2026 جىل قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن ءارتاراپتاندىرۋ ساياساتىنىڭ تيىمدىلىگىن دەكلاراتسيالار ارقىلى ەمەس، ناقتى ناتيجەلەر نەگىزىندە باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ماڭىزدى كەزەڭگە اينالىپ وتىر.  بۇل ۇدەرىس شيكىزات نارىقتارىنداعى قۇبىلمالىلىق، مۇناي سەكتورىنان تۇسەتىن كىرىستەردىڭ قىسقارۋى جانە ءوندىرۋشى سالالارعا تۇسەتىن سىرتقى قىسىم جاعدايىندا جۇزەگە اسۋدا. وسىنداي كۇردەلى كەزەڭدەردە ەكونوميكانىڭ ىشكى ءوسۋ كوزدەرىنە سۇيەنە الۋ قابىلەتى ايقىن كورىنەدى.

العاشقى بەس ايدا ەكونوميكالىق ءوسۋ ءبىرىنشى توقساندا تىركەلگەن 3%-دان جانە قاڭتار-ساۋىردە بايقالعان 3,6%-دان بىرتىندەپ ۇدەۋىن جالعاستىرا وتىرىپ، 3,7%-دى قۇرادى. اتالعان ءوسىم قارقىنى قالىپتى دەڭگەيدە كورىنگەنىمەن، ونىڭ ساپالىق مازمۇنى ەرەكشە ماڭىزعا يە.

شىن مانىندە، قازاقستان ەكونوميكاسى مۇناي سەكتورىنا بۇرىنعى تاۋەلدىلىكتى بىرتىندەپ ورنىقتى دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باسۋدا. ۇزاق جىلدار بويى مۇناي سالاسى ەكسپورتتىق كىرىستەر ارقىلى جانە جاناما تۇردە ۇلتتىق قوردان تۇسەتىن ترانسفەرتتەر، مەملەكەتتىك شىعىستار جانە ينفراقۇرىلىمدىق باعدارلامالار ارقىلى ەكونوميكانى كەڭەيتۋدىڭ نەگىزگى تەتىگى بولىپ كەلدى. مۇنداي مودەل جوعارى باعا كەزەڭدەرىندە جىلدام ءوسۋدى قامتاماسىز ەتتى، بىراق سونىمەن بىرگە شيكىزات كونيۋكتۋراسىنا تاۋەلدىلىك كۇشەيتتى.

قازىرگى كەزەڭدە جاعداي بىرتىندەپ وزگەرۋدە. ۇستامدى بيۋدجەت ساياساتى مەن ۇلتتىق قوردان بولىنەتىن ترانسفەرتتەر كولەمىنىڭ قىسقارۋى جاعدايىندا ەكونوميكانىڭ ءوسىمى ۇزاق جىلدار بويى شيكىزات سەكتورىمەن سالىستىرعاندا ەكىنشى كەزەكتە قالىپ كەلگەن سالالاردىڭ دامۋىمەن قامتاماسىز ەتىلىپ وتىر. بۇل تۇرعىدا وڭدەۋ ۇدەرىسىنىڭ جاي-كۇيى نەگىزگى كورسەتكىش رەتىندە ايقىندالادى.

ەكونوميكانىڭ ءدال وسىنداي ترانسفورماتسياسىن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە ەرەكشە اتاپ ءوتتى. بۇل جەردە جەكەلەگەن سالالاردىڭ ءوسىمى عانا ەمەس، ونىمدىلىككە، تەرەڭ وڭدەۋگە جانە جوعارى قوسىلعان قۇنى بار ءونىم شىعارۋعا نەگىزدەلگەن جاڭا ەكونوميكالىق مودەلدى قالىپتاستىرۋ تۋرالى ءسوز بولىپ وتىر. سول سەبەپتى وڭدەۋ ونەركاسىبى، ينۆەستيتسيالار مەن ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ قازىرگى كورسەتكىشتەرى ءوز الدىنا عانا ماڭىزدى ەمەس. ولار ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ باعىتىنىڭ ستراتەگيالىق ماقساتتان ناقتى پراكتيكالىق ناتيجەگە اينالا باستاعانىنىڭ ينديكاتورىنا اينالۋدا.

ينۆەستيتسيالىق ديناميكا قۇرىلىمدىق وزگەرىستەردىڭ قوسىمشا ايعاعى بولىپ تابىلادى. بەس ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار 7%-عا ءوستى، بۇل رەتتە جەكە ينۆەستيتسيالار 17,4%-عا ۇلعايدى. قاراجات ەنەرگەتيكاعا، تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمعا، كولىك سالاسىنا، اۋىل شارۋاشىلىعىنا جانە وڭدەۋ ونەركاسىبىنە بەلسەندى باعىتتالدى. بۇل دەگەنىمىز، وندىرىستىك بازانى كەڭەيتۋ تەك مەملەكەتتىك شىعىندارمەن عانا ەمەس، بيزنەستىڭ ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىگىمەن دە قامتاماسىز ەتىلەدى.

بەس ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ونەركاسىپتىك ءوندىرىس قالپىنا كەلتىرۋدى جالعاستىرا وتىرىپ، 2,5%-عا ءوستى. بۇل رەتتە ءوندىرىس 9%-عا وسكەن وڭدەۋ ونەركاسىبى ءوسۋدىڭ نەگىزگى درايۆەرى بولىپ قالا بەرەدى.بۇل تەك ستاتيستيكالىق جاي جاقسارۋ عانا ەمەس، قايتا وڭدەۋدىڭ دەربەس ءرول اتقارا باستايتىن ونەركاسىپتىك ءوسۋدىڭ جاڭا قۇرىلىمىنىڭ قالىپتاسۋى.

جەدەلدەتۋ بىردەن بىرنەشە سالادا بايقالۋى وتە ماڭىزدى. ماشينا جاساۋ ءوندىرىستى 22,2%-عا، تاماق ونىمدەرىن ءوندىرۋدى 14,3%-عا، حيميا ونەركاسىبىن 17,8%-عا، ال قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ەداۋىر بولىگىن قامتيتىن وزگە دە مەتالل ەمەس مينەرالدى ونىمدەردى ءوندىرۋدى 18,7%-عا ۇلعايتتى. مۇنداي كەڭ اۋقىمدى ءوسىم وتە ءماندى. ادەتتە، ەكسپورتتىق شيكىزات مودەلىنەن ىشكى ءوندىرىس پەن وڭدەۋدىڭ كۇردەلى جۇيەسىنە وتە باستاعان ەكونوميكا ءدال وسىلاي كورىنەدى.

بىراق بۇل جەردە ەڭ ماڭىزدىسى ونەركاسىپتىڭ ءوسۋى ەمەس، ونىڭ ەلدىڭ ەكسپورتتىق قۇرىلىمىنا ۇزاق مەرزىمدى سالدارى بولىپ تابىلادى. قازاقستان تۇراقتى شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى قالىپتاستىرۋعا قابىلەتتى سەگمەنتتەردى بىرتىندەپ كەڭەيتۋدە. بۇل ەندى ءداستۇرلى مەتاللۋرگيا نەمەسە استىق تۋرالى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار تەرەڭدەتىلگەن قايتا وڭدەۋ ونىمدەرى - ماشينا جاساۋ، حيميا، قۇرىلىس ماتەريالدارى، اگرووڭدەۋ، فارماتسەۆتيكا جانە جەكە تۇتىنۋ تاۋارلارى تۋرالى.

جاڭا ونەركاسىپتىك جوبالاردى ىسكە اسىرۋ قوسىمشا فاكتورعا اينالۋدا. بيىل جالپى قۇنى شامامەن 1,7 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن 200-گە جۋىق جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانۋدا. ونىڭ ىشىندە 3,2 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن قۇرۋمەن قۇنى 165,5 ملرد تەڭگە بولاتىن 50 جوبا پايدالانۋعا بەرىلدى.

بۇل ۇدەرىستە ماشينا جاساۋ ەرەكشە ءرول اتقارادى. كولىك دالىزدەرىن دامىتۋ، تەمىرجول ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ جانە ورتالىق ازياداعى اگرارلىق سەكتوردى جاڭارتۋ تەحنيكاعا، جابدىققا جانە كولىك شەشىمدەرىنە تۇراقتى وڭىرلىك سۇرانىستى قالىپتاستىرادى. قازاقستان بىرتىندەپ وسى نارىقتىڭ ءبىر بولىگىن يەلەنۋگە مۇمكىندىك الادى.

ماشينا جاساۋدىڭ نەگىزگى درايۆەرى اۆتوموبيل جاساۋ بولىپ قالا بەرەدى. بەس ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اۆتوموبيل ءوندىرىسى 31,1%-عا ءوستى، قوسىمشا ۇلەستى ماشينالار مەن جابدىقتاردى جوندەۋ جانە ورناتۋ قامتاماسىز ەتتى، وندا شىعارىلىم 35,4%-عا ءوستى.

حيميا ونەركاسىبىندە دە وسىنداي الەۋەت ساقتالۋدا. قايتا وڭدەۋ تەرەڭدەگەن سايىن ەل شيكىزاتتى عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە ەكسپورتتىق كىرىستىڭ ساپاسىن تۇبەگەيلى وزگەرتەتىن قوسىلعان قۇنى جوعارى ونىمدەردى دە ەكسپورتتاي الادى.

ازىق-تۇلىك ونەركاسىبىندەگى ءوسىم دە ەرەكشە نازار اۋدارۋعا لايىق. ازىق-تۇلىككە جاھاندىق سۇرانىستىڭ ارتۋى اياسىندا قازاقستان اگرووڭدەۋ ونىمدەرىن جەتكىزۋشى رەتىندە، ەڭ الدىمەن، ورتالىق ازيا، قىتاي جانە تاياۋ شىعىس نارىقتارىندا پوزيتسياسىن بىرتىندەپ كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك الادى.

تاماق ونەركاسىبىنىڭ ءوسۋى تەك ىشكى سۇرانىسقا عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ءونىمنىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىنىڭ ءوندىرىسىن كەڭەيتۋگە دە سۇيەنەدى. دايىن مال ازىعىن شىعارۋ 38,9%–عا، وسىمدىك جانە جانۋار مايلارى مەن مايلارى 22,6%–عا، ەت وڭدەۋ جانە ەت ونىمدەرىن ءوندىرۋ 20,8%-عا ءوستى.

شىن مانىندە، ءبىز ەكونوميكانىڭ ىشكى وندىرىستىك كونتۋرىن بىرتىندەپ كەڭەيتۋ تۋرالى ايتىپ وتىرمىز. بۇگىندە ءدال وسى تۇراقتىلىقتىڭ باستى كورسەتكىشىنە اينالۋدا. قۇرىلىستىڭ (+13,4%), كولىك پەن قويمانىڭ (+8,4%), ساۋدانىڭ (+5,6%) جانە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ (+3,6%) ءوسۋى وڭدەۋ ءۇشىن قوسىمشا ىشكى سۇرانىستى تۋدىرادى. ناتيجەسىندە ەكونوميكا ينفراقۇرىلىم، لوگيستيكا، ونەركاسىپ جانە ىشكى تۇتىنۋ ءبىر-ءبىرىن قولداي باستايتىن ۇزاق وندىرىستىك تىزبەكتەردى قۇرا باستايدى.

شيكىزاتتىق ەمەس ءوسۋدىڭ ورنىقتى ۇلگىلەرى ءدال وسىلاي قالىپتاسادى — جەكەلەگەن سالالار ەسەبىنەن ەمەس، ءوزارا بايلانىستى ىشكى ءوندىرىس جۇيەسىنىڭ پايدا بولۋى ارقىلى. بىرنەشە جىل بۇرىن مۇناي ءوندىرىسىنىڭ باياۋلاۋى بارلىق ونەركاسىپتىك ستاتيستيكانىڭ ناشارلاۋىن جانە ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ ايتارلىقتاي السىرەۋىن تىكەلەي بىلدىرەتىن. بۇگىندە جاعداي وزگەشە.

بۇل ۇدەرىستىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى - جەكە ينۆەستيتسيالاردىڭ ءرولىنىڭ ارتۋى. بەس ايدا ولار 17,4%-عا ءوسىپ، جالپى ەكونوميكا ديناميكاسىنان ەداۋىر وزىپ كەتتى. بۇل بيزنەستىڭ وڭدەۋ سالالارىن، لوگيستيكانى، تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى جانە اگرووڭدەۋدى ۇزاق مەرزىمدى دامۋدىڭ دەربەس باعىتتارى رەتىندە قاراستىرا باستاعانىن كورسەتەدى.

سوندىقتان 2026 جىلدىڭ العاشقى ايلارىن ءارتاراپتاندىرۋ كۋرسىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋدىڭ ەڭ ماڭىزدى كەزەڭدەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرۋعا بولادى. ازىرگە بۇل پروتسەسس ءالى اياقتالعان جوق، بىراق ونىڭ ناتيجەلەرى جەكەلەگەن سالالار ءوندىرىسىنىڭ ديناميكاسىندا عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ينۆەستيتسيالاردىڭ، ونەركاسىپتىك ءوندىرىستىڭ جانە ەلدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىنىڭ قۇرىلىمىندا دا بايقالا باستادى. ءدال وسى وزگەرىستەر ءارتاراپتاندىرۋ بىرتىندەپ تەك ستراتەگيالىق ماقسات بولۋدى توقتاتادى جانە ناقتى ەكونوميكالىق ستاتيستيكادا كورىنىس تابا باستايدى دەپ ايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

Abai.kz