Qazaqstan Últtyq telearnasynda tikeley efirde ótip jatqan teledebattyng alghashqy kezeninde Qúryltayyna qatysatyn jeti sayasy partiyanyng ókilderi ózderining saylau baghdarlamalaryn tanystyrdy.

Aldymen spiykerler teledebatqa qatysushylardyng etika hartiyasyna qol qoydy. Pikirsayys bastalar aldynda qatysushylardyng sóileu reti sifrlyq randomayzer arqyly anyqtaldy. Osydan keyin әr partiya ókiline eki minuttan uaqyt berilip, olar Qúryltay saylauyna qanday maqsatpen qatysyp otyrghanyn, qoghamgha úsynatyn negizgi bastamalary men baghdarlamasynyng basym baghyttaryn tanystyrdy.

Últtyq teledebattyng ekinshi kezeninde barlyq partiya ókilderine birdey eki ortaq súraq qoyyldy. Ár qatysushygha súraqqa jauap beru ýshin 2 minuttan uaqyt berildi. Alghashqy súraqqa partiyalar jerebede anyqtalghan kezekpen jauap berse, ekinshi súraqqa keri rettilikpen jauap úsyndy.

Birinshi súraq: Jana Konstitusiyagha sәikes, Qazaqstan Respublikasy adam kapitalyn, bilimdi, ghylymdy, innovasiyany damytudy memleket qyzmetining strategiyalyq baghyty dep tanidy. Endeshe, elimizde daryndy kәsiby mamandardyng júmys isteuine jaghday jasap, basqa elderden biliktiligi joghary adamy kapitaldy tartatyn aimaqtyq habqa ainaldyru ýshin qanday zannamalyq tetikterdi iske qosu qajet dep sanaysyz?

«Ádilet» partiyasynyng ókili Renat Bektúrov elimizding adamy kapitalyn damytu ýshin basqa elge ketip qalghan óz azamattarymyzdy qaytaru, olargha jaqsy jaghday jasap beru mәselesin kóterdi. «Baytaq» partiyasy ókili Núrgýl Qadyrbaeva Ar kodeksin engizu qajettigin atap ótti. «Aq jol» partiyasy ókili Oljas Núraldinov sapaly bilim men adamy kapitaldy damytugha erekshe nazar audaryp, mektep baghdarlamalaryn zaman talabyna say janartu, jasandy intellekt baghytyndaghy bilimdi erte jastan engizu qajettigin aitty. Al Halyq partiyasynyng ókili Súnqar Islam joghary oqu ornyn tәmamdaghan azamattyng óz mamandyghy boyynsha enbek etui mәselesine toqtaldy.

Ekinshi súraq: Elimizde dәriger, múghalim jәne injener siyaqty manyzdy mamandyqtar boyynsha kadr tapshylyghy saqtalyp otyr. Ásirese ónirlerde búl mәsele asa ózekti. Osy mәseleni jalaqyny kóteru arqyly sheshuge bola ma, әlde maman dayyndau, olardy ónirlerge tartu jýiesin týbegeyli ózgertu qajet pe? Osy mәselege qatysty sizding partiya naqty qanday sheshim úsynady?

«Ádilet» partiyasynyng ókili Renat Bektúrov ónirlerde jastardy qoldau baghdarlamalaryn kóbeytip, olargha jaghday jasau manyzdy ekenin atap ótti. Olargha beriletin enbekaqygha da nazar audaryluy qajettigine toqtaldy. JSDP ókili Tazabek Sәmbetbay Eng joghary jalaqyny dәrigerler men múghalimder aluy kerek. Keshendi týrde osy salagha ózgerister kerek degen ústanym bildirdi. «Auyl» partiyasynyng ókili Serik Egizbaev ónirlerdegi maman tapshylyghyn azaytu ýshin keshendi sharalar qajet ekenin aitty. Reslublica ókili Ekaterina Smolyakova maman tapshylyghy, әsirese, erekshe balalarmen júmys isteytin mamandardy oqytu mәselesin kóterdi.

Pikirsayystyng ýshinshi kezeni «Betpe-bet» formatynda ótti. Búl bólimde әr partiya óz tandauy boyynsha basqa bir partiyagha bir súraq qoyyp, qarsy tarap oghan jauap berdi. Keyin súraq qoyghan tarap jauapqa qatysty óz pikirin bildiruge mýmkindik aldy.

Serik Egizbaev óz saualyn Qazaqstan Halyq partiyasynyng ókiline qoydy. Ol partiyanyng jas mamannyng tәjiriybeden ótu merzimin ne sebepti qysqartudy úsynyp otyrghanyn súrady. Búghan jauap retinde Islam Súnqar «Mamandyq boyynsha bilim aldy ma, sol mamandyq boyynsha júmys istesin. Memleket bólgen budjet qarajatyn dalagha shashpay, ony ekonomikanyng naqty sektoryna júmsau kerek. Ár oqu bitirgen maman elding ekonomikasyna qyzmet etui tiyis» degen ústanym aitty.

Núrgýl Qadyrbaeva súraghyn «Auyl» partiyasynyng ókiline qoydy. «Qalada túryp, auyldyng mәselesin qalay sheshpeksizder?» dedi ol. Oghan jauap bergen Serik Egizbaev sheshim qabyldaytyn biylik ýlken qalalarda túrady. Sondyqtan biz qalada otyrsaq ta, bizding partiyanyng qataryndaghy 69 ýmitkerding bәri auyldyq jerden shyqqan, kindik qany tamghan, auyldyng túrmys-tirshiligin, ómirin jaqsy biletin adamdar degendi algha tartty. Onyng aituynsha, әrbir ekinshi ýmitker – auyldyq jerde júmys istep jýrgen adamdar.

«Ádilet» partiyasynyng ókili Renat Bektúrov saualyn Respublica partiyasyna joldady. Ol júmysshy jәne injenerlik mamandyqtardyng bedelin kóteruge, sapasyn arttyrugha, abituriyentter sanyn kóbeytuge Respublica partiyasy ne úsynyp otyrghanyn súrady.

– Biz auyl kәsipkerlerine nesie mólsherlemesin 12 payyzdan 6 payyzgha deyin tómendettik. Salyq kodeksinde bastapqyda 20 payyz bolghan mólsherlemening 16 payyzgha deyin tómendeuine biz sebepker boldyq. Jeke túlghalargha avtolizingti biz úsyndyq. Osynday jetistikterimiz bar, – dep jauap berdi E.Smolyakova.

JSDP ókili Tazabek Sәmbetbay «Aq jol» partiyasyna súraq qoydy. Ol uaqyt óte kele júmyssyzdar qatary kóbui mәselesin sheshude «Aq jol» partiyasy qanday algoritm úsynyp otyrghanyn súrady. Oghan jauap retinde  Oljas Núraldinov óz partiyasynyng maqsaty memleket kәsipkerlerge kedergi keltirmey, olargha ózining kәsibin damytugha mýmkinshilik beruin qadaghalau ekenin aitty.

–   ​Kәsipkerlikti tiyimdi týrde qoldasaq, ol bizge júmys oryndaryn beredi. Júmyssyzdyq mәselesi de osy tetik arqyly sheshiledi. Bizding jauabymyz osy, – dep jauap berdi ol.

Óz kezeginde Oljas Núraldinov «Ádilet» partiyasynyng mýshesine súraq qoydy. Onyng súraghy JY memlekettik qyzmetkerlerding júmysyna kirisken jaghdayda qyzmetkerler sanyna tiygizetin әserine qatysty boldy. Búghan Renat Bektúrov JIY-ding ómirimizge, onyng ishinde memlekettik qyzmetke kelgeninen qoryqpauymyz kerektigin basa aitty. «Jana mamandyqtar payda bolady. Eng bastysy – adamgha osy qyzmetterding tiyimdiligi artady. Búl ekonomika ónimdiligin arttyrady degen sóz. Jastarymyz, mýmkin, basqa salada óz ornyn osy jasandy intellekt arqyly tauyp, kәsipke baruy mýmkin» dedi ol.

Jalpy partiyalardyng pikirtalasty mәdeniyetti әri mazmúndy ótkizuge tynghylyqty әzirlenip kelgeni anyq bayqaldy. Sayasy úiymdar ókilderi búghan deyin atqarghan júmystarynan mysal keltirip, sol arqyly elektorat nazaryn ózderine audarugha úmtylatynday.  

Qazaqstan Halyq partiyasynyng ókili Súnqar Islam saualyn JSDP partiyasyna qoydy. Súraq tórt kýndik júmys aptasyna kóshuding nәtiyjesine qatysty boldy. Tazabek Sәmetbay ózderining realdy úsynys jasap otyrghanyn algha tartty. Onyng aituynsha, qazirgi jaghdayda 4 kýndik júmys uaqytyna kóshuge mýmkindik jetkilikti. Europada búl jýie engizilip, ong nәtiyjesin berdi. Ol bizde de qazir 2 millionday adam óz júmysyn onlayn jýiede tiyimdi atqaryp otyrghanyn atap ótti.

«Qazaqstannyng bolashaghy – adam kapitaly» taqyrybyndaghy pikirsayys tikeley efirde ótip jatyr. Oghan «Ádilet», «Auyl», Respublica, Qazaqstan Halyq partiyasy, «Baytaq», «Aqjol» jәne Jalpyúlttyq sosial-demokratiyalyq partiyalarynyng ókilderi qatysuda.

Kórermender ekrandaghy QR-kod arqyly pikirsayysqa qatysushylardyng sózin baghalap, onlayn saualnamagha qatysa alady. Saualnamany «Qazaqstan» teleradiokorporasiyasynyng tapsyrysy boyynsha Ortalyq saylau komissiyasynda akkreditteuden ótken «Demokratiya instituty» ghylymiy-zertteu qauymdastyghy jýrgizedi. Qazirgi aralyq nәtiyje boyynsha dauys beru qorytyndysy mynaday: Barlyghy 15876 adam dauys berdi. Onyng ishinde «Ádilet» – 66,1%, JSDP – 2,8%, «Baytaq» – 0,3%, QHP – 8,2%,  «Auyl» – 2%, «Aq jol» – 13,1%, Reslublica – 7,1%, eshqaysysy únamady  – 0,4%.

Teledebat barysynda kórermender әleumettik jeliler arqyly óz súraqtaryn joldap jatyr. Qazirgi kórsetkish boyynsha súraqtardyng 19.27 % – ekonomika, 13,76 % – sayasat, 40,37 % – әleumet, 10,09 % – ekologiya, 16,51 % – mәdeniyet salasy boyynsha kelip týsti.

Abai.kz