ءماجىلىس دەپۋتاتى بولاتبەك اليەۆ قازاقستاندا «ۇزدىكسىز كريزيس» تۋرالى ايتىلاتىن اڭگىمەلەر كوبىنە ناقتى ەكونوميكالىق ۇدەرىستەردى كورسەتپەيتىنىن ايتىپ، جاعدايدى ەموتسيامەن ەمەس، فاكتىلەر ارقىلى باعالاۋعا شاقىردى.

ونىڭ ايتۋىنشا، قوعامدىق تالقىلاۋدا ءجيى قويىلاتىن سۇراقتاردىڭ ءبىرى – ەگەر ەلدىڭ جالپى ىشكى ءونىمى 6 پايىزدان استام ءوسىپ جاتسا، نەگە ازاماتتاردىڭ باسىم بولىگى بۇل ءوسىمدى كۇندەلىكتى ومىردە سەزىنبەيدى دەگەن ماسەلە. اليەۆ مۇنداي كۇماننىڭ تۇسىنىكتى ەكەنىن اتاپ ءوتىپ، وعان جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن «ۇرانداردان شىعىپ، ناقتى دەرەكتەر مەن بولىپ جاتقان ۇدەرىستەردىڭ اۋقىمىنا قاراۋ قاجەت» ەكەنىن ايتتى.

«كريزيس تۋرالى ايتقاندا، وزىمىزگە ادال جاۋاپ بەرۋىمىز كەرەك: ءبىز كريزيس دەپ نەنى ايتىپ وتىرمىز؟ ەكونوميكا – بۇل ەسەپتەردەگى ساندار ەمەس، ميلليونداعان ادامنىڭ ناقتى ارەكەتى. ەگەر ەموتسياعا ەمەس، فاكتىگە سۇيەنسەك، ەلدە اۋقىمدى دامۋ ۇدەرىستەرى ءجۇرىپ جاتقانىن كورۋگە بولادى»، – دەدى دەپۋتات Facebook-تەگى پاراقشاسىندا.

نەگىزگى مىسالداردىڭ ءبىرى رەتىندە ول تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن كەلتىردى. سوڭعى بەس جىلدا قازاقستاندا 1,1 ملن وتباسى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. بۇل حالىق سانىنا شاققاندا 3 ملن-نان استام ادامدى قۇرايدى. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل شامامەن 20 مىڭ توعىزقاباتتى ءۇي – ءىس جۇزىندە حالقى استانا نەمەسە الماتىدان دا كوپ جاڭا مەگاپوليسپەن تەڭ.

«بۇل – قۇرعاق ستاتيستيكا دا، ەسەپ ءۇشىن جاسالعان ادەمى ساندار دا ەمەس. بۇل – بۇگىندە ادامدار تۇرىپ جاتقان ناقتى ۇيلەر مەن پاتەرلەر. ەگەر وسى ازاماتتاردىڭ بارلىعىن ءبىر جەرگە جيناساق، ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى مەگاپوليستەرمەن سالىستىرۋعا بولاتىن قالا پايدا بولادى»، – دەپ اتاپ ءوتتى اليەۆ.

دەپۋتات قۇرىلىس سالاسى مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەرىنىڭ ارقاسىندا ەكونوميكانىڭ ەڭ قۋاتتى درايۆەرلەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتتى. بۇل سالا جۇمىس ورىندارىن اشىپ، قۇرىلىس ماتەريالدارى ءوندىرىسىن، لوگيستيكانى، مەردىگەرلىك قىزمەتتەردى جانە شاعىن بيزنەستى ىنتالاندىرادى، سونىڭ ناتيجەسىندە اينالاسىندا تۇتاس ەكونوميكالىق ەكوجۇيە قالىپتاسادى.

«قۇرىلىس – بۇل ءبىر عانا سەكتور ەمەس. بۇل – ونداعان سالانى ءبىر مەزەتتە ىسكە قوساتىن تىزبەك. زاۋىتتار مەن كولىكتەن باستاپ شاعىن بيزنەس پەن قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنا دەيىن. ەكونوميكانىڭ ناقتى ومىردە ءوسۋى دەگەن – وسى»، – دەدى ول.

اليەۆتىڭ ايتۋىنشا، ەكونوميكالىق اسەر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەننەن كەيىن دە توقتامايدى. ءاربىر وتباسى پاتەرىن جابدىقتاۋعا كىرىسىپ، جيھازعا، تۇرمىستىق تەحنيكاعا، جوندەۋ جۇمىستارىنا جانە كۇندەلىكتى قاجەتتىلىكتەرگە قارجى جۇمسايدى. ءتىپتى ەڭ تومەنگى باعالاۋدىڭ وزىندە ءبىر پاتەرگە شامامەن 10 ملن تەڭگە شىعىندالادى، بۇل جالپى العاندا 10–11 ترلن تەڭگەدەن استام تىكەلەي شىعىندى جانە وعان ىلەسپە سالالاردى ەسەپتەگەندە بۇدان دا ۇلكەن اينالىمدى قۇرايدى.

«ءبىر قاراپايىم نارسەنى ءتۇسىنۋ ماڭىزدى: اقشا كوكتەن تۇسپەيدى. ادامدار ونى ءوز ەڭبەگىمەن تابادى – وندىرىستە، بيزنەستە، جالدامالى جۇمىستا. سالىق تولەيدى، سودان كەيىن عانا بۇل قاراجاتتى جۇمساپ، ەكونوميكانى قايتا ىسكە قوسادى»، – دەدى دەپۋتات.

اليەۆ جاپپاي قۇرىلىس ءۇشىن اسا ماڭىزدى بولىپ سانالاتىن ينفراقۇرىلىم ماسەلەسىنە دە جەكە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا، تۇرعىن ءۇي سالۋ مەكتەپتەردى، بالاباقشالاردى، ەمحانالاردى، جولداردى، ينجەنەرلىك جەلىلەردى جانە تىرشىلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەلەرىن دامىتۋسىز مۇمكىن ەمەس.

«ءۇي – بۇل تەك قابىرعالار عانا ەمەس. بۇل – سۋ، جارىق، جىلۋ، كولىك، مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالار. ءبىز ميلليون پاتەر تۋرالى ايتقاندا، كۇن سايىن قولداۋدى قاجەت ەتەتىن تۇتاس قالالىق جۇيەلەر تۋرالى ايتىپ وتىرمىز»، – دەدى ول.

دەپۋتاتتىڭ دەرەگىنشە، مۇنداي تۇرعىن ءۇي قورى تاۋلىگىنە ءجۇز مىڭداعان تەكشە مەتر سۋدى، مىڭداعان مەگاۆاتت ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنىپ، مىڭداعان توننا تۇرمىستىق قالدىق شىعارادى. بۇل ەنەرگەتيكا مەن كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ قاجەتتىلىگىمەن تىكەلەي بايلانىستى.

«سوندىقتان ەنەرگەتيكا، ونىڭ ىشىندە اتوم ەلەكتر ستانتسيالارى تۋرالى اڭگىمە – ساياسي ۇران ەمەس، بۇل سالقىنقاندى ەكونوميكالىق ەسەپ جانە ورنىقتى دامۋ ماسەلەسى»، – دەپ قوستى اليەۆ.

قازاقستاندى ورتالىق ازياداعى كورشى ەلدەرمەن سالىستىرا وتىرىپ، دەپۋتات سوڭعى جىلدارى وڭىردەگى بىردە-ءبىر مەملەكەت قازاقستانمەن سالىستىرۋعا كەلەتىن كولەمدە تۇرعىن ءۇي سالا الماعانىن اتاپ ءوتتى.

ءسوز سوڭىندا ول ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ بولۋى پروبلەمالاردىڭ جوق ەكەنىن بىلدىرمەيتىنىن، الايدا تاريحي سالىستىرۋ تۇرعىسىنان دامۋ ديناميكاسى انىق كورىنەتىنىن ايتتى.

«كريزيستەر بولادى، قيىندىقتار بار. بىراق ەگەر جاعدايدى 5, 10 نەمەسە 15 جىل بۇرىنعى كەزەڭمەن ادال سالىستىرساق، ايىرماشىلىق ايقىن. ەل دامىپ كەلەدى، سىن-قاتەرلەرگە تاپ بولىپ وتىر جانە سونىمەن قاتار العا قاراي قوزعالىسىن جالعاستىرۋدا»، – دەپ تۇيىندەدى دەپۋتات.

Abai.kz