә. Endi osy oraydan olar da qúr qalghysy kelmeydi. Olargha da әleumettik kómek, jenildik kerek emes. Tek naryq bolsa bolghany, kapitalyn kóshiruge dayar. Qazaqstan halqynyng teng jarymnan astamy Almaty qalasy men oblysy, Shymkent qalasy jәne Jetisu, Jambyl, Týrkistan oblystarynda ornalasqan. Al, búl biznesmenderdi belgilengen jeti oblysqa jiberu balyqty tenizden alystatqanmen birdey. Olar kelse naryqqa bәseke keledi. Júmys oryndar ashylyp, salyqtyng týsimi artady. Olargha tek qana qújattary kedergisiz rettelip, qalaghan jerine ornalasa bolghany, qalghanyn ózderi rettep alady.

Tórtinshi, Qandastardyng basym bóligi avtoritarlyq elderden kelgendikten, elimizde ornaghan batys qúndylyqtaryn, mysaly, erkin baspasóz, kisilik qúqyq, demokratiya degenderding ara jigin ajyrata bilmey aua jayylyp, aiqaylap ketkenderi de barshylyq. Jat elde jýrip jaltankóz bolyp jasyp kelgender erkindikke qoly jetkende memlekettik mýddeni, zayyrly qoghamnyng prinsipterin úmytyp tym sayasilanyp ketkeni de shyndyq. Biraq onday adamdar sausaqpen sanarlyqtay óte az. Birding lany myngha tiyedi degendey jaghday qazir qalyptasyp jatyr. Zang men Tәrtip saltanat qúrghan qoghamda partiya, top qúryp, zansyz jylu jinaytyn alayaqtar tiyisti jazasyn alyp, elim dep kelgen qarapayym Qandastardyng zandyq, azamattyq qúqyqtary qorghaluy kerek.

Jer kólemi jaghynan әlemning toghyzynshy ornyn ústaytyn Respublikamyzdyng jan sany endi ghana 20 millionnan asty. Jan basyna shaqqandaghy jalpy ishki ónimimiz 306 milliard AQSh dollary boldy. Osy úlan-baytaq jerge ie bolyp, ózgening oiy týgil, týsine de kirmeytin súrapyl ekonomikalyq ósimdi ústap túru ýshin bizge demografiyalyq ósim, silkinis kerek. Sondyqtan da sapaly adam degen romantikany qoya túryp, shynayy ómirge túra qaraghanymyz abzal. San men sapa birin-biri tolyqtyryp otyratyn egiz úghym.

Omarәli Ádilbekúly

Abai.kz

0 pikir