Америкалық саясаттанушы Фрэнсис Фукуяма әлемді дүр сілкіндірген жаңа мақаласында Ресейдің Украинада толық жеңіліске ұшырайтынын болжайды. Фукуяманың пікірінше, Путин украин халқының оккупацияға қарсы тұру шешімін дұрыс бағаламай қателесті, әрі оның бүкіл елді бағындыруға әскери ресурстары жетпейді.

Бұл жағдай Кремль басшысының ашуын туғызып, шиеленісті одан әрі ушықтыруда. Нәтижесінде бейбіт тұрғындар арасындағы құрбандар саны артып, инфрақұрылымдар қирап жатыр. Украина президенті Владимир Зеленский жағдайдың өте шұғыл әрі қауіпті екенін ескерткенімен, Фукуяма тек Ресейдің тез арада жеңілуіне қатысты оптимистік көзқарасын білдіреді.

Ол мұндай нәтиженің бүкіл әлем үшін тарихи әрі ұзақ мерзімді салдары болатынын айтады: Ресейдің жеңілісі жаһандық демократияны құлдыраудан сақтап қалады, ал 1989 жылғы бостандық рухы батыл украиндықтардың арқасында қайта жаңғырады. Дегенмен, бүкіл әлемде, соның ішінде Батыс елдерінде де неолибералды авторитаризмнің күшеюі кейбір сарапшылардың бұл тезиске күмәнмен қарауына себеп болуда.

Ресейдің Украинаны басып алып, оны жеңілдіктерге баруға мәжбүрлейтіндей әскери күші жеткіліксіз. Украина — 40 миллион халқы бар ел, ал Путин өз әскерінің басым бөлігін майданға жіберіп қойған. Орыстар үшін мұндай қоршауды ұстап тұру өте қымбатқа түсуде. Олар күн сайын үлкен мөлшерде брондалған техникасынан, жеке құрамынан және оқ-дәрілерінен айырылуда. Сондай-ақ Ресей армиясының жауынгерлік рухы өте төмен.

Фукуяманың пайымдауынша, бұл соғыстың басты нәтижелері мынадай:

1. Путин соғыстың бастапқы тарихи мақсатынан айырылды. Мәскеу соғысты Украинаның бірнеше аймағын басып алу үшін ғана бастаған жоқ. Түпкі мақсат әлдеқайда ауқымды болды: Украинаны толық бағындыру, оның Батыспен интеграциялануына жол бермеу және посткеңестік кеңістіктегі Ресейдің ықпалын қалпына келтіру. Бұл жоспар іске аспады. Керісінше, соғыс мүлдем қарама-қарсы нәтиже берді: Украина ұлт ретінде бірігіп, Батысқа толық бет бұрды.

2. Аумақты әскери жолмен басып алу да Кремльдің басты мәселесін шешпейді. Бұл — ең маңызды аспектілердің бірі. Ресей тағы біраз жерді басып алды делік, бұл Украинаны 2021 жылғы мәртебесіне қайтара алмайды және украиндық ұлттық бірегейлікті жоя алмайды. Басқаша айтқанда, Путин белгілі бір аумақтарды иемденгенімен, өзінің стратегиялық мақсатынан жеңілді.

3. Ресей НАТО-ны күшейтіп алды. Бұл — Фукуяма 2022 жылдан бері назар аударып келе жатқан соғыс парадокстарының бірі. Ресей НАТО-ны өз шекарасынан алыстатуға тырысты, бірақ оның орнына Финляндия мен Швецияның қосылуы арқылы альянстың кеңеюіне әрі бұрынғыдан да қуатты, біртұтас ұйымға айналуына себепкер болды.

4. Украина тәуелсіз еуропалық мемлекет ретінде қалыптасты. Фукуяма бұл соғысты тек армиялар арасындағы қақтығыс емес, саяси бірегейліктер күресі ретінде де қарастырады. Осы тұрғыдан алғанда, Ресейдің басып кіруі Мәскеудің алдын алғысы келген үдерісті тездетті: украиндық бірегейлік айқын антиресейлік және еуропалық сипатқа ие болды.

5. Уақыт Ресейдің пайдасына жұмыс істеп жатқан жоқ. Ол авторитарлық режимдердің бір адамға негізделген жүйесі кенеттен күйрегенге дейін өте тұрақты болып көрінуі мүмкін екенін айтады. Сыртқы тұрақтылығына қарамастан, Ресей жүйесі Украина жүйесінен бұрын күйреуі де мүмкін.

Сонымен қатар Фукуяма авторитаризмнің басты ерекшелігін атап өтеді: мұндай режим дағдарысқа дейін өте күшті болып көрінуі мүмкін, себебі бүкіл жүйе нақты мәселелерді қоғамнан да, көшбасшының өзінен де жасырады.

«Путин қазірдің өзінде жеңілді» деген сөз «Украина жеңді» дегенді білдірмейді. Бұл — екі бөлек мәлімдеме. Фукуяма Путиннің бастапқы саяси жобасының стратегиялық жеңілісі туралы айтып отыр.

Ресей соғысты әлі де жалғастыра алады, басып алған аумақтарды ұстап тұруы, Украинаға орасан зор зиян келтіруі және тактикалық әскери табыстарға жетуі мүмкін.

Сондықтан оның ұстанымын былай түйіндеуге болады: Путин кейбір шайқастарда жеңіске жетіп, қосымша аумақтарды басып алуы мүмкін, бірақ ол өз шартымен таңылған Украина мен жаңа еуропалық тәртіпке енді ешқашан қол жеткізе алмайды.

Керімсал Жұбатқанов

Abai.kz