(ءماجىلىستىڭ قوعامدىق پالاتاسىمەن قوشتاسۋ)

(بۇل جەردە حەمينگۋەيلىك «قارۋ» دەگەن ءسوزدى مەن ميليتاريستىك ەمەس، دەموكراتيالىق ماعىنادا قولدانىپ وتىرمىن: حالىق پەن بيلىك ءبىر-بىرىنە قارسى قارۋ قولدانباۋى ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك جانە قوعام مەن وكىمەت اراسىنداعى اشىق تا بۇكپەسىز ديالوگتى ەڭ مىقتى دەموكراتيالىق «قارۋ» رەتىندە نەگە قابىلدامايمىز  دەگەن ساۋالدار تۇرعىسىندا).

بۇگىن ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن ءماجىلىس قوعامدىق پالاتاسىنىڭ سوڭعى وتىرىسىندا سويلەۋىم كەرەك بولعان ءسوزىمنىڭ تەزيستەرى

(استانادا وتەتىن جيىنعا شاقىرىلدىم، بىراق بەلگىلى ءبىر سەبەپتەرمەن وعان قاتىسا المايتىن بولعاسىن، ءسوزىمدى جازباشا تۇردە ۇسىنىپ وتىرمىن):

كۇن تارتىبىنە قاراسام، بۇگىن ءبىز ءماجىلىس قوعامدىق پالاتاسىمەن قوشتاسقالى وتىر ەكەنءبىز. ءيا، ەلدەگى كۇردەءلى ساياسي وزگەرىستەر سوعان اكەلىپ سوقتى.

قوشتاسۋدىڭ ەكى ءتۇرى بولادى. بىرىندە ادام بىرەۋمەن، نە ءبىر ورتا نە قۇرىلىممەن ءوز ەركىمەن، ەشكىمنءىڭ زورلاۋىنسىز قوش ايتىسادى. ول – سول ادامنىڭ تاڭداۋى.

ەكىنشىسىندە – ادام وسىنىڭ بارىمەن باسقا بىرەۋدىڭ پارمەنىن ورىنداپ قوشتاسادى. پارمەننىڭ نە ءومىر قاجەتتىلىكتەرءىءنىڭ مىقتىلىعى سونداي، كەيدە ادام وزگەنىڭ ايتقانىنان شىعا الماي، ومىرلىك ۇستانىمدارى مەن پرينتسيپتەرىنەن دە باس تارتىپ جاتادى. بۇگىنگى الماعايىپ كەزەڭدە وعان كوز بەن قۇلاق ۇيرەندى. ول بولسا، سول ادامنىڭ ەمەس، وزگەنىڭ نەمەسە جۇيەنىڭ تاڭداۋى.

بۇگىن ءماجىلىس قوعامدىق پالاتاسىمەن (مقپ) ءبىز ءوز ەركىمىزبەن ەمەس، بۇگىنگى بيلىكتىڭ قالاۋىمەن قوش ايتىسقالى جاتىرمىز. سونى الدىمەن اشىق ايتىپ قويعىم كەلەدى.

بۇگىنگى پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسىندا بالاما پىكىر يەلەرءى جوقتىڭ قاسى بوپ تۇرعان شاقتا مقپ ءوزىنىڭ ءپوزيتيۆتى ءارى پروگرەسسيۆتى ءرولىن تولىققاندى ءارى تولىقماندى اتقارا الدى دەپ سانايمىن.

ويتكەنى ونىڭ قۇرامىندا اتى ەلگە تانىمال قايراتكەرلەر، قاراپايىم ادام ءۇشىن قىزىقتى بولسا دا, قوعام ءۇشىن قاۋىپتى حايپ قۋمايتىن، پوپۋليزمنەن مۇلدەم ادا, تەرەڭ ويلى ساراپشىلار مەن مايتالمان ماماندار جينالدى.باسقاسىن ايتپاعاندا، مقپ مۇشەلەرى – باق پەن الەۋمەتتىك جەلىلەردە ەڭتانىمال ءارى سۇراق قويۋشىلار تاراپىنان سويقان سۇرانىسقا يە تۇلعالار. دايەكسوز كەلتىرۋ جاعىنان ولار جوعارى جاققا جالتاقتاعان سەناتتىڭ دا، ءماجىلىستىڭ دە كوپتەگەن مۇشەلەرىنەن اسىپ تۇسكەنىن مويىنداۋ كەرەك.

قۇرىلعالى بەرى مقپ قانشاما ماڭىزدى زاڭ جوبالارىن قاراستىردى، قانشاما قۇندى ۇسىنىستار مەن تۇزەتۋلەر ەنگىزدى دەسەڭىزشى (ول تۋرالى مقپ باسشىلىعىنىڭ بۇگىنگى ەسەبىندە ايتىلاتىن بولار)?!

شىن مانىندە مقپ ءماجىلىستىڭ ساپالى دا سارابدال، ساياسي جاعىنان سىپايى بولسا دا، ءوز مىنەزى مەن ۇستانىمى بار, ساليقالى ساراپتاما توبىنىڭ ءرولىن اتقارىپ كەلدى. سونى مويىنداۋ كەرەك.

ورايى كەلگەن سوڭ ايتارىم سول: مەنى مقپ قاتارىنا سىرتتاي تانىسام دا، بۇرىن-سوڭدى ءوزىم كەزدەسىپ كورمەگەن ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ شاقىرعان بولاتىن. سول ءۇشىن ول ازاماتقا العىسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى.

مقپ مۇشەسى رەتىندە تۇسىنگەنىم سول: زاڭ شىعارۋ ءىسى ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلمەيتىن، تەرەڭ ءبىلىم مەن بىلىكتىلىكتى، جۇزدەگەن بەتتەن تۇراتىن زاڭ جوبالارى مەن ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ سول قۇجاتقا بەرگەن نەگىزدەمەلەرى مەن تۇسىنىكتىمەلەرىن ۇعىنۋ ءۇشىن قاجەت اسا زور ىجداعاتتتىلىق پەن شىدامدىلىقتى، حالىقارالىق تاجىريبەدەن حاباردار بولۋدى تالاپ ەتەتىن وتە-موتە قيىن شارۋا ەكەن.

سول سەبەپتى پارلامەنت كاسىبي بولۋى كەرەك دەگەن ويدى مەن دە قولدايمىن. «شىمشىقتى سويسا دا، قاساپشى سويسىن» دەگەن ءسوز وسى جەردە ابدەن ورىندى!

مقپ مۇشەسى رەتىندە ازاماتتاردان، سونىڭ ىشىندە، ادىلەتسىزدىكتەن زارداپ شەككەندەردىڭ (اراسىندا تۇرمەدە وتىرعاندار دا بار) ارىز-شاعىمدارىمەن دە جۇمىس ىستەپ، رەسمي مارتەبەمدى پايدالانىپ، ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا حات جولداپ، سول ادامدارعا قول ۇشىن بەرە العانىم – ءومىر بويى ادىلەتسىزدىكپەن كۇرەسىپ كەلە جاتقان مەن ءۇشىن ەرەكشە ماقتانىش پەن ابىروي!

مىنە، ەلدەگى ساياسي وزگەرىستەرگە ساي مقپ بۇگىن ءوز جۇمىسىن دوعارادى. كونستيتۋتسيانى، سوعان نەگىزدەلگەن زاڭداردى سىيلايتىن ازامات رەتىندە ءبىزدىڭ بۇل شىندىقپەن كەلىسپەسكە امالىمىز جوق.

ەندىگى اڭگىمە مىنادا: قوعام مەن بيلىك اراسىندا بولۋعا تءيىس وركەنيەتتى ديالوگ قالايشا ءجۇزەگە اسۋى ءتيىس؟

ءيا، جاڭا پارلامەنت – قۇرىلتاي سايلاۋى وتەدى.

جاڭا تالاپتار بويىنشا ماجوريتارلىق جۇيە جويىلدى. سول سەبەپتى بولاشاق قۇرىلتايدا ايماقتاردىڭ مۇددەسى قالايشا جۇيەلى جانە تاباندى تۇردە قورعالادى؟ مەنىڭشە، سونىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرىن وسى باستان ويلاستىرۋ قاجەت، ماسەلەن, پارتيالىق تىزىمدەردە ايماق وكىلدەرىنە بەلگىلى بءىر كۆوتا بەرۋ ارقىلى دەگەندەي...

ءيا، حالىق كەڭەسى سەكىلدى جاڭا ورگان قۇرىلادى. بىراق تا ونىڭ قۇرامىنا ەنەتىن ادامدار قوعامنىڭ ءارتۇرلى توپتارىنىڭ وكىلدەرى بولا ما، الدە بيلىكتىڭ كەز-كەلگەن باستاماسىن قولداۋعا قاشان دا ءازىر ادامدار بولا ما؟ بۇل دا ۇلكەن سۇراق.

مەنىڭشە، جاڭا قازاقستان قۇرۋدا ءبىر ولقىلىق بار.

قوعام شىنىمەن قاق جارىلعان: ءبىر توپ بيلىككە شاڭ جۋىتپايدى, ياعني، وكىمەتتىڭ «جاقسىلىعىن اسىرىپ، جاماندىعىن جاسىرۋعا» بەيىم. نەمەسە باس بيلىكتەن دامەلى بەلگىلى ءبىر توپتىڭ سويىلىن سوعادى،

ەكىنشى توپ بيلىكتىڭ كەز كەلگەن قادامىنا جاراتپاي، تەك قانا سىناۋعا بەيىم.

الايدا قوعامدىق-ساياسي شىندىق سول: وسى ەكەۋىمەن بىرگە، وسى جىلدارى قوعامدا ءۇشىنشى توپ قالىپتاسىپ قالدى. مەن ول توپتى «تسەنتريستەر» دەپ اتار ەدىم. ولاردىڭ ۇستانىمى – «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت، نۇرى تاسىسىن، جاماننىڭ جاماندىعىن ايت، قۇتى قاشسىن». وكىنىشكە وراي، وسى توپ قۇقىقتىق، ساياسي تۇرعىدان لەگيتيمدى بولا الماي كەلەدى. قاراپ وتىرسام، بولاشاق حالىق كەڭەسىندە دە ولارعا لايىقتى ورىن جوق سياقتى: ءبارى بيلىكشىل، وكىمەتتى سىناي قالسا, تەك قانا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ رۇقساتىمەن عانا ءتىل قاتا الاتىن كۇشتەر عانا بۇگىنگى بيلىككە جاعىپ وتىرعان سىقىلدى.

ماسەلەن, مقپ مۇشەسى رەتىندە كونستيتۋتسيا جوباسى جانە ودان تۋىندايتىن زاڭداردىڭ مقپ-نى اتتاپ وتكەنىن دۇرىس دەپ سانامايمىن. مۇنداي اسا ماڭىزدى قۇجاتتار قوعامنىڭ بارلىق سەگمەنتتەرىنىڭ جان-جاقتى تالقىلاۋىنان ءوتۋى كەرەك ەدى. بۇل دا بولسا، مقپ-نىڭ كەمشىلىگى دەپ ويلايمىن.

كۇنى كەشە باق ەندىگى جەردە ەلىمىزدە اۋدان، قالا اكىمدەرى سايلانبايتىن بولدى دەپ جاتىر. سول قۇجاتتىڭ جوباسىن نەگە مقپ تالقىلامادى؟

جاڭا قازاقستانعا، ءسوزسىز، جاڭا يدەيالار مەن وزگەرىستەر كەرەك-اق. الايدا، ءبىر سۇراق ءدۇيىم جۇرتتى مازالاۋدا: نەگە بىزدە باستى ساياسي باستامالار تەك قانا جوعارىدا تۋىندايدى؟ نەلىكتەن ولار پليۋراليستىك قوعامنىڭ ونە بويىنان باستاۋ المايدى؟

ەرلان جاقانۇلى! وزىڭىزبەن العاش كەزدەسكەندە، مەن: «بىزدە ساياسات... ساياسي تەحنولوگياعا اينالىپ كەتتى. بيلىك وسى ەكەۋىن شاتاستىرىپ ءجۇر»، – دەپ ەدىم. ول ءسوزىمدى ءسىز پرەزيدەنتكە جەتكىزدىڭىز بە، جوق پا، ايتپادىڭىز. وكىنىشكە وراي، وسى ۋاقىت ىشىندە كوپ نارسە وزگەرە قويمادى...

ءسوز جوق، بيلىك ورنىقتىرىپ جاتقان «ءتارتىپ پەن زاڭ» قاعيداتى وزەكتى. تاۋەلسىزدىگىمىزگە ىشتەن دە، سىرتتان دا قاۋىپ ءتونىپ تۇرعانى راس. بىراقماسەلەنىڭ ەكىنشى جاعى بار: ارتىق قىلامىز دەپ، تىرتىق قىلمايىق، ياعني ءتارتىپ پەن زاڭدى ورناتامىز دەپ، ەجەلدەن كەلە جاتقان دالا دەموكراتياسىنا، ءسوز بوستاندىعىنا, بيلىكتىڭ بارلىق ورگاندارىنا (اۋىل اكىمىنەن باستاپ پرەزيدەنتكە دەيىن!) سىندارلى دا ورىندى سىن، بالاما پىكءىر مەن ۇسىنىس ايتا الۋ قاقىمىزعا وبال جاساپ المايىق!

ماسەلەن، مەن دە ەسكى قازاقستان تاراپىنان ساياسي رەۆانش قاۋپى بار دەپ ويلايمىن. الايدا، ول كەرتارتپا، رەگرەسسيۆتى كۇشتەر مەن ەل ىشىندەگى مەملەكەت پەن ۇلتتىڭ مۇددەسىن جوعارى قويىپ، بيلىككە سىن، بالاما پىكىر ايتىپ جۇرگەن ادال كۇشتەر مەن ازاماتتاردى شاتاستىرۋعا بولمايدى. ول ەكەۋى – ەكى بولەك نارسە!

ءبىر نارسە انىق: جاڭا، ادىلەتتى قازاقستان ەسكى قازاقستاننىڭ كەمشىلىكتەرىن قايتالاماۋى كەرەك.

وكىنىشكە وراي، كوپ جاعداي ءوزىمىز باستان وتكەرگەن سول كەلەڭسىز كەزەڭدى ەسكە سالادى. ماسەلەن، بيلىكتىڭ كەز كەلگەن باستاماسىن قوعام تايلى تۇياعىمەن، بوركىن اسپانعا لاقتىرىپ، قولداپ جاتىر دەگەن يدەولوگەما. پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ ءوزى «ءارتۇرلى پىكىر – ءبىرتۇتاس ۇلت»، «ەستيتىن مەملەكەت» دەگەن وتە-موتە ورىندى ءارى وزەكتى قاعيداتتاردى ۇسىندى ەمەس پە؟ الايدا ول قۇندىلىقتار تولىقتاي ءومىر زاڭىنا اينالدى دەپ سەنىمدى تۇردە ايتا الامىز با؟ قايدام...

ءمىنە، وسى جانە باسقا دا كەمشىلىكتەر قايتالانباۋ ءۇشىن جاڭا قازاقستان قۇرىلىسشىلارى ءۇش جىلداي قىزمەت اتقارىپ، قۇرامى ءبىرشاما پليۋراليستىك بولعان، قوعام مەن بيلىك اراسىندا التىن كوپىر بولۋعا تالپىنىس جاساعان ءماجىلىستىڭ قوعامدىق پالاتاسىنىڭ تاجىريبەسىنەن تاعىلىم السا، ارتىق بولماس ەدى.

ءامىرجان قوسان،

ءKۇنى بۇگىنگە دەيىن ءماجىلىس قوعامدىق پالاتاسىنىڭ مۇشەسى

Abai.kz