ورال قالاسىندا بوگدە مەملەكەتتىڭ قارۋلى قاقتىعىسىنا ادام جالداۋمەن اينالىسقان جەرگىلىكتى تۇرعىننىڭ 8 جىلعا سوتتالۋى — قازاقستاننىڭ سىرتقى سوعىستارعا ءوز ازاماتتارىنىڭ تارتىلۋىنا قارسى قاتاڭ ۇستانىمىن ايقىندايتىن كەزەكتى زاڭدى شەشىم بولىپ تابىلادى.

بۋراباي، استانا نەمەسە باسقا وڭىرلەردە وسىعان ۇقساس قىلمىستىق ىستەردىڭ قوزعالۋى مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن بەيتاراپتىق ساياساتىن ىمىراسىز جۇرگىزىپ وتىرعانىن كورسەتەدى.

زاڭنامالىق نەگىز: جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشىپ قۇتىلۋ مۇمكىن ەمەس

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق كودەكسىندە شەتەلدەگى سوعىس قيمىلدارىنا قاتىسۋ جانە وعان ادامداردى تارتۋ ارەكەتتەرى اۋىر قىلمىس رەتىندە باعالانادى:

170-باپ («جالدانبالىلىق»): ناەمنيكتەردى ۆەربوۆكالاۋ، وقىتۋ، قارجىلاندىرۋ نەمەسە وزگەدەي ماتەريالدىق قامتاماسىز ەتۋ، سونداي-اق ولاردى قارۋلى قاقتىعىستاردا پايدالانۋ بويىنشا ۇزاق مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى قاراستىرىلعان.

172-باپ: قازاقستان ازاماتىنىڭ زاڭسىز تۇردە شەتەلدىك قارۋلى قاقتىعىستارعا نەمەسە سوعىس قيمىلدارىنا (جالدامالىلىق بەلگىلەرى بولماسا دا) قاتىسۋى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە اكەپ سوعادى.

باتىس قازاقستان وبلىستىق سوتى بەرگەن ۇكىم مەملەكەتتىڭ بۇل باعىتتاعى قۇقىقتىق پوزيتسياسىنىڭ وزگەرمەيتىنىن، زاڭ بۇزعان كەز كەلگەن ازاماتتىڭ جازاسىز قالمايتىنىن تاعى ءبىر مارتە ايعاقتادى.

الەۋمەتتىك فاكتور: قارجىلىق تىعىرىق پەن مانيپۋلياتسيا

ءىس ماتەريالدارىندا كورسەتىلگەندەي، ۆەربوۆششيك نەگىزگى كانديداتتاردى الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن، قارجىلىق قيىندىققا تاپ بولعان ازاماتتار اراسىنان ىزدەگەن. بۇل بىرقاتار ماڭىزدى الەۋمەتتىك-پسيحولوگيالىق ماسەلەلەردىڭ بەتىن اشادى:

ماتەريالدىق ۋادەلەرگە الدانۋ: مايدان دالاسىنا اتتانعانداردىڭ كوبى جوعارى جالاقى، نەسيەلەردى كەشىرۋ نەمەسە جەڭىلدەتىلگەن ازاماتتىق الۋ سياقتى ۋادەلەرگە سەنىپ، قاۋىپتىڭ اۋقىمىن جەتە باعالامايدى.

اقپاراتتىق ىقپال: شەكارالاس وڭىرلەردەگى تۇرعىنداردىڭ كورشىلەس ەلدەردىڭ مەديا-كەڭىستىگىنە تىعىز بايلانۋى نەمەسە گيبريدتى ۇگىت-ناسيحاتتىڭ ىقپالىنا ءتۇسۋى رەكرۋتەرلەردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتەدى.

ايماقتىق شەكارالاس بايلانىستار: باتىس قازاقستان سياقتى شەكارالىق وبلىستاردا رەسەيمەن لوگيستيكالىق جانە قارىم-قاتىناس جيىلىگىنىڭ جوعارى بولۋى ۆەربوۆششيكتەردىڭ ترانزيتتىك ارەكەتتەرىن ۇيىمداستىرۋعا جاعداي جاسايدى.

گەوساياسي ۇستانىم جانە ىشكى تۇراقتىلىق

قازاقستان حالىقارالىق ارەنادا بۇۇ جارعىسى مەن حالىقارالىق قۇقىق نورمالارىن قاتاڭ ۇستانا وتىرىپ، ەگەمەندىك پەن ايماقتىق تۇتاستىقتى قولدايدى. سونىمەن بىرگە، ەلىمىزدىڭ رەسمي پوزيتسياسى — كەز كەلگەن اسكەري بلوكتارارالىق قاقتىعىستاردا بەيتاراپتىق ساقتاۋ.

ازاماتتاردىڭ شەتەلدىك سوعىستارعا تارتىلۋىنا جول بەرمەۋدىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى:

1. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك: سوعىس قيمىلدارىنا قاتىسىپ، راديكالدى كوزقاراس پەن جاۋىنگەرلىك تاجىريبە جيناقتاعان تۇلعالاردىڭ ەلگە ورالۋى ىشكى تۇراقتىلىق پەن قوعامدىق قاۋىپسىزدىككە تىكەلەي قاتەر توندىرەدى.

2. ديپلوماتيالىق بەدەل: قازاقستان ازاماتتارىنىڭ جەكەلەگەن توپتار قۇرامىندا وزگە ەلدە سوعىسۋى مەملەكەتتىڭ بەيتاراپتىق حالىقارالىق مارتەبەسىنە كولەڭكە ءتۇسىرۋى مۇمكىن.

بۇدان شىعار قورىتىندى ءھام الدىن الۋ شارالارى

ورالداعى سوت ۇكىمى — تەك جازالاۋ اكتىسى ەمەس، سونىمەن قاتار قوعامعا بەرىلگەن ساياسي-قۇقىقتىق سيگنال. تىكەلەي قىلمىستىق قۋدالاۋدان بولەك، مۇنداي وقيعالاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن كەشەندى شارالار قاجەت:

اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ: تۇرعىندارعا شەتەلدىك قارۋلى قۇرىلىمدارعا ءوتۋدىڭ قۇقىقتىق سالدارى مەن ومىرگە تونەتىن قاۋپىن ۇدايى ەسكەرتىپ وتىرۋ.

الەۋمەتتىك وسال توپتارعا قولداۋ: وڭىرلەردەگى جۇمىسسىزدىق پەن قارىز جۇكتەمەسىن ازايتۋ، حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ ارقىلى زاڭسىز تابىس كوزدەرىنە دەگەن سۇرانىستى تومەندەتۋ.

ارنايى قىزمەتتەردىڭ باقىلاۋى: شەكارالاس ايماقتارداعى جانە الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى رەكرۋتينگتىك جەلىلەردىڭ جولىن كەسۋ بويىنشا جەدەل-ىزدەستىرۋ شارالارىن ۇزدىكسىز جۇرگىزۋ.

زاڭ ۇستەمدىگى قامتاماسىز ەتىلگەندە جانە ازاماتتاردىڭ زاڭدى جاۋاپكەرشىلىگى تولىق قالىپتاسقاندا عانا ەلدىڭ ىشكى تىنىشتىعى مەن سىرتقى بەيتاراپتىعى ساقتالادى.

ءابىل-سەرىك الىاكبار

Abai.kz