31 قاڭتار، استانا ق. جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى جاريالانعان كۇنى ماجىلىستە «AMANAT» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ وسى قۇجاتتى تالقىلاۋعا ارنالعان جيىنى ءوتتى. دەپۋتاتتار مەملەكەتتىڭ الداعى ۋاقىتتا ورنىقتى دامۋى مەن قوعامدى ۇيىستىرۋداعى بۇل قۇجاتتىڭ تاريحي ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. فراكتسيا نەگىزگى زاڭ جوباسىنا تولىق قولداۋ ءبىلدىرىپ، ونى تۇسىندىرۋگە جانە قوعامدىق تالقىلاۋعا بەلسەندى قاتىسۋعا دايىن ەكەنىن مالىمدەدى.

جيىندى اشا وتىرىپ، ءماجىلىس سپيكەرى، «AMANAT» پارتياسىنىڭ توراعاسى ەرلان قوشانوۆ جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنى قوعاممەن بىرلەسىپ ازىرلەنگەنىن جانە بۇل قۇجات مەملەكەت باسشىسىنىڭ ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ جولىنداعى اۋقىمدى رەفورمالار باعىتىنىڭ زاڭدى جالعاسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

(سۋرەتتى تۇسىرگەن: ءالي عالىم)

«جاڭا كونستيتۋتسيا حالىقپەن اشىق ديالوگ جۇرگىزۋ بارىسىندا قالىپتاسىپ، جۇرتشىلىقتىڭ شىنايى مۇددەسىن ايشىقتايدى. سوندىقتان جاڭا اتا زاڭنىڭ جوباسىن «حالىق كونستيتۋتسياسى» دەپ اتاۋعا تولىق نەگىز بار. ول – ەلىمىزدىڭ ورنىقتى دامۋىنىڭ بەرىك نەگىزى بولارى انىق. ۇلتىمىزدى ۇيىستىراتىن فاكتورعا اينالۋى كەرەك. جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ ءار بابىن، ءار نورماسىن حالىققا كەڭىنەن ءتۇسىندىرۋىمىز كەرەك. «AMANAT» پارتياسى وسى جۇمىستىڭ بەل ورتاسىندا بولۋعا ءتيىس. بۇل ءبىزدىڭ – ماڭىزدى مىندەتىمىز، تاريحي ميسسيامىز»، – دەدى ەرلان قوشانوۆ.

پارتيا توراعاسى كونستيتۋتسيا جوباسىنا بيلىك پەن قوعامنىڭ ۇقسك-نىڭ، ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ، قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ وتىرىستارىندا وتكەن جان-جاقتى ءارى اشىق تالقىلاۋلاردىڭ ناتيجەلەرى ەنگەنىن، قۇجاتتا قازاقستاندىقتاردىڭ ارمان-تىلەكتەرى مەن ۇمتىلىستارى كورىنىس تاپقانىن اتاپ ءوتتى. وسىعان بايلانىستى، جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ كىرىسپەسىندە كەيىنگى جىلدارى ءاربىر قازاقستاندىققا جاقىن بولا تۇسكەن قۇندىلىقتار – زاڭ مەن ءتارتىپ، ادال ازامات، تازا قازاقستان كورىنىس تاپتى. بۇل قۇندىلىقتار كونستيتۋتسيانىڭ بارلىق نورماسىن بويلاي ءوتىپ، مەملەكەتتىڭ الداعى دامۋىنا نەگىز بولاتىن قۋاتتى مورالدىق-قۇقىقتىق قالىبىن قالىپتاستىرادى.

(سۋرەتتى تۇسىرگەن: ءالي عالىم)

ەرلان قوشانوۆ مەملەكەتتىڭ بولاشاق زاڭ شىعارۋشى ورگانى – قۇرىلتايعا ارنايى توقتالدى. كونستيتۋتسيا جوباسىنا سايكەس، جاڭا ءبىر پالاتالى پارلامەنت ايتارلىقتاي كۇشەيتىلگەن وكىلەتتىكتەرگە يە بولىپ، بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى تەجەمەلىك تەپە-تەڭدىك جۇيەسىن تۇبەگەيلى جاڭعىرتادى. ال قۇرىلتايدى تەك پارتيالىق ءتىزىم ارقىلى قالىپتاستىرۋ قادامى قوعامداعى بارلىق الەۋمەتتىك توپتىڭ مۇددەسىن نەعۇرلىم كەڭ ءارى جاۋاپتى تۇردە بىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

جاڭارتىلعان قۇرىلتاي مەملەكەت باسشىسىنىڭ «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» فورمۋلاسىن تۇپكىلىكتى بەكىتەدى.

(سۋرەتتى تۇسىرگەن: ءالي عالىم)

سونداي-اق ءماجىلىس سپيكەرى مەملەكەت باسشىسىنىڭ «حالىق كەڭەسىن» قۇرۋ جونىندەگى باستاماسى دەر كەزىندە قابىلدانعان اسا ماڭىزدى شەشىم ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل ۇسىنىس تا كونستيتۋتسيا جوباسىندا كورىنىس تاپتى. زاڭناماعا باستاماشىلىق ەتۋ قۇقىعى بار جاڭا ينستيتۋت ەتنوستاردىڭ، كونفەسسيالاردىڭ، وڭىرلەردىڭ بارلىق اسپەكتىسى ەسكەرىلەتىن، جەتە ويلاستىرىلعان مەملەكەتتىك شەشىمدەر قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل مەملەكەت تۇراقتىلىعىنىڭ، ونىڭ ۇيلەسىمدى دامۋى مەن «بىرلىگىمىز – ارالۋاندىقتا» قاعيداتىن ينستيتۋتسيونالدىق تۇرعىدا نىعايتۋدىڭ كەپىلى بولماق.

مەملەكەتتى جاڭعىرتۋ نەگىزىنە العاش رەت ادامي كاپيتالدى دامىتۋ قادامى الىنىپ وتىر. ياعني، مەملەكەتتىڭ بارلىق رەسۋرسى ازاماتتاردىڭ الەۋەتىن اشۋعا جانە قولداۋعا باعىتتالادى. پرەزيدەنتتىڭ بارلىق شەشىمىندە كورىنىس تاۋىپ كەلە جاتقان وسى وزىق يدەيا ەندى ەڭ جوعارى كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەكىتىلەدى.

ادىلەت ءمينيسترى ەرلان سارسەمباەۆ جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى العاش رەت ادامعا باعدارلانعان مەملەكەت مودەلىنە كوشۋدى زاڭ جۇزىندە بەكىتەتىنىن جانە قوعامدى جاڭا دەڭگەيدە بىرىكتىرۋگە باعىتتالعان «ءبىرتۇتاس قازاقستان حالقى» ۇعىمىن ەنگىزەتىنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار نەگىزگى زاڭ جوباسىندا دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ، پروتسەسسۋالدىق ماجبۇرلەۋ شارالارىن قولدانۋ كەزىندە ادام قۇقىعىن قورعاۋدىڭ ناقتى نورمالارى ايقىندالدى.

(سۋرەتتى تۇسىرگەن: ءالي عالىم)

جيىن بارىسىندا دەپۋتاتتار جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنداعى وزىق نوۆەللالار جونىندە ءوز كوزقاراستارىن ءبىلدىردى. باقىتجان بازاربەك پروپورتسيونالدى سايلاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتىپ، ول ساياساتكەرلەردىڭ سايلاۋشىلار الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىراتىنىن ايتتى. قايرات بالابيەۆ «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتى جازالاۋدان ەمەس، وتباسىنداعى تاربيەدەن جانە زورلىق-زومبىلىق پەن قۇقىقبۇزۋشىلىققا توزبەۋشىلىك مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋدان باستالاتىنىن جەتكىزدى. سنەجاننا يماشەۆا جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى ادام جانە ونىڭ قۇقىعى مەملەكەت باسىمدىعى رەتىندە العاش رەت نەگىزگى زاڭ دەڭگەيىندە بەكىتەتىنىن اتاپ ءوتتى. يۋليا كۋچينسكايا جاڭا كونستيتۋتسيا ۇراندارعا ەمەس، اتسالىسۋعا، جاۋاپكەرشىلىككە جانە ناقتى ىقپال ەتۋ تەتىكتەرىنە نەگىزدەلگەن كەمەل ازاماتتىق پاتريوتيزم مودەلىن قالىپتاستىراتىنىن ايتتى.

نۇرتاي سابيليانوۆ ءبىر پالاتالى پارلامەنت ەڭ الدىمەن جەدەل شەشىم قابىلداۋ مۇمكىندىگىن، اشىق جاۋاپكەرشىلىكتى جانە قوعامنىڭ بيلىككە دەگەن سەنىمىن ارتتىراتىنىن اتاپ ءوتتى. نارتاي سارسەنعاليەۆ عىلىم، ءبىلىم جانە يننوۆاتسيانىڭ كونستيتۋتسيادا بەكىتىلۋى ادامي كاپيتالدى مەملەكەتتىڭ باستى بايلىعى رەتىندە ناقتى مويىنداۋ ەكەنىن ايتتى. نيكيتا شاتالوۆ پارلامەنتتىڭ كەلىسىمىمەن تاعايىندالاتىن ۆيتسە-پرەزيدەنت ينستيتۋتى بيلىك جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعى مەن بولجامدىلىعىن قامتاماسىز ەتەتىن جاڭا ارحيتەكتۋرانى قالىپتاستىراتىنىن اتاپ ءوتتى.

فراكتسيانىڭ بارشا دەپۋتاتى الداعى اۋقىمدى كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردىڭ ماڭىزىن جوعارى باعالاپ، جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنا قولداۋ ءبىلدىردى.

Abai.kz