استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ جاستار تەاترى بيىلعى ماۋسىمىندا كورەرمەندەر نازارىنا ەكى بىردەي پرەمەرا ۇسىندى. سونىڭ العاشقىسى – الەم ادەبيەتىندەگى ەڭ نازىك ءارى كۇردەلى پسيحولوگيالىق تۋىندىلاردىڭ ءبىرى، اۆستريالىق جازۋشى ستەفان تسۆەيگتىڭ «بەيتانىس ايەلدىڭ حاتى» شىعارماسىنىڭ ساحنالىق نۇسقاسى.

سپەكتاكلدىڭ قويۋشى رەجيسسەرى – مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى نۇرفات ۆاحيتوۆ. ال شىعارمانى ساحناعا بەيىمدەگەن – اينۇر راحيپوۆا، حورەوگراف – گۇلسايا ءتاۋىرحانوۆا.

ءومىر بويى ءبىر عانا ەر ادامدى ءۇنسىز سۇيگەن، ءوز سەزىمىن ەشقاشان اشىق ايتا الماي، تەك حات ارقىلى عانا بىلدىرگەن ايەلدىڭ تاعدىرى تۋرالى سىر شەرتەتىن شىعارمادا ماحاببات تراگەدياسى مەن ادامنىڭ ىشكى جالعىزدىعى تەرەڭ بەينەلەنەدى.

سوندىقتان بۇل پروزانى ساحناعا شىعارۋ – ەڭ الدىمەن ىشكى دراماتۋرگيانى، نازىك پسيحولوگيالىق يىرىمدەردى ءدال جەتكىزۋدى تالاپ ەتەتىن كۇردەلى مىندەت. الايدا نۇرفات ۆاحيتوۆ ۇسىنعان قويىلىم ءوزىن «پسيحولوگيالىق دراما» رەتىندە تانىستىرعانىمەن، جانر تابيعاتىن تولىق اشا الماعانداي اسەر قالدىرادى.

پسيحولوگيالىق دراما سىرتقى ارەكەتتەن گورى كەيىپكەردىڭ ىشكى كۇيىن الدىڭعى ورىنعا قويادى. مۇندا «نە بولدى؟» دەگەن سۇراقتان بۇرىن «نەگە بولدى؟» دەگەن ساۋال ماڭىزدى. وقيعا جەلىسى ساقتالىپ، قويىلىمنىڭ سىرتقى فورمالىق قۇرىلىمى جۇيەلى جاسالعانىمەن، ونىڭ پسيحولوگيالىق وزەگى – كەيىپكەرلەردىڭ ىشكى الەمى ساحنالىق ارەكەتكە تولىق اينالا الماعان.

سونىڭ سالدارىنان قويىلىمنىڭ ەموتسيالىق اسەرى السىرەپ، جانرلىق بيىكتىككە كوتەرىلە الماي قالعان. جانر اتاۋى مەن كوركەمدىك ناتيجە اراسىنداعى وسى الشاقتىق سپەكتاكلدىڭ باستى ماسەلەسىنە اينالعان.

كەيىپكەر ءومىرىن كەزەڭ-كەزەڭگە ءبولىپ، ءار ساتىسىن جەكەلەگەن اكتريسالارعا جۇكتەۋ – فورمالىق تۇرعىدان باتىل ءارى قىزىقتى رەجيسسەرلىك شەشىم. سپەكتاكلدە باستى كەيىپكەردىڭ قىز كەزىن – ايگەرىم تۇسىپبەكوۆا، بويجەتكەن شاعىن – پەريزات جاردەموۆا، جۇكتى كەزەڭىن – جامال نۇرجاۋبەكوۆا، تولعاتقان ءساتىن – ءايبيبى ىسكەندىروۆا، انا بولعان شاعىن – قالامقاس مەليسوۆا، ءومىرىنىڭ كۇردەلى كەزەڭدەرىن – ءلاززات قۋانىشوۆا سومدايدى. ال وقيعانى باياندايتىن نەگىزگى بەيتانىس ايەل ءرولىن اينۇر راحيپوۆا مەن ناۋرىز ساباعاتوۆا ەكى ءتۇرلى قۇرامدا ورىندايدى.

مۇنداي ءتاسىل، نەگىزىنەن، كەيىپكەردىڭ ىشكى ەۆوليۋتسياسىن اشۋعا قىزمەت ەتۋى ءتيىس ەدى. الايدا كەزەڭدەر اراسىنداعى لوگيكالىق ءارى ەموتسيالىق ساباقتاستىقتىڭ السىزدىگى وبرازدى تۇتاستىقتان ايىرىپ جىبەرگەن. ناتيجەسىندە ساحنادا ءبىر ادامنىڭ تاعدىرى ەمەس، بىرنەشە بولەك ايەلدىڭ جەكە درامالارى كورىنىس تابادى. ال ستەفان تسۆەيگ پروزاسىنىڭ باستى قۋاتى – ءدال سول ءبىرتۇتاس، ۇزىلمەيتىن ىشكى تراگەدياسىندا.

سونىڭ سالدارىنان شىعارمانى وقىماعان كورەرمەن ساحناداعى ەپيزودتاردىڭ ءبىر عانا ايەلدىڭ عۇمىر جولى ەكەنىن تولىق اڭعارا الماۋى مۇمكىن.

قويىلىم ىشكى بايلانىستى ساحنالىق ءتىل ارقىلى بەكىتە الماعاندىقتان، تۇتاس تراگەديا ۇزىك كورىنىستەر تىزبەگىنە اينالىپ كەتكەن.

سونداي-اق بايانداماشى بەيتانىس ايەل بەينەسىن ەكى اكتريسانىڭ ەكى ءتۇرلى ينتەرپرەتاتسيادا ورىنداۋى – قويىلىمنىڭ ايقىن ايىرماشىلىقتارىنىڭ ءبىرى.

اينۇر راحيپوۆا ءرولدىڭ پسيحولوگيالىق سالماعىن تولىق يگەرە الماعانداي اسەر قالدىرادى. بۇل كەيىپكەر، نەگىزىنەن، سىرتقى ەكسپرەسسيادان گورى ىشكى ۇنسىزدىك ارقىلى اشىلۋى ءتيىس ەدى. الايدا اكتريسانىڭ ورىنداۋىندا ەموتسيا سىرتقا ىشقىنا شىعارىلادى: «مەن» پوزيتسياسى انىق، داۋىس پەن قيمىلدا وتكىرلىك باسىم. مۇنداي شەشىم ستەفان تسۆەيگ ماتىنىندەگى ۇياڭ، ىشكە بۇككەن تراگەديا تابيعاتىنا كەراعار كورىنەدى. سونىڭ سالدارىنان وبراز سىرتقى اسەرگە قۇرىلىپ، ىشكى كۇيزەلىستىڭ تەرەڭدىگى تولىق اشىلماي قالعان.

ال ناۋرىز ساباعاتوۆا بەيتانىس ايەلدى كەرىسىنشە ىشكى ۇستامدىلىقپەن، سالماقپەن جەتكىزەدى. ونىڭ ورىنداۋىندا شىنايىلىق پەن تەرەڭ سەزىنۋ بار. وبرازدان تابيعي ۇياڭدىق پەن ىشكى بەرىكتىك ايقىن سەزىلەدى. ءتىپتى اكتريسانىڭ كەيىپكەردىڭ بۇكىل عۇمىر جولىن ءبىر ءوزى الىپ شىعۋعا الەۋەتى جەتەتىندەي اسەر قالدىرادى. بۇل ينتەرپرەتاتسيا شىعارما رۋحىنا اناعۇرلىم جاقىن.

ەكى ءتۇرلى اكتەرلىك شەشىمنىڭ قاتار ءومىر ءسۇرۋى قويىلىمنىڭ كونتسەپتۋالدىق تۇتاستىعىنا دا كۇمان تۋدىرادى: كەيىپكەر كىم؟ ىشكى تراگەدياسىن ءۇنسىز ارقالاعان ايەل مە الدە اشىق قارسىلىق بىلدىرەتىن مىنەز يەسى مە؟

قويىلىم بۇل ساۋالعا ناقتى جاۋاپ ۇسىنبايدى.

اسلانبەك جانۇزاقوۆ سومداعان جازۋشى بەينەسى دە ساحنادا ايقىن وبراز رەتىندە كورىنگەنىمەن، تولىق كوركەمدىك دەڭگەيگە كوتەرىلە الماعان. كەيىپكەر تابيعاتى بويىنشا ارەكەتتەن گورى باقىلاۋشى، ءۇنسىز كۋاگەر رەتىندە تانىلۋى ءتيىس ەدى. الايدا بۇل ۇنسىزدىك ىشكى سالماقپەن تولىسىپ ۇلگەرمەي، ناتيجەسىندە وبرازدىڭ استارلى تىنىسى كومەسكى تارتىپ قالعان.

شىعارما مازمۇنىنا تولىق سايكەس كەلە بەرمەيتىن سپەكتاكلدىڭ تاعى ءبىر تۇسى – بەيتانىس ايەلدىڭ جازۋشىنى ءجيى جازعىرۋى: «مەنى ەلەمەدىڭ»، «سۇيمەدىڭ»، «كوڭىل بولمەدىڭ»، «ەسىڭە المادىڭ» دەگەن سىندى ايىپتاۋلار.

بۇل كورىنىس كەيىپكەر ەموتسياسىن ايقىنداۋعا باعىتتالعانداي كورىنگەنىمەن، ستەفان تسۆەيگ ماتىنىندەگى ىشكى پسيحولوگيالىق لوگيكامەن ۇيلەسپەيدى. تۇپنۇسقادا ايەل بەينەسى جازۋشىعا رياسىز بەرىلگەن، سەزىمىن ۇزدىكسىز ءبىلدىرىپ، ونى اقتاپ، وعان سەنىم ارتاتىن كەيىپتە بەرىلەدى. «مەن ەندىگى جەردە قۇدايعا دا سەنبەيمىن، بىراق ساعان سەنەم، سەنى سۇيەم» دەگەن جولدار ونىڭ ءابسوليۋتتى ادالدىعى مەن تەرەڭ ماحابباتىن ايقىندايدى.

سۋرەت: تەاتردىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىنان الىندى.

ال ساحنالىق نۇسقادا بۇل قارىم-قاتىناستىڭ ەموتسيونالدىق رەڭكى وزگەرىپ، كەيىپكەردىڭ ىشكى دۇنيەسى باسقا قىرىنان تۇسىندىرىلگەن. سونىڭ سالدارىنان ايەلدىڭ سەزىم تابيعاتى ءدال بەرىلمەي، پسيحولوگيالىق تۇتاستىق السىرەگەن. جازۋشىعا باعىتتالعان كىنالاۋ ينتوناتسياسى سپەكتاكلدىڭ ەموتسيالىق تەرەڭدىگىن كەمىتىپ، كورەرمەنگە شىعارمانىڭ نەگىزگى يدەياسىن تولىق تۇسىنۋگە كەدەرگى كەلتىرەدى.

بۇدان بولەك ساحنالىق شەشىمدەرگە قاتىستى ماڭىزدى ءبىر جايتتى اتاپ وتكەن ءجون. شىعارمادا اق راۋشان گۇلدەر – باستى كەيىپكەردىڭ ماحابباتقا ادالدىعىن بىلدىرەتىن، تەرەڭ سيمۆولدىق مانگە يە دەتال. ولار ايەل سەزىمىنىڭ تۇراقتىلىعىن، جازۋشىعا دەگەن وزگەرمەس بەرىلگەندىگىن ايقىندايدى.

الايدا سپەكتاكلدە بۇل ەلەمەنت تەك رەكۆيزيت دەڭگەيىندە قالىپ قويعان: ساحنادا كورىنگەنىمەن، ونىڭ سيمۆولدىق سالماعى اشىلمايدى. قويىلىم سوڭىنداعى بەيتانىس ايەلدىڭ: «ەندى ساعان بۇل اق راۋشان گۇلدەردى جىل سايىن كىم سىيلايدى؟» دەگەن سۇراعى ايتىلعانىمەن، ول گۇلدەردىڭ جازۋشىعا جىل سايىن سىيلانىپ تۇرعاندىعى نەمەسە شىعارماداعى دراماتۋرگيالىق ماڭىزى ساحنالىق ارەكەتتە كورىنىس تاپپايدى. سونىڭ سالدارىنان بۇل دەتال ءوز ءمانىن جوعالتىپ، تەك دەكوراتيۆتىك سيپاتتا قالادى.

سۋرەت: تەاتردىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىنان الىندى.

مۋزىكالىق جانە جارىقتىق شەشىمدەر دە پسيحولوگيالىق شيەلەنىستى تەرەڭدەتۋگە ەمەس، فوندىق قىزمەت قانا اتقارادى. حورەوگرافيالىق كورىنىستەر قويىلىمنىڭ ىشكى ىرعاعىمەن تولىق قابىسپايدى، قيسىنسىز قيمىل كوپ، كەي تۇستا شارتتىلىق باسىم تۇسەدى.

جالپى العاندا، جاستار تەاترى ۇسىنعان “بەيتانىس ايەلدىڭ حاتى” قويىلىمى فورمالىق ىزدەنىستەرگە يە بولعانىمەن، مازمۇندىق تەرەڭدىك پەن پسيحولوگيالىق تۇتاستىقتى تولىق دەڭگەيدە ساقتاي الماعان. ال كەز كەلگەن كوركەم تۋىندى سىرتقى فورماعا عانا سۇيەنگەن ساتتە ءوزىنىڭ سالماعىنان ايىرىلادى.

سوندىقتان بۇل سپەكتاكل ستەفان تسۆەيگتىڭ تەرەڭ پسيحولوگيالىق پروزاسىن ساحنالىق كەڭىستىكتە تولىق يگەرە الماعان رەجيسسەرلىك ىزدەنىستىڭ كورىنىسى رەتىندە قابىلدانادى.

جۇلدىز كاپەزوۆا، تەاترتانۋشى

Abai.kz