Qúryltay saylauyna sanauly kýn qaldy. 19 tamyzda partiyalar saylaualdy nauqannyng mazmúndy ótken songhy kýnderining birin ótkizdi. Kandidattar men partiya ókilderi ónirlerde túrghyndarmen, enbek újymdarymen jәne kәsiby qauymdastyqtarmen kezdesse, keshke jeti partiyanyng kóshbasshysy basty teledebatta bas qosty. Ekonomika, halyqtyng tabysy, auyl sharuashylyghy, әleumettik sayasat jәne ekologiya mәseleleri dauys beru aldyndaghy songhy iri sayasy efirding negizgi taqyryptaryna ainaldy.

«Ádilet» partiyasy Astanada Mýlik iyeleri birlestikteri, PIYK, basqarushy kompaniyalar men sala sarapshylarynyng qatysuymen túrghyn ýy qoryn basqaru mәseleleri jónindegi respublikalyq dialog alanyn ótkizdi. Onda injenerlik jelilerdi janghyrtu jәne túrghyn ýy qoryn esepke aludy sifrlandyru mәseleleri talqylandy. Sonday-aq partiya ókilderi TMD Parlamentaralyq Assambleyasynyng halyqaralyq bayqaushylarymen kezdesti jәne Pavlodar oblysyna saparyn «Bogatyri Kómir», Ekibastúz GRES-1, Pavlodar múnay-himiya zauyty jәne «Qazaqstan aluminiyi» ónerkәsip kәsiporyndarynyng újymdarymen kezdesuler arqyly ayaqtady.

Jalpyúlttyq sosial-demokratiyalyq partiya enbek qúqyqtary mәseleleri boyynsha kezdesu, sonday-aq Kókpekti auylynyng túrghyndarymen jәne oblystyq «Ruhaniyat» ortalyghynda jastarmen is-sharalar ótkizdi. Talqylaular barysynda agroónerkәsiptik keshen, ekologiya, zeynetaqymen qamsyzdandyru jәne bilimning qoljetimdiligi mәseleleri qozghaldy. Teledebattardyng birinde bolghan jaghday da qoghamdyq kenistikte erekshe nazar audardy. Kәsipker Ásem Bolatjan JSDP tóraghasynyng teledebat barysynda Qazaqstan Halyq partiyasynan úsynylghan әiel kandidattargha qatysty «sәndidat» sózin qoldanghanyna nazar audardy.

«Baytaq» partiyasy Almaty oblysynyng Dolan auylynda pedagogtermen jәne Aqtóbe oblysy Múghaljar audanynyng medisina qyzmetkerlerimen kezdesip, ekologiya men densaulyq saqtau mәselelerin talqylady. Aumaghynyng bir bóligi búrynghy Semey yadrolyq poligonynyng aimaghyna jatatyn Pavlodar oblysynyng May jәne Aqquly audandarynda topyraqqa, su men azyq-týlik ónimderine radiasiyalyq monitoring jýrgizu mәseleleri talqylandy. Partiya sonday-aq Úlytau oblysynda jәne Almatydaghy «Alatau Jaryq Kompaniyasy» energetikalyq kompaniyasynyng újymymen kezdesuler ótkizdi.

Qazaqstan Halyq partiyasy ardagerlermen, «Ýmit» daghdarys ortalyghynyng qyzmetkerlerimen, sonday-aq tәueldiligi bar adamdargha kómek kórsetu ortalyghynyng mamandary jәne pasiyentterimen kezdesti. Kezdesuler barysynda reseptimen beriletin dәri-dәrmekterding bosatyluyn baqylau, emdelgennen keyin qoghamgha beyimdelu jәne mektepterding psihologtermen qamtamasyz etilui mәseleleri talqylandy.

«Auyl» partiyasy Pavlodar oblysynda ghylym jәne bilim salasynyng ókilderimen, sonday-aq Naberejnoe auylyndaghy «AndasAgro» sharuashylyghynyng enbek újymymen kezdesti. Onda ósimdik jәne mal sharuashylyghy mәseleleri talqylandy.

«Aq jol» demokratiyalyq partiyasy Úlytau, Qostanay, Manghystau, Qyzylorda, Almaty, Pavlodar jәne Jambyl oblystaryndaghy saylaualdy kezdesulerin jalghastyrdy. Batys Qazaqstan oblysynda oblystyq shtab ókilderi Bórili audany Jarsuat auyldyq okrugining túrghyndarymen kezdesip, ózekti mәselelerdi talqylady.

«Respublica» partiyasy Aqmola oblysynda konserttik baghdarlama men kórme úiymdastyrylghan jaqtastar forumyn, sonday-aq kandidattardyng «Re Jastary» jastar qozghalysymen kezdesuin ótkizdi.

«Basty debat – 2026»

19 tamyzda 24KZ telearnasynda («Habar» agenttigi) «Ekonomikalyq ósimnen azamattardyng әl-auqatyna deyin» taqyrybynda «Basty debat – 2026» ótti. Efirge jeti partiyanyng tóraghasy qatysty: Aybek Dәdebay («Ádilet»), Daniya Espaeva («Aq jol»), Núrsúltan Shoqanov (Qazaqstan Halyq partiyasy), Qayrat Aytughanov («Auyl»), Ashat Rahimjanov (JSDP), Aydarbek Qojanazarov (Respublica) jәne Azamathan Ámirtaev («Baytaq»).

Sóz sóileu tәrtibi bir kýn búryn, 18 tamyzda ótken ashyq jerebe arqyly anyqtaldy. Debat formaty tórt raundtan túrdy: baghdarlamalardy tanystyru, qarsylastar men kórermenderding súraqtaryna jauap beru, partiyalar arasyndaghy tikeley pikirtalas jәne qorytyndy sóz sóileu. Efir barysynda barlyq partiyanyng shtabynan tikeley qosylymdar úiymdastyrylyp, AQSh, Qytay jәne BAÁ-degi qazaqstandyqtarmen telekópir ótti. Kórermender QR-kod pen baylanys ortalyghy arqyly shamamen 59 myng súraq joldady. Olardyng arasynda shetelden qoyylghan súraqtar da boldy.

Jerebe qorytyndysy boyynsha birinshi bolyp Respublica partiyasynyng tóraghasy Aydarbek Qojanazarov sóz sóiledi. Ol partiyanyng songhy ýsh jarym jylda atqarghan júmysy turaly aityp, azamattar jii kóteretin mәselelerding qatarynda tabys pen baghanyng ósui bar ekenin atap ótti. Súraqtargha jauap beru barysynda Qojanazarov sifrlandyrudyng enbek naryghyna yqpaly, kadrlardy qayta dayarlau qajettiligi jәne bilim beru jýiesining júmys berushilermen ózara is-qimyly mәselelerine de toqtaldy. Qorytyndy sózinde partiyanyng Mәjilisting qazirgi shaqyrylymyndaghy júmysynyng nәtiyjelerine bagha berip, veypterdi retteu, әskery qyzmetshilerding joghary oqu oryndaryna týsui, fermerlerdi qoldau jәne memlekettik satyp alu mәselelerin qozghady.

«Baytaq» partiyasynyng tóraghasy Azamathan Ámirtaev debat barysynda ekologiyalyq turizmdi damytu, qorshaghan ortany qorghau jәne budjet qarajatyn paydalanu mәselelerine toqtaldy. Partiya baghdarlamasy turaly súraqqa jauap bere otyryp, ol qarjylyq zang búzushylyqtar turaly auditorlyq tekseru derekterine sýienip, qolda bar resurstardy tiyimdirek paydalanu qajettigin atap ótti.

«Aq jol» demokratiyalyq partiyasynyng tóraghasy Daniya Espaeva debat barysynda tabighy resurstardan týsetin tabysty bólu, agrarlyq sektor men jas otbasylardy qoldau mәselelerin qozghady. Partiyanyng auyl sharuashylyghy salasyndaghy júmysy turaly súraqqa jauap bere otyryp, ol Mәjilistegi fraksiyanyng qyzmetine toqtalyp, qarastyrylyp jatqan baghyttardyng qatarynda agroónerkәsiptik keshendi subsidiyalau, salyq sharalary jәne auyl sharuashylyghy tehnikasynyng lizingi bar ekenin aitty. Sonday-aq Espaeva partiyanyng jas otbasylardy ipotekalyq nesiyeleu salasyndaghy úsynystaryn eske saldy. Óz kezeginde ol «Ádilet» tóraghasyna salyqty kótermey, budjet kirisin arttyru kózderi turaly súraq qoydy.

«Ádilet» partiyasynyng tóraghasy Aybek Dәdebay debat barysynda júmyspen qamtu, auyl túrghyndarynyng tabysy jәne jasandy intellekt salasyndaghy daghdylardy damytu mәselelerine toqtaldy. Budjet kiristeri turaly súraqqa jauap bere otyryp, ol partiyanyng ekonomika auqymyn keneytuge, orta biznesti damytugha, qarjylandyrudyng qoljetimdiligine jәne bizneske týsetin salyq jýktemesin arttyrmay, eksportty yntalandyrugha negizdelgen ústanymyn bayandady. Sonday-aq Dәdebay el ishinde shiykizatty tereng óndeudi damytu qajettigin atap ótti.

«Auyl» partiyasynyng tóraghasy Qayrat Aytughanov debat barysynda auyl túrghyndarynyng tabysyn arttyru, shaghyn biznesti jәne auyldaghy kooperasiyany damytu mәselelerin qozghady. Astyq eksporty turaly aita kele, ol astyqty tereng óndeu, túqym sharuashylyghyn damytu jәne importtyq túqymgha tәueldilikti azaytu qajettigin atap ótti. Sonday-aq Aytughanov agrarlyq sektordy sifrlandyru, agrarlyq ghylymdy damytu jәne enbek ónimdiligin arttyru mәselelerine toqtaldy. Óz kezeginde ol QHP tóraghasyna ekonomikalyq qúrylymy әrtýrli ónirlerde ómir sapasynyng birynghay standartyn qalyptastyru tәsilderi turaly súraq qoydy.

Jalpyúlttyq sosial-demokratiyalyq partiyanyn tóraghasy Ashat Rahimjanov sóz sóileu barysynda enbekaqy tóleu, memlekettik baghdarlamalar men budjet shyghystaryn baqylau, sonday-aq halyq tabysynyng ishki súranysqa yqpaly mәselelerin qozghady. Qorytyndy sózinde ol partiyanyng ústanymy negizdelgen basty qaghidattardy atap, saylaualdy uәdelerding oryndaluyna qoghamdyq baqylau jýrgizuding manyzyn aitty.

Qazaqstan Halyq partiyasynyn tóraghasy Núrsúltan Shoqanov azyq-týliktin, medisina men bilimning qoljetimdiligi, monopoliyalardy retteu, shaghyn jәne orta biznesti qoldau jәne ónirlerding ekonomikalyq mamandanuyn eskeru mәseleleri turaly aitty. Yqtimal aliyment qory turaly súraqqa jauap bere otyryp, ol qordy memleketke qaytarylghan zansyz iyemdenilgen aktivterden qúralghan qarajat esebinen qarjylandyru mýmkindigin qarastyrudy úsyndy.

Ýgit-nasihattyng songhy kýnining aldyndaghy kýn partiyalar basymdyqtarynyng әli de әrtýrli ekenin kórsetti. Olar auyl sharuashylyghyn qoldau men halyq tabysyn arttyrudan bastap, ekologiyalyq kýn tәrtibine, әleumettik kepildikterge jәne budjet shyghystaryn baqylaugha deyingi mәselelerdi qamtydy. Qorytyndy debatta jeti partiyanyng ókilderi elding әleumettik-ekonomikalyq damuynyng negizgi mәselelerin talqylap, olardy sheshu joldaryn úsyndy. Ýgit-nasihat kezeni ayaqtalghannan keyin tynyshtyq kýni ótedi, al 23 tamyzda dauys beru bolady.

Abai.kz