Орал қаласында бөгде мемлекеттің қарулы қақтығысына адам жалдаумен айналысқан жергілікті тұрғынның 8 жылға сотталуы — Қазақстанның сыртқы соғыстарға өз азаматтарының тартылуына қарсы қатаң ұстанымын айқындайтын кезекті заңды шешім болып табылады.

Бурабай, Астана немесе басқа өңірлерде осыған ұқсас қылмыстық істердің қозғалуы мемлекеттің ұлттық қауіпсіздік пен бейтараптық саясатын ымырасыз жүргізіп отырғанын көрсетеді.

Заңнамалық негіз: Жауапкершіліктен қашып құтылу мүмкін емес

Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде шетелдегі соғыс қимылдарына қатысу және оған адамдарды тарту әрекеттері ауыр қылмыс ретінде бағаланады:

170-бап («Жалданбалылық»): Наемниктерді вербовкалау, оқыту, қаржыландыру немесе өзгедей материалдық қамтамасыз ету, сондай-ақ оларды қарулы қақтығыстарда пайдалану бойынша ұзақ мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған.

172-бап: Қазақстан азаматының заңсыз түрде шетелдік қарулы қақтығыстарға немесе соғыс қимылдарына (жалдамалылық белгілері болмаса да) қатысуы қылмыстық жауапкершілікке әкеп соғады.

Батыс Қазақстан облыстық соты берген үкім мемлекеттің бұл бағыттағы құқықтық позициясының өзгермейтінін, заң бұзған кез келген азаматтың жазасыз қалмайтынын тағы бір мәрте айғақтады.

Әлеуметтік фактор: Қаржылық тығырық пен манипуляция

Іс материалдарында көрсетілгендей, вербовщик негізгі кандидаттарды әлеуметтік жағдайы төмен, қаржылық қиындыққа тап болған азаматтар арасынан іздеген. Бұл бірқатар маңызды әлеуметтік-психологиялық мәселелердің бетін ашады:

Материалдық уәделерге алдану: Майдан даласына аттанғандардың көбі жоғары жалақы, несиелерді кешіру немесе жеңілдетілген азаматтық алу сияқты уәделерге сеніп, қауіптің ауқымын жете бағаламайды.

Ақпараттық ықпал: Шекаралас өңірлердегі тұрғындардың көршілес елдердің медиа-кеңістігіне тығыз байлануы немесе гибридті үгіт-насихаттың ықпалына түсуі рекрутерлердің жұмысын жеңілдетеді.

Аймақтық шекаралас байланыстар: Батыс Қазақстан сияқты шекаралық облыстарда Ресеймен логистикалық және қарым-қатынас жиілігінің жоғары болуы вербовщиктердің транзиттік әрекеттерін ұйымдастыруға жағдай жасайды.

Геосаяси ұстаным және ішкі тұрақтылық

Қазақстан халықаралық аренада БҰҰ Жарғысы мен халықаралық құқық нормаларын қатаң ұстана отырып, егемендік пен аймақтық тұтастықты қолдайды. Сонымен бірге, еліміздің ресми позициясы — кез келген әскери блоктараралық қақтығыстарда бейтараптық сақтау.

Азаматтардың шетелдік соғыстарға тартылуына жол бермеудің негізгі себептері:

1. Ұлттық қауіпсіздік: Соғыс қимылдарына қатысып, радикалды көзқарас пен жауынгерлік тәжірибе жинақтаған тұлғалардың елге оралуы ішкі тұрақтылық пен қоғамдық қауіпсіздікке тікелей қатер төндіреді.

2. Дипломатиялық бедел: Қазақстан азаматтарының жекелеген топтар құрамында өзге елде соғысуы мемлекеттің бейтараптық халықаралық мәртебесіне көлеңке түсіруі мүмкін.

Бұдан шығар қорытынды һәм алдын алу шаралары

Оралдағы сот үкімі — тек жазалау актісі емес, сонымен қатар қоғамға берілген саяси-құқықтық сигнал. Тікелей қылмыстық қудалаудан бөлек, мұндай оқиғалардың алдын алу үшін кешенді шаралар қажет:

Ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын күшейту: Тұрғындарға шетелдік қарулы құрылымдарға өтудің құқықтық салдары мен өмірге төнетін қаупін ұдайы ескертіп отыру.

Әлеуметтік осал топтарға қолдау: Өңірлердегі жұмыссыздық пен қарыз жүктемесін азайту, халықтың табысын арттыру арқылы заңсыз табыс көздеріне деген сұранысты төмендету.

Арнайы қызметтердің бақылауы: Шекаралас аймақтардағы және әлеуметтік желілердегі рекрутингтік желілердің жолын кесу бойынша жедел-іздестіру шараларын үздіксіз жүргізу.

Заң үстемдігі қамтамасыз етілгенде және азаматтардың заңды жауапкершілігі толық қалыптасқанда ғана елдің ішкі тыныштығы мен сыртқы бейтараптығы сақталады.

Әбіл-Серік Әліакбар

Abai.kz