Жапонияның мектеп оқулықтары жоғары академиялық стандарттарымен, мазмұнының жүйелілігімен және оқушылардың білімін, сыни ойлау қабілетін, адамгершілік құндылықтарын дамытуға ерекше көңіл бөлуімен әлемге танылған.

Кейбір елдерде барлық оқулықтарды бір ғана мемлекеттік мекеме әзірлейтін болса, Жапонияда оқулық жазу ісі жеке баспалар, ғалымдар, тәжірибелі мұғалімдер және мемлекет бірлесіп жүзеге асыратын жүйеге негізделген. Мұндай тәсіл оқулықтардың ғылыми дәлдігін, мазмұндық теңгерімін және әр жас ерекшелігіне сай болуын қамтамасыз етеді.

Оқулық әзірлеудің алғашқы кезеңі Жапонияның Білім, мәдениет, спорт, ғылым және технология министрлігінен (MEXT) басталады. Алайда министрлік оқулықтарды өзі жазбайды. Оның орнына барлық мектептер ұстануға тиіс ұлттық оқу бағдарламасын, яғни Course of Study («Оқу стандарты») құжатын әзірлейді. Бұл құжатта әр пән бойынша әр сыныптың оқу мақсаттары, оқушылар меңгеруі тиіс білім, дағды және құзыреттер нақты белгіленеді.

Осы мемлекеттік стандарт негізінде жеке баспалар оқулық дайындайтын авторлық ұжымдарды жасақтайды. Оның құрамына университет профессорлары, оқу бағдарламасын әзірлеуші мамандар, ғалымдар, тәжірибелі мұғалімдер, педагог-психологтар, редакторлар, суретшілер мен дизайнерлер кіреді. Әр маман өз саласы бойынша үлес қосып, оқулықтың ғылыми тұрғыдан дәл, педагогикалық жағынан тиімді әрі көрнекі безендірілуін қамтамасыз етеді.

Оқулық жазу барысында кең көлемде ғылыми зерттеулер жүргізіліп, білім беру тәжірибелері зерделенеді. Авторлар ең жаңа ғылыми жаңалықтарды, оқыту әдістемелерін және мектеп тәжірибесін ескере отырып, әр тарауды әзірлейді. Мәтіннің тілі түсінікті әрі жас ерекшелігіне сай болуы, тақырыптардың бірізділігі, қолданылатын мысалдардың өмірмен байланысы және мәдени тұрғыдан бейтарап болуы ерекше назарда ұсталады. Қазіргі жапон оқулықтары тек ақпарат беріп қана қоймай, оқушыларды сұрақ қоюға, мәселе шешуге, тәжірибе жасауға және өз пікірін дәлелдеуге ынталандырады.

Қолжазба дайын болғаннан кейін ол әлемдегі ең қатаң оқулық сараптау жүйелерінің бірінен өтеді. MEXT мамандары оқулықтың ұлттық оқу бағдарламасына сәйкестігін, ғылыми қателердің жоқтығын, мазмұнының теңгерімділігін және оқушылардың жас ерекшелігіне лайықтылығын жан-жақты тексереді. Егер қандай да бір кемшіліктер анықталса, баспа оларды түзетіп, қайта ұсынуға міндетті.

Министрлік мақұлдағаннан кейін оқулықтарды жергілікті білім басқармалары мен мектептер таңдайды. Бір пән бойынша бірнеше баспаның оқулықтары мақұлдануы мүмкін болғандықтан, мектептер ресми бекітілген бірнеше нұсқаның ішінен өздеріне қолайлысын таңдай алады. Дегенмен олардың барлығы бірдей ұлттық білім стандарттарына толық сәйкес келеді.

Жапон оқулықтарының тағы бір ерекшелігі – мазмұнының ықшам әрі көрнекі берілуі. Ұзақ теориялық түсіндірмелердің орнына суреттер, фотосуреттер, диаграммалар, карталар, кестелер мен нақты өмірден алынған мысалдар кеңінен пайдаланылады. Көптеген оқулықтарда практикалық тапсырмалар, жобалық жұмыстар, пікірталасқа арналған сұрақтар және пәнаралық байланыстар қамтылған. Сонымен қатар соңғы жылдары баспа оқулықтарына электрондық ресурстар, онлайн жаттығулар мен мультимедиялық материалдар қоса берілуде. Бұл Жапонияның цифрлық білім беруді дамытуға басымдық беріп отырғанын көрсетеді.

Жапонияда оқулықтар мұғалімнің жұмысын толық алмастырмайды. Олар оқу процесінің негізгі құралы болғанымен, мұғалімдер оқулықты түрлі жобалармен, тәжірибелермен, пікірталастармен және қосымша материалдармен толықтыра отырып, сабақ өткізеді. Мұндай тәсіл ұлттық білім стандарттарының сақталуын қамтамасыз ете отырып, әр мұғалімге оқушылардың қажеттілігіне қарай шығармашылықпен жұмыс істеуге мүмкіндік береді.

Оқулықтарды жаңарту жұмысы үздіксіз жүргізіліп отырады. Қоғамдағы өзгерістерге, ғылым мен технологияның дамуына және жаңа білім беру талаптарына сәйкес ұлттық оқу бағдарламасы кезең-кезеңімен қайта қаралады. Соған сәйкес баспалар да оқулықтарды жаңартып, жаңа ғылыми деректерді енгізеді, түсіндірмелерді жетілдіреді және мұғалімдер мен сарапшылардың ұсыныстарын ескереді.

Жапониядағы оқулық әзірлеу жүйесі мемлекеттік білім стандарттары мен кәсіби сараптаманың тиімді үйлесімін көрсетеді. Мемлекет, баспалар, ғалымдар және мұғалімдер арасындағы тығыз ынтымақтастықтың арқасында оқушыларға ғылыми тұрғыдан сенімді, сапалы әрі заманауи оқу материалдары ұсынылады. Бұл жүйе Жапонияның білім беру саласындағы жоғары жетістіктерінің маңызды негіздерінің бірі болып саналады.

Дүйсенәлі Әлімақын

Abai.kz