30 shilde kýni Astanada Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti janyndaghy Qazaqstannyng strategiyalyq zertteuler instituty (QSZI) úiymdastyrghan «SAYLAU-2026: media jәne sifrlyq platformalar» atty sarapshylar alany ótti.

Is-sharagha qatysushylar sifrlyq dәuirdegi sayasy kommunikasiyanyng transformasiyasyn, saylaualdy ýgit-nasihatta jasandy intellektini qoldanu mәselelerin, jalghan aqparatqa qarsy is-qimyldy, sonday-aq elektoraldyq minez-qúlyqtyng zamanauy ýrdisteri men sayasy partiyalargha qatysty qoghamdyq kýtulerdi talqylady.

Sayasy kommunikasiyanyng evolusiyasyna arnalghan birinshi sessiyanyng moderatory Qazaqstan Respublikasynyng Preziydenti janyndaghy QSZY diyrektory Jandos Shaymardanov boldy. Ol jasandy intellekt pen jana sifrlyq qúraldar saylau nauqandarynyng ajyramas bóligine ainalyp kele jatqanyn, alayda basty faktor azamattardyng aqparatqa degen senimi bolyp qala beretinin atap ótti.

«Sondyqtan jasandy intellektini jauapkershilikpen paydalanu jәne saylaushylardy qorghau tetikterin damytu aldaghy elektoraldyq siklderde barghan sayyn manyzdy ról atqaratyn bolady», – dedi QSZY diyrektory.

Qazaqstan Respublikasynyng Jasandy intellekt jәne sifrlyq damu viyse-ministri Baqtiyar Múhametqaliyev jasandy intellektining kómegimen jasalghan kontentti zannamalyq túrghydan retteu jәne mindetti týrde tanbalau qajettigine toqtaldy. Ol sifrlyq sauattylyq mәselesine erekshe nazar audaryp, azamattardyng jeke derekterin qorghaugha jeke qauipsizdik mәselesindegidey jauapkershilikpen qarauy qajet ekenin aitty. Sonymen qatar viyse-ministr jasandy intellekt kontentining dúrys paydalanyluyn qamtamasyz etu maqsatynda memleketting halyqaralyq sifrlyq platformalarmen jәne tehnologiyalyq kompaniyalarmen ózara is-qimyly turaly aitty.

Qazaqstan Respublikasy Preziydentining janyndaghy OKQ Dezinformasiyagha qarsy kýres ortalyghynyng basshysy Ruslan Bekarslanov jalghan aqparatpen tiyimdi kýresu ýshin resmy aqparat kózderining jedel júmysy, faktcheking mәdeniyetin damytu jәne qoghamnyng sifrlyq sauattylyghyn arttyru qajet ekenin atap ótti. Onyng aituynsha, jalghan aqparatty anyqtap qana qoymay, onyng qalay payda bolyp, qanday arnalar arqyly taralatynyn týsindiru de manyzdy.

Sayasattanushy Talghat Qaliyev sayasy partiyalardyng dәstýrli ýgit-nasihattan parlament qyzmeti, ekonomika jәne kәsipkerlik mәseleleri boyynsha ashyq sayasy pikirtalasqa belsendi týrde kóship jatqanyn aitty. Sonymen qatar ol partiyalar basshylyghynyng auqymdy janaruy qoghamnyng jana túlghalar men jana iydeyalargha degen súranysyn kórsetetinin atap ótti.

«Býginde qogham sayasy kemeldenuding tabighy kezeninen ótip jatyr. Osy ýderiste saylaushylar baghdarlamalardy óz betinshe baghalaudy, populistik mәlimdemelerge syny kózqaraspen qaraudy jәne qoghamdyq pikir kóshbasshylarynyng yqpaly artyp otyrghan aqparattyq kenistikte dúrys baghdar tabudy ýirenude», – dedi Talghat Qaliyev.

Sayasattanushy Ghaziz Ábishev jasandy intellekt qazirgi sayasy kommunikasiyanyng ajyramas bóligine ainalyp, qoghamdyq súranysty taldaugha, azamattarmen ózara is-qimyldy jekelendiruge jәne saylau nauqandarynyng tiyimdiligin arttyrugha jana mýmkindikter ashyp otyrghanyn aitty.

Sayasattanushy Nayla Múhtarova biylghy ýgit-nasihat nauqanynyng búrynghylardan edәuir erekshelenetinin atap ótti. Onyng aituynsha, partiyalar alghashqy kýnderden-aq bir-birining baghdarlamalary men bastamalaryn ashyq synay bastady, búl jana sayasy mәdeniyetting qalyptasyp kele jatqanyn kórsetedi.

«Teledebattar baghdarlamalardy tanystyratyn alang ghana emes, sonymen qatar azamattardyng senimin nyghaytatyn manyzdy qúralgha ainalyp otyr. Óitkeni olar partiyalardyng óz ústanymdaryn naqty dәleldermen qorghau qabiletin baghalaugha mýmkindik beredi», – dedi sayasattanushy.

Sarapshylar alanynyng ekinshi sessiyasynda moderator bolghan Qazaqstandyq qoghamdyq damu instituty basqarmasynyng tóraghasy Júldyzay Ysqaqova qatysushylarmen elektoraldyq minez-qúlyqtyng zamanauy ýrdisterin, qoghamdyq súranystyng transformasiyasyn jәne azamattardyng sayasy tandauyna әser etetin faktorlardy talqylady.

Preziydenttik ortalyq diyrektorynyng orynbasary Marian Ábisheva saylaushylardyng tandauyna partiyalardyng baghdarlamalarynyng mazmúny, kandidattardyng kәsiby biliktiligi jәne olardyng ózekti әleumettik-ekonomikalyq mәselelerdi sheshu qabileti siyaqty rasionaldy faktorlardyng yqpaly artyp kele jatqanyn atap ótti.

«Áleumettanulyq zertteulerding nәtiyjesine sәikes, azamattardyng 84%-dan astamy elimizdegi qoghamdyq-sayasy ahualdy túraqty dep baghalaydy. Senim men qoghamdyq optimizm konstitusiyalyq reformalardy jýzege asyrudyng manyzdy resurstary bolyp tabylady. Aldaghy kezende senimdi býkil memlekettik instituttar jýiesine qatysty nyghaytu qajet», – dedi sarapshy.

Euraziyalyq integrasiya institutynyng diyrektory Orazghaly Selteev Qúryltaydy qalyptastyru tәrtibindegi ózgerister men olardyng elektoraldyq mәdeniyetting damuyna yqpalyn taldady. Onyng aituynsha, qazirgi saylau nauqany búrynghydan da qarqyndy әri mazmúndy sipat alyp, partiyalar arasyndaghy bәsekelestik jana dengeyge kóterildi. Sonymen qatar saylaushylar ýgit-nasihattyng tartymdylyghyna ghana emes, sayasy kýshterding bergen uәdelerin oryndau qabiletine jәne olardyng úiymdastyrushylyq әleuetine de erekshe mәn bere bastady.

QR Preziydenti janyndaghy QSZY bas ghylymy qyzmetkeri Aygýl Zabirova elektoraldyq kónil kýige jýrgizilgen zertteu nәtiyjelerin tanystyrdy. Zertteu derekterine sәikes, qazaqstandyqtardyng basym bóligi saylaugha qatysugha dayyn, al azamattardyng ýshten ekisi naqty bir sayasy partiyagha dauys beruge niyetti.

«Qoghamnyng negizgi súranysy – túraqtylyqty saqtau, kýndelikti mәselelerdi tiyimdi sheshu jәne partiyalardyng halyqpen tikeley dialog ornatuy. Sonymen qatar saylaushylardyng tandauy sayasy bәsekening dengeyine jәne jeti partiyanyng óz baghdarlamalary men iydeologiyalyq ústanymdaryn qanshalyqty senimdi úsyna alatynyna baylanysty bolady», – dedi QSZY ókili.

Qazaqstandyq qoghamdyq damu instituty basqarma tóraghasynyng orynbasary Azamat Bayghaliyev qazirgi saylau nauqany partiyaaralyq bәsekening kýshengimen erekshelenetinin atap ótti.

«Dәstýrli ýgit-nasihatpen qatar partiyalar әleumettik jelilerdegi kommunikasiyany belsendi damytyp, pikirtalastardy pikirler alanynda jalghastyryp, azamattarmen túraqty dialog ornatuda. Sonymen birge qoghamda әdilettilikke, qauipsizdikke jәne «Taza Qazaqstan» bastamasyn iske asyrugha degen joghary súranys qalyptasqan. Azamattar búl bastamany tek abattandyru mәselesi retinde emes, sayasattaghy adaldyq pen jauapkershilikting kórinisi retinde qabyldaydy», – dedi ol.

«Qoghamdyq kelisim» RMM basqarma basshysy Eldos Júmaghúlov qazaqstandyqtardy jas ereksheligine qaramastan tiyimdi memlekettik basqarugha, әdilettilikke, qauipsizdikke jәne elding damuyna qatysugha degen ortaq súranys biriktiretinin aitty.

«Ashyq sayasy bәsekening kýshengi azamattardyng sanaly tandau jasauyna yqpal etip, partiyalardyng saylaualdy baghdarlamalarynyng sapasyna, dәleldi ústanymdaryna jәne jariya kommunikasiyasyna qoyylatyn talaptardy arttyrady», – dep atap ótti Eldos Júmaghúlov. Sarapshylar alanynyng qorytyndysynda qatysushylar qazirgi elektoraldyq jýiening tabysty damuy aqparatqa degen senimdi qamtamasyz etusiz, sifrlyq tehnologiyalardy jauapkershilikpen paydalanusyz, memleket, sayasy partiyalar men qogham arasyndaghy syndarly ózara is-qimyldy nyghaytusyz, sonday-aq elektoraldyq mәdeniyetti damytu  men azamattyq belsendilikti arttyrusyz mýmkin emestigin atap ótti.

Abai.kz