ءماجىلىس دەپۋتاتى “Amanat” پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى جارقىنبەك امانتايۇلى ايدا بالاەۆاعا وتاندىق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن حالىقارالىق ۇەۇ وكىلدىكتەرىن شەتەلدەن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى تۋرالى دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپتى. ءبىز اتالعان دەپۋتتاتتىق ساۋالدىڭ تولىق نۇسقاسىن وقىرمان تالقىسىنا ۇسىنامىز.

امانتايۇلى جارقىنبەك (قاز.)

​قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭپرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى
ا.ع. بالاەۆاعا

دەپۋتاتتىق ساۋال

قۇرمەتتى ايدا عالىمقىزى!

شەتەل مەملەكەتتەرى مەن حالىقارالىق ۇيىمدار قازاقستانداعى گرانتتىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن قوماقتى قاراجات بولەدى.

ارينە، ەلىمىزدە شەتەلدىك قاراجات ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان الەۋمەتتىك ماڭىزى بار گرانتتىق جوبالاردىڭ وڭ ناتيجەلەرى كوپ. مۇنداي جوبالارعا جانە ولاردىڭ ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىلۋىنا قاتىستى ەشقانداي نارازىلىق جوق.

الايدا، شەتەلدىك گرانتتىق قارجىلاندىرۋ تەتىگى «جۇمساق كۇشتىڭ» قۇرالى رەتىندە دە پايدالانىلاتىنى جاسىرىن ەمەس. كەيبىر جاعدايلاردا مۇنداي قارجىلاندىرۋ ەلىمىزدە قوعامدىق كەلىسىمدى السىرەتۋگە، قازاقستاندىق قوعامدىق قۇندىلىقتار مەن مەملەكەتتىك مۇددەلەرگە قايشى كەلەتىن بوگدە كوزقاراستار مەن شەتەلدىك ساياساتتى ىلگەرىلەتۋگە باعىتتالۋى مۇمكىن.

وسىعان بايلانىستى قازاقستانداعى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى (ۇەۇ) شەتەلدىك قارجىلاندىرۋدى باقىلاۋ سالاسىنداعى قولدانىستاعى زاڭناماعا تالداۋ جۇرگىزىلدى.

تالداۋ ناتيجەسىندە بۇل سالاداعى زاڭنامانىڭ ايتارلىقتاي شەكتەۋلى ەكەنى جانە مەملەكەتتىڭ مۇددەلەرىن ءتيىستى دەڭگەيدە قورعاۋدى قامتاماسىز ەتپەيتىنى انىقتالدى.

مۇنداي قورىتىندى كەلەسى فاكتىلەرگە نەگىزدەلدى.

بىرىنشىدەن. شەتەلدىك قارجىلاندىرۋ الاتىن ۇەۇ قىزمەتى ەلىمىزدە سالىق كودەكسىمەن جانە قارجى ءمينيسترىنىڭ بۇيرىقتارىمەن رەتتەلەدى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى سالىق كودەكسىنىڭ 56-بابىنىڭ 9-تارماعىنا سايكەس قازاقستاندىق ۇەۇ مەن حالىقارالىق ۇەۇ وكىلدىكتەرى شەتەلدىك قارجىلاندىرۋ تۋرالى اقپاراتتى مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنا تەك قىزمەتتىڭ ءۇش ءتۇرى بويىنشا عانا ۇسىنادى. ولار:

– زاڭ كومەگىن كورسەتۋ; قوعامدىق پىكىردى زەرتتەۋ جانە ساۋالناما جۇرگىزۋ، سوتسيولوگيالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ;

– اقپاراتتى جيناۋ، تالداۋ جانە تاراتۋ.

اتالعان تىزىمگە كىرمەيتىن بارلىق وزگە قىزمەت تۇرلەرى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باقىلاۋىنان تىس قالىپ وتىر.

مىسالى، مەملەكەتتىڭ مۇددەلەرىنە قايشى كەلەتىن جوبا قايىرىمدىلىق قىزمەت رەتىندە كورسەتىلىپ قارجىلاندىرىلۋى مۇمكىن.

ەكىنشىدەن. قارجى مينيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ بانك وپەراتسيالارى تۋرالى اقپاراتقا قولجەتىمدىلىگى جوق جانە ول ۇەۇ قىزمەتىن باقىلامايدى. سوندىقتان قانداي ۇيىمداردىڭ سالىقتىق ەسەپتىلىك تاپسىرۋى قاجەتتىگى تۋرالى شەشىم قابىلداي المايدى.

شەتەلدىك كوزدەردەن تۇسەتىن قاراجاتتىڭ كەلىپ ءتۇسۋى مەن قوزعالىسىن باقىلاۋ قۇقىعى قارجىلىق مونيتورينگ جانە بانك قاداعالاۋى ورگاندارىنا – قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگىنە، قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنە جانە ۇلتتىق بانككە بەرىلگەن.

الايدا بۇل ورگانداردىڭ مۇنداي اقپاراتتى جۇيەلى تۇردە ۇسىنۋعا نەمەسە ءوزارا الماسۋعا وكىلەتتىگى جوق. بۇل تەك جەكەلەگەن تۇلعالارعا قاتىستى باس پروكۋراتۋرا ارقىلى سالىق ورگانىنىڭ سۇراۋى نەگىزىندە عانا مۇمكىن.

ناتيجەسىندە سالىق ورگاندارىنىڭ شەتەلدىك كوزدەردەن جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قارجى الۋى تۋرالى وزەكتى اقپاراتقا تۇراقتى قولجەتىمدىلىگى جوق. بۇل ماسەلە نورماتيۆتىك تۇرعىدان رەتتەلمەگەن.

ۇشىنشىدەن. سالىق ورگاندارى شەتەلدىك قارجىلاندىرۋ الاتىن جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ ءتىزىلىمىن جۇرگىزىپ، ونى جارتى جىل سايىن جاريالايدى. الايدا بۇل ءتىزىلىم ناقتى جاعدايدى تولىق كورسەتپەيدى.

اعىمداعى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى 2025 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىجىلدىعى بويىنشا مونيتورينگ ناتيجەلەرى نەگىزىندە كەزەكتى ءتىزىلىمدى جاريالادى.

تىزىلىمگە بار بولعانى 155 شەتەلدىك قارجىلاندىرۋ الۋشى ەنگىزىلگەن. ولار شامامەن 12 ملرد تەڭگە كولەمىندە قاراجات العان.

تورتىنشىدەن. شەتەلدىك قارجىلاندىرۋ تۋرالى ەسەپتى ۋاقىتىلى نەمەسە تولىق ۇسىنباعانى ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنىڭ 460-1-بابىنا سايكەس اكىمشىلىك ايىپپۇلدان باستاپ قىزمەتىن توقتاتا تۇرۋعا دەيىنگى جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلگەن.

الايدا اتالعان باپتى قولدانۋ تاجىريبەسى ونى ىسكە اسىرۋدىڭ كۇردەلى ەكەنىن كورسەتەدى. وزدەرىنىڭ «كىناسىزدىگىن» دالەلدەۋ بارىسىندا ۇەۇ وكىلدەرى سالىق كودەكسىندەگى ەسەپتىلىك تەك جوعارىدا اتالعان ءۇش قىزمەت تۇرىمەن اينالىساتىن ۇيىمدار مەن تۇلعالارعا عانا قاتىستى دەگەن تالاپقا سۇيەنەدى.

جۇرگىزىلگەن تالداۋ ناتيجەلەرى مەملەكەتتىك ورگانداردا وتاندىق ۇەۇ مەن حالىقارالىق ۇەۇ وكىلدىكتەرىنىڭ شەتەلدىك قارجىلاندىرىلۋى تۋرالى وبەكتيۆتى ءارى تولىق اقپارات جوق ەكەنىن، ال مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىنداعى جەدەل اقپارات الماسۋ بانك قۇپياسى قاعيداتىمەن شەكتەلەتىنىن كورسەتەدى.

وسىعان بايلانىستى تومەندەگىلەردى قاراستىرۋ قاجەت دەپ سانايمىز:

1. ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ قىزمەت تۇرىنە قاراماستان بارلىق ۇەۇ-نىڭ شەتەلدىك قارجىلاندىرىلۋىن باقىلاۋىنا مۇمكىندىك بەرۋ ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى سالىق كودەكسىنىڭ 56-بابى 9-تارماعىنداعى ناقتىلاۋشى ەرەجەلەردى الىپ تاستاۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ.

2. ۇەۇ-مەن ءوزارا ءىس-قيمىل سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ شەتەلدىك جوبالاردى ىسكە اسىرۋدى باقىلاۋ جونىندەگى وكىلەتتىكتەرىن قايتا قاراۋ.

3. مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنىڭ قارجىلىق مونيتورينگ جانە بانك قاداعالاۋى ورگاندارىنان وزەكتى اقپاراتتى تۇراقتى نەگىزدە الۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ولاردىڭ وكىلەتتىكتەرىن كەڭەيتۋ.

قۇرمەتپەن، «AMANAT» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى ج. امانتايۇلى

Abai.kz