مەن ءداۋ اعانىڭ اڭگىمە، ەسسە، پۋبليستيكالىق وي تولعامدارىنان تۇراتىن «ەرىكسىز ەلدەن كەتۋ» اتتى جيناعىن تولىق وقىپ شىقتىم. وقىپ شىقتىم دا، ۇلاعاتتى ۇستاز، پاراساتتى ادال دوسقا جولىققانداي ويىم ءوسىپ، كوز الدىمدا كىتاپ ەمەس ءبىر نۇرلى جول تارتىلىپ جاتقانداي سەزىمدە بولدىم. قۇدايداي شىنىمدى ايتسام، كىتاپتى وقىپ بولعانشا مۇقاباداعى سۋرەتكە زەيىن قويماپپىن، ەندى نازار سالسام، شىنىمەن مۇقابا تىسىندا نۇر ىشىندەگى ادام سۇلباسى، جارىق ءىز جانە سول ىزگە ىلەسكەن ادام سۋرەتى سالىنىپتى. بۇل حاھتىڭ نۇرىن ادامزاتقا جەتكىزۋشى راحمان ەلشىسى – اللانىڭ سۇيىكتى حابيبىسىنىڭ نۇرلى سۇلباسى جانە ونىڭ ۇممەتىنە ونەگە بولعان سۇننەتى، سونى باعدار تۇتقان ادامنىڭ تۋرا جولدا ەكەنىنىڭ سيمۆولى ەدى. شاكارىم اتامىز جازعان «انىق ادام» جولى. وقىپ شىققاسىن اياۋلى ۇستاز، ادال دوسپەن سۇحباتتا بولعانداي تولعانىسىم مەن اسەرلى سەزىمىمدى وقىرمانمەن بولىسكىم كەلدى.

اۆتوردىڭ بۇكىل شىعارماسى ءوزى باستان كەشكەن، كوڭىلگە تۇيگەن، دالەلدى اۋىزدان ەستىگەن، سوسىن دەر شاعىندا قاعازعا ءتۇرتىپ وتىرعان ەستەلىكتەرى مەن كۇندەلىكتەرى، ءوزىنىڭ ءوسۋ ىزدەرى، ۇلكەندى-كىشىلى شىنايى وقيعالار ارقىلى ۇلى اقيحاتتىڭ التىن مۇناراسىن سومداعان. وتكەن مەن بۇگىنگى قوعامنىڭ كۇرە تامىرلارىن ءداپ باسىپ قويىلعان دياگنوزدارى مەن جۇرەگى حاقتى سۇيگەن، اللانىڭ بەرگەن ۇلى نىعىمەتىنىڭ ءبىرى دە، بىرەگەيى – وتانىن سۇيگەن ادامنىڭ تالعام تارازىسى مەن جان ايقايى.

وسى كىتاپتى وقىپ وتىرىپ باۋىرجان مومىشۇلى اتامىزدىڭ «ۇشقان ۇيا»-سى ەسىمە كەلدى. وندا اۆتور سول اۋىل ءومىرىن بولعانىن بولعان كۇيدە بوياماسىز جازدى، ءارى ءوزى جايلى جازعىشتارعا دا سولاي تالاپ قويعان دەسەدى. "قولدان باتىر جاساماڭدار، بولعاندى بوياماسىز جازىڭدار، ۇرپاق شىن تاريحتى ءبىلسىن" دەگەن عوي. باۋىرجان اتامىز دا وتقا ورانعان سوعىس مايدانىندا دا كۇندەلىك جازۋىن توقتاتپاعان ەكەن. «تارتىپكە باعىنعان قۇل بولمايدى، ءتارتىپسىز ەل بولمايدى» دەگەن ايباتتى باتىردىڭ اقىلياسىن ءداۋ اعا دا بەرىك ۇستانعان ءتارتىپتىڭ ادامى ەكەنىن بىلەمىز. بار شىعارماسى دا تەك بولعان شىندىقتى نەگىز ەتكەن.

«مەنىڭ اكەم» اتتى ەسسەسىندە ءتۇز قىرانى بالاپانىن قالاي باۋلىسا، سۇڭعىلا اكە ءوز بالاسىن سولاي باۋلىپ، ۇلىن ون جاسىنان كىتاپپەن اۋىزداندىرىپ، «كىتاپحانا» سىندى كوكجيەگى كەڭ، قىر-سىرى، قىزىعى مول الەمگە ەنگىزىپ جىبەرەدى. وسىلايشا ويىن بالاسى سوزبەن ورىلگەن عالامنىڭ ەسىگىن اشادى. ءسويتىپ بالا عۇمىرىن كىتاپقا ايىرباستاپ جىبەرگەنىن ءوزى دە سەزبەي قالادى. ءومىردىڭ شىم-شىتىرىق شيمايى ءالى ءىز سالىپ ۇلگەرمەگەن بالاڭ ساناعا قۇنارلى داقىلدىڭ دانىندەي ءبىلىم ءنارى ەگىلە باستايدى. كىتاپتا «عىلىم حالى» دەگەن تاقىرىپپەن باياندالاتىن ەسسەسىندە ءداۋ اعانىڭ ابدىسادىق دەيتىن اتاسى يماننىڭ بۇكىل شارتتارىن ارنايى ءداۋ اعا ءۇشىن قاتيراعا (داپتەرگە) كوشىرىپ اكەپ يسلام دىنىنەن العاش ۇستازدىق ءتالىم بەرەدى. ءار نارسەگە ىجداعاتتى، ونەگەلى تاعىلىمعا تۋمىسىنان بويى ءۇيىر بالانىڭ تاعدىرى وسىلايشا بالا جاستان عىلىممەن، دىنمەن قىل ارقانداي قابىسىپ، تاربيە مەن ساناسىنا سەبىلگەن يلاھي نۇر كىسىلىكتىڭ تۋرا جولىن نۇسقاپ، ءومىردىڭ العاشقى باسپالداعىن ادال اتتاۋىنا باعىت بەرەدى.

وعان قوسا ءداۋ اعانى تانىعان ءبىراز جىلدان بەرگى تانىم-تۇسىنىگىمىز جانە كىتاپتىڭ العى بولىمىندە جازىلعان «اعا شاپاعاتى» اتتى كولەمدى شىعارمادا ەربولات ابىكەن اتتى جازۋشى ءىنىسىنىڭ تەبىرەنىسپەن تولعاعان ەسسەسى دە سونىڭ دالەلى. ەربولات تا اعانىڭ قاراپايىمدىلىعىن، جانىنىڭ تازالىعىن بولەكشە تىلگە تيەك ەتكەن. اعانىڭ تاسادان ءبىر دارىن يەسىن كورسە جەردەن التىن تاپقانداي سونى كىمگە كورسەتەرىن بىلمەي قۋاناتىندىعىن دا قاعىس قالتىرماي جازىپتى. «سول كەزدە جازۋشىلار وداعىنا بارا بەرەمىز، نەگە بارا بەرەتىنىمىزدى بىلمەيمىن. ال بارا قالساق ءداۋ اعانى ىزدەيمىز» دەپ ءوزىنىڭ ءبىر قىدىرۋ قالامگەر سەرىكتەرىن اتاپتى. حابارلاسا قالسا، ء"داۋ اعاعا اپارشى" دەيتىندەرىن، ءتىپتى جازۋشىلار وداعىنداعى ءمۇيىزى قاراعايداي كوكەلەردىڭ دە ءداۋ اعانى ءجيى ىزدەپ، وداققا كەلە المايتىندارى ۇيىنە شاقىراتىندىعىن جازىپتى. "كوپ جاساعان بىلە مە، كوپتى كورگەن بىلە مە" دەگەندەي، جۇرتتى ءداۋ اعانىڭ كورگەنى دە تۇيگەنى دە وقىعانى دا كوپ، كوكىرەك ساندىعىنا سارالاپ، سالماقتاپ جيناعان قۇنارلى قازىناسى مەن اللا بەرگەن يماني قۋاتىنىڭ ماگنيتى تارتاتىن شىعار دەپ ويلايمىن.

ەگەمەندىكتىڭ العاشقى جىلدارى وتانعا دەگەن تەرەڭ ماحابباتپەن قىتايداعى جاقسى جۇمىسىن تارك ەتىپ «كىسى ەلىندە سۇلتان بولعانشا، ءوز ەلىڭدە ۇلتان بول» دەگەن اسىل ازاماتتىق ۇستانىمدى سەرىك ەتىپ كەلگەن اۆتور العاشقى جىلدار باراحولكادا قارا بازاردا كىسى قولىندا جۇمىس ىستەپ وتباسىنىڭ ناپاقاسىن تاۋىپ جۇرەدى. بۇل كەز ۇلى وركەن مەن قىزى نۇركەننىڭ ويىن بالاسى كەزى. قىستىڭ كۇنى، ۇيگە جاقىنداعان جولىندا ەكى بالاسىنىڭ، شانالارى بار توپ بالانىڭ ىشىندە كارتون قاعازدى شانا ورنىنا قولدانىپ سىرعاناق ويناپ جۇرگەندەرىن كورىپ، قولى قىسقا اكەنىڭ جۇرەگى سىزداپ كەتەدى. ەرتەسىنەن باستاپ قوجايىننىڭ تۇسكى تاماعىنا بەرەتىن 200 تەڭگەسىن ۇنەمدەپ، قانشاما كۇن تۇستە تاماق ىشپەي جيناپ بالالارىنا شانا اپارىپ بەرىپ قۋانتادى. سودان جيىرما جىلدان كەيىن ءبىر اۋدارماسىنىڭ قالام اقىسىن العان كۇنى باياعى باراحولكا بازارىنا بارىپ نەمەرەسىنە شانا اكەپ بەرەدى. وسى جەردە ايشا تاتەمىزدىڭ كوڭىلدى بوساتار ءسوزى ءبار «ە-ە، باياعىدا قارا بازاردا قىستىڭ شاقىلداعان سارى ايازىندا تاماق ىشپەي، اقشا جيناپ بالالارىڭا شانا اپەرىپ ەدىڭ، ەندى ەكپەتتەپ جاتىپ كىتاپ كەمىرىپ تاپقان اقشاڭا نەمەرەڭە شانا اكەلىپسىڭ» دەيدى. كوزىڭە ەرىكسىز جاس ۇيىرىلەدى. «اكە» دەيتىن قورمال ادامنىڭ قومداۋلى قارا اتانداي بالا ءۇشىن قاشان دا، اۋىر جۇككە ارقاسىن توساتىنىن ويلاپ تولقيسىڭ!.. سوندا وركەن «اكە، ەندى 20 جىلدان كەيىن شوبەرەڭە ءبىر شانا اپەر» دەيدى. بۇل ەندى بالانىڭ اكەسىنىڭ ۇزاق ءومىر سۇرسە ەكەن دەگەن تىلەگى ەدى!.. ءيا، ءبىز دە، ءداۋ اعانىڭ شوبەرەسى ەمەس شوپشەگىنىڭ دە شانا تەپكەنىن كورۋىن تىلەيمىز!.. ايتپاقشى، بۇل ەسسەنىڭ تاقىرىبى «تاعى ءبىر شانا».

«ەرىكسىز ەلدەن كەتۋ» اتتى حيكاياتتا اۆتور ءسوز باسىن ءوزىنىڭ ادۋىندى، ءسوزىنىڭ سەمسەرى بار، تەبىندى سەسىمەن تەنتەكتى تيار، كەڭ داستارقان، جومارت پەيىلىمەن الىس-جۋىقتى جانىنا جيار اقجارقىن اجەسىنىڭ وبرازىن شىنايى، قىزىقتى تىلمەن بىلاي سومدايدى:

«ەرتەمەن اتقا قونىپ، الدە ءبىر جاققا جولاۋشىلاي اتتانعان اناسىنىڭ ارتىنان ومبى قاردى كەشىپ جالاڭاياق باجىلداپ جۇگىرگەن بالا، ونى ەستىمەگەندەي ارتىنا قايرىلماعان شەشە... ءبىر كەزدە جەلكەسىنەن بۇرگەن قارۋلى قول قانشا تىرتىسسا دا، ادىمىن اشتىرماي، قۇيرىققا شاپالاقپەن تارتىپ-تارتىپ جىبەرەدى. ءبۇل اۆتوردىڭ «قاراقىز» اجەسى ەدى. «سەنىڭ شەشەڭنەن باسقا كىسى، كىسى ەمەس پە؟! قايدا بەزىپ باراسىڭ؟.. ءتۇس الدىما!» - دەدى ەنتىگە، قاتۋلى قاباقپەن ءامىر ەتىپ. كۇننىڭ ايازىنان دا جالاڭ اياعىمنىڭ مۇزداعانىنان دا، اجەمنىڭ ىزعارى قاتتى بىلەم!.. ەكى سوزگە كەلمەي، الدىنا ءتۇسىپ اياق-اياعىما تيمەي ەندى ۇيگە قاراي بەزىپ بەردىم...

«و، بالشىق، شەشەنى تاپقان ەكەنسىڭ! بىزدىكى بەكەر سور بولعان ەكەن عوي! – دەپ، ارتىمنان جىتىرمەلەتە دەبەيلەپ كەلەدى. ەسىكتەن كىرە ءتور الدىندا وتىرعان اتامنىڭ ارتىنا تىعىلدىم. «ءاي، قاراقىز، بولدى ەندى!.. بالانى سونشا قورقىتا ما ەكەن، ءبىر جولعى اشۋىڭدى ماعان بەر، ەندىگارى كەلىننىڭ ارتىنان ەرمەيتىن بولادى» - دەدى اتام، ماعان اراشا ءتۇسىپ».

وسى ءبىر شاعىن ەپيزوتتا قازاقى مىنەزدىڭ، وتباسىلىق قارىم-قاتىناستىڭ ءبىر قىرى كەستەلەنگەن. شاقىلداعان سارى ايازدا ارتىنان جالاڭاياق جۇگىرگەن بالاعا شەشەنىڭ قايرىلماۋى قاتىگەزدىك ەمەس، اتا-ەنەگە دەگەن ۇلكەن قۇرمەتى. «قارياسىن سىيلاعاننىڭ قازىناسى بار» دەگەندى قانىنا دارىتقان ىزەتتى كەلىننىڭ، كارىنىڭ جۇرەگىن اياعان ماحابباتى ەدى دە، اجەنىڭ اشۋى – بالدان ءتاتتى نەمەرەگە دەگەن قىزعانىش ەدى.

وسىدان كەيىن «تورعىن كويلەك»-تە اۆتور نەسىبەلى ناعاشى اپاسىنىڭ "قاراقىز قۇداعيىمنىڭ قىزىقتارى كوپ ەدى" دەپ باياندايتىن اڭگىمەسىنىڭ بىرىندە اجەسى قاراقىزدىڭ، اتاسى ماسىبالىمەن اتالاس ءۇيدىڭ، قىزىل تورعىن كويلەگىن كيىپ توركىنىنە قاشقىش جاڭا تۇسكەن جاس كەلىننىڭ جىنىن قاعىپ سازايىن بەرىپ جونگە سالۋى بىلاي باياندالادى:

«ۇركىنشىلىكتەن» كەيىن ەل ەسىن جيىپ، ەتەك-جەڭىن جيناپ، ءبىر اتانىڭ امان قالعان بالالارى ءبىر جەرگە جينالىپ اۋىل بوپ وتىرادى. باسقا اۋىلمەن قۇداندالى بوپ كەلىن ءتۇسىرىپ، قىز ۇزاتادى. ءماسىبالى اتامەن اتالاس تۋىسى كەلىن تۇسىرەدى. قوڭدانىپ قالعان باردامداۋ جەردىڭ قىزى بولسا كەرەك، كەلگەن كەلىن تۇسكەن جەرىن كەدەيسىنىپ، جۋاس ەنەسىن ۇناتپاي، كۇيەۋىمەن دە ءجيى قاعىسىپ ەكى كۇننىڭ بىرىندە قىزىل تورعىن كويلەگىن كيىپ توركىنىنە قاشا بەرەدى ەكەن. وسىنى جونگە سالماققا ءبىر كۇنى قاراقىز اپا ابىسىنىنىڭ ۇيىنە كەلىپ، اقمونشاق ابىسىنىمەن ۇزىن سونار اڭگىمەنىڭ تيەگىن اعىتىپ شاي ىشەدى. ءشاي اياعى ۇزارعان سايىن سابىرى كەتىپ، شالاڭداعان ءشايىن سالق ەتكىزىپ قۇيىپ، شىنىنى تارس ەتكىزىپ قويىپ قىلىق شىعارا باستاعان كەلىنگە، قاراقىز اپا:

– ءاي، كەلىن، شىققان جەرىڭدى بىلەمىز، ءجاپ-جاقسى اۋلەت!.. ال، سەن قايدان شىققان بالەسىڭ؟! و-و، نەگىزى جارىماعان تۇيتىكسىز الباستى!.. كىسى قورلايتىنداي سەن كىم ەدىڭ؟!.. – دەپ، تەرىس قاراپ وتىرعان كەلىننىڭ ۇستىنە بۇركىتشە قونا كەتىپ، تاقىمىنا باسىپ، القىمىنان الىپ، تۇنشىقتىرا باستايدى. «ءاي دەيتىن اجاڭ، قوي دەيتىن قوجاڭ، مىنا مەن بولامىن!.. مومىن ەنەڭنىڭ نە كىناسى بار!.. ۇياتسىز نەمە! شىققان قىز شيدەن تىسقارى دەگەندى بىلمەۋشى مە ەدىڭ؟!» - دەپ، استىندا ويبايلاعان كەلىنشەكتىڭ القىمىن ودان سايىن قىسا تۇسەدى. «سەنى قۇتىرتىپ جۇرگەن مىناۋ قىزىل تورعىن كويلەك شىعار، جەلىك بىتىرگەن مۇنداي كويلەكتىڭ كوزىن قۇرتقان راۋا! بۇگىننەن باستاپ شالعىش شالىپ سيىر ساۋاسىڭ، قاپ ارقالاپ تەزەك تەرەسىڭ!.. ال، ازىرگە سەنىڭ جازاڭ مىناۋ!.. دەپ، ۇستىندەگى قىزىل تورعىن كويلەكتىڭ پارە-پارەسىن شىعارىپ، ايىرىپ-ايىرىپ جانىپ جاتقان وتقا سالىپ جىبەرەدى. سول كۇيى اقمونشاق ابىسىنىنا داۋىستاپ: ءاي، ابىسىن، مىناۋ تاعى قۇتىرسا ماعان ايت! قازىرگە كەلىنىڭنىڭ كوتىن جاپ!» دەيدى دە، تۇرىپ شىعا جونەلەدى.

ءتاڭىر تىلەۋىڭدى بەرسىن، كەلىنى سودان كەيىن توركىنگە قاشقاندى قويىپتى دەيدى. وسىنداي سەسىنىڭ استارىندا دانالىق جاتاتىن، سونىسىمەن ءوزى كيە تۇتىپ، جانىنان بيىك قويعان تەكتىلىك قاسيەتتى ۇرپاقتان-ۇرپاققا اماناتتاپ، دالا زاڭىن، ءومىر فيلوسوپياسىن، ادام تاربيەسىن ۇيرەتەر كوشپەندى حالىقتىڭ ءتىرى كىتاپحاناسى – دالا اكەدەميكتەرىنىڭ ارقاسىندا ەش زاڭ-زاكۇنسىز، سوتسىز-اق ەل ىشىندەگى داۋ-داماي شەشىمىن تاۋىپ، ۇرىس-كەرىس تيىلىپ، تەنتەگى جونگە سالىنىپ، دالا زاڭىمەن ءوز شەشىمىن تاۋىپ وتىرعان، وتباسى قۇندىلىعىن ۇلىقتاپ قارعا تامىرلى قازاقتىڭ قاسيەتىن ساقتاپ كەلگەن ادالدىق، ادامگەرشىلىك دەيتىن ۇلى مورالدىڭ ولمەس تامشىسىن عاسىردان-عاسىرعا ۇرپاق ساناسىنا، سۇيەگىنە ءسىڭىرىپ كەلگەن سول سەسىمەن سەسكەندىرىپ، ايباتىمەن ىقتىرار قايران قارا نارداي قارتتارىمىزدىڭ جانى جانناتتا بولسىن دەيسىڭ!».

قۇداعيىنىڭ (قاراعىزدىڭ) تاعى ءبىر جولى كوپ قىزبەن كورشى اۋىلعا ايتتاپ بارىپ، وزىنە تاپ بەرىپ اتىلعان ارلان توبەتتى قۇلاقتان باسىپ، جامباسقا الىپ ۇرىپ، باسىن جەرگە توپەشتەگەن باتىرلىعى دا بار ەدى دەيدى. سول ادۋىن اجەسى مەن ءماسىبالى اتاسى اۆتوردىڭ بالا كۇنىندە و دۇنيەلىك بولىپ، اتا مەن اجەنىڭ مەيىرلى الاقان، مول قۇشاعىنان اجىراپ قالعان ءداۋ اعا ەندىگى بالا عۇمىرىنىڭ كوبىن راقىمبەردى ناعاشى اتاسى مەن نەسىبەلى ناعاشى اپاسىنىڭ تاربيەسىندە وتكىزەدى. وتىن-سۋ تاسىپ، ناعاشىلارىمەن بىرگە ءشوپ شاۋىپ، شومەلە سالىسىپ، كەشكىسىن ناعاشى اپاسى نەسىبەلىنىڭ ەرتەگىلەرى مەن باستان كەشكەن حيكاياسىن ەستىپ بالا ساناسى ەرتە ەستىلىككە ءورىس الادى.

«گۇلسىمحان» اتتى اڭگىمەدە اۆتور ءوزىنىڭ كوشپەندى ەلدەگى وقۋدىڭ قولايسىزدىعى سەبەپتى اتاسى ماسىبالىمەن تامىر، كەزىندە شەكارا اسىپ كەلگەن وتىرىقتى راحايىل اقساقالدىكىنە جاتىپ وقۋىن جالعاستىرادى. راحايىل اقساقال قايتىس بولعان، بالا داۋلەتبەك ۇيعىر اپاسى گۇلسىمحاننىڭ بۇكىل تىرلىگىن تارتىپكە باعىندىرعان وتە پىسىق، ىسمەر، اسى دا ءدامدى، سۇڭعىلا اپانىڭ ونەگەسىن جۇرەگىمەن قابىلدايدى.  مۇقيات ءتارتىپ – تۇرمىستىڭ اۋىرلىعىن جەڭىلدەتەتىنىن ساناسىنا تۇيە بىلەدى. كوڭىل اۋدارارلىعى سول، بۇل ەستەلىك سول كەزدەگى اۋىل ءومىرىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنەن دەرەك بەرەدى. شارۋاشىلىق كادرلارىنىڭ، ادام، مال دارىگەرلەرىنىڭ، مۇعالىمدەردىڭ دە، كوشپەلى ەلمەن بىرگە كوشىپ-قونىپ ادام، مال داۋالاپ، مۇعالىمدەر بالالاردى كيىز ۇيدە، اعاش كولەڭكەلەرىندە تاعىدا سونداي قولايى كەلگەن كەز-كەلگەن جەردە وقىتاتىنىن، ءوزىنىڭ دە بۇل مەكتەپتەن وتكەنىن، تىزەسى مەن تاستى پارتا ەتىپ تالاي جازۋ جازعانىن ەسكە الادى. وسى ءبىر شىنايى ءومىر ىزدەرى بىزگە سول زامانداعى حالىق پەن ۇكىمەتتىڭ ەتەنە بايلانىسىن، حالىق ءۇشىن ىستەۋ دەگەننىڭ بۇگىنگىدەي قۇر جالاۋ، قۇرعاق ۇران ەمەس شىنايى ءومىر ەكەنىن، شىنايىلىقتىڭ، ادالدىقتىڭ، مەيىرىمنىڭ، جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ەرتەگى ەمەس، وتكەننىڭ ءىزى ەكەنىن تۇسىنەمىز. قارا راديونى رۋحاني قۋات تۇتىپ كۇندەلىكتى تىرلىك تىنىسىمەن بىتە قايناسىپ، باققان مالىنىڭ ءتىلىن، كۇيىن ۇعىپ، كوزى جەتەر كەڭىستىگىنە ماحابباتپەن قاراپ، ىجداعاتپەن ۇڭىلە بىلەتىن ساناسى سەرگەك، ءوزى سۇڭعىلا، ويى تەرەڭ، جۇپىنى ءومىرى مەن قاراپايىم تىرلىك قاعيداسى كوز الدىمىزعا كەلەدى. وزدەرى كيە تۇتقان كىسىلىك تۇعىردان ەلەس بەرەتىن سۇلباسى ەرىكسىز وقىعان ادامعا كەشە مەن بۇگىندى سالىستىرتىپ ىشتەي تولقىتىپ، ادامدى ويعا سالماي قويمايدى. قۇدىق باسىندا مالشىلاردىڭ سۋاتقا تالاسى، باپتى ەڭبەكتىڭ جەمىسى بولعان باق، مۇڭلى دۇتتار ءۇنى، كەيۋانانىڭ بەيۋاقتاعى كۇرسىنىسى... سونىڭ ءبارى-ءبارى اۆتوردىڭ بالاڭ ساناسى مەن نازىك جۇرەگىندە ءوز مانەر مانىمەن تاڭبالانىپ قالا بەرگەن. سول ءومىردى كورە قالعانداردىڭ دا كوز الدىنان ەسكى ەستەلىكتەر لەنتاداي سىرعىپ، ەكراننان وتكەندەي ەسكە تۇسەتىنى ايقىن.

اۆتور اسىرەسە ۇقىپتى، ىسمەر ھام شەبەر، ءتارتىپتى گۇلسىمحان اپاعا باسا نازار اۋدارتىپ وسى اڭگىمەسى ارقىلى كوركەمدىكتى سۇيەتىن اللا تاعالانىڭ كۇللى عالامدى تارتىپپەن، ۇيلەسىممەن جاراتقاندىقتان راحماننىڭ رۋحى ۇرلەنگەن ءبىز قۇلدارىنىڭ دا جان مەن ءتاندى بىردەي ءتارتىپ پەن تازالىققا، مۇقياتتىلىق پەن ماحابباتقا ۇيرەتكەندە ومىردەن ۇيلەسىم مەن ءمان تاۋىپ ءومىر سۇرەتىنىمىزدى دارىپتەيدى. بۇل اڭگىمەسىنىڭ سوڭىندا اۆتور ءوزىنىڭ اتاجۇرتقا كەلگەسىن ەرتەدە ەل ۇرىككەندە كەڭەستەن قىتاي اسىپ، سول كەزدە سوۆەت اتانعان، كەڭەستەر وداعىنا قارايتىن قازاق جەرىندە دۇنيەدەن قايتقان گۇسىمحان اپاسىنىڭ ءىلياس ۇلىنان قالعان جالعىز نەمەرە قىزىنا جولىعىپ اجەسى گۇلسىمحاننىڭ سالەمىن جەتكىزىپ، اماناتتى ورىندايدى.

امانات قۇراندا دا كوپ قايتالانعان وزەكتى تاقىرىپ. وسى كىتاپتان اۆتوردىڭ سول اماناتقا جاۋاپكەر تاقۋالىققا ساي بولمىسىن كورۋگە بولادى. ءبىرى وسى گۇلسىمحان اپانىڭ اماناتى. ەندى ءبىرى، راقىمبەردى اۋلەتى قىتاي اساردا ەكى سولداتپەن اۋىلعا كەلەتىن نەسىبەلى اپانىڭ اعاسى بەرىكباي اقساقالدى، ەلگە كەلگەن سوڭ ىزدەپ تاۋىپ ناعاشى اپاسى نەسىبەلىنىڭ سالەمىن جەتكىزىپ اماناتىن ورىندايدى.

«كوكپاردا» اۆتور بالا كۇنىندە كوكەن ناعاشى اعاسىنىڭ بايگەقاراسىمەن كوكپارعا ءتۇسىپ، كوك سەركەنى تاقىمعا باسىپ، دودادان شەبەرلىكپەن الىپ شىعىپ، تاۋەكەلمەن وتكەل بەرمەس جىڭىشكەسۋ وزەننىڭ ءيىرىمدى جالپاق جەرىنەن قارا ارعىماقپەن قارعىپ ءوتىپ جىگىتتىك نامىستىڭ تۋىن جەلبىرەتىپ اۋىلدىڭ نامىسىن بەرمەي، باسەكەلەس اۋىلدى جەر سوقتىرىپ بالىقسۋعا الىپ كەتكەنىن، ءسويتىپ باتىلدىقتىڭ، ەپتىلىكتىڭ دە مەكتەبىنەن ءوتىپ جىگىتتىڭ بەدەلى سىنالاتىن اۋىلدىڭ ابىرويىن اسىرار، كوشپەلى قازاقتىڭ رۋحىن ورلەتىپ، قايراتىن قايراپ وتىراتىن، ەپتىلىككە باۋليتىن دالا مەكتەبى سانالاتىن مادەني مۇرامىز كوكپاردى دا ساعىنا، اسپەتتەي ەسكە الادى.

«كىشكەنتاي وقيعادا» ارۋاقتىڭ كيەسى، «قىپشاق قىستاعىندا بەنزين بار» دا وزبەك دالاسىنداعى وزبەكتەرگە جالدانعان قارا سيراق قازاق بالالارىنىڭ جاداۋ كۇيىنەن دەرەك بەرەدى. «ولمەستىڭ سۋى بار ما؟» شاعىن اڭگىمە بولعانمەن ادامعا وي سالار ءوتىمدى، وتە اسەرلى، اۆتوردىڭ ساناعا قونىمدى، جۇرەككە اسەرلى كوزقاراسى سەزىمىڭدى قوزعاپ سوۆەتتىك يدەاداعى ادام مەن اراداعى وزارا ىمىرالاسپايتىن كەرەعار كوزقاراستار، ساۋال-جاۋاپ ارقىلى الگى ادامنىڭ «الا دوربا ارقالاعان قازاقستاننان نە ىزدەپ كەلدىڭ؟! الدە مۇندا ولمەستىڭ سۋى بار ما؟» دەگەن ساۋالىنا باسقاشا تولعانىپ ءوزى ءۇشىن ولمەستىڭ سۋى – تۋعان ءتىلى، ءدىلى، ءدىنى بار ەگەمەن وتان ەكەنىن نىقتاي تۇسەدى.

وسى كىتاپتاعى اۆتوردىڭ شوقتىعى بيىك، ءتىلى دە شۇرايلى، ءبىر روماننىڭ جۇگىن كوتەرىپ تۇر دەرلىك شىعارماسى «ەرىكسىز ەلدەن كەتۋ» دەر ەدىم. ويتكەنى، بۇل حيكاياتتا اشارشىلىقتا قىتاي اسقان بىرنەشە اۋلەتتىڭ قاندى تاعدىرى مەن ءتىرى قالعانداردىڭ، سونىڭ ىشىندە اۆتوردىڭ ناعاشى اتاسى راقىمبەردى مەن ناعاشى اپاسى نەسىبەلىنىڭ مەھناتتى، ازاپتى ءومىرى ارقىلى ەكى ەلدەگى بىرنەشە ساياسي تولقىن، بىرنەشە ءداۋىردىڭ تىنىسى، قازاق حالقىنىڭ باسىنداعى اۋىر ناۋبەت كەزەڭى كورسەتىلگەن. بۇل قازاقتىڭ اشارشىلىق تاعدىرى كوپ جازىلىپ كەلە جاتقان تاقىرىپ بولعانىمەن كىتاپتىڭ ايتپاعى، سول ازاپتى اشارشىلىق، الاساپىران اۋىر كۇندەردە دە ءوزىنىڭ كيەلى ۇلتتىق مىنەز، بىتىمىنەن جاڭىلماعان، كەسەك بولمىسىن كەمىتپەگەن، بەرەكەسىنىڭ ىرگەسى سوگىلمەگەن، مەيىرىمىنە سالقىن تيگىزبەگەن قارا ورمان حالىقتىڭ قاسيەتى اسىرەسە، اڭگىمەنى بايانداۋشى اۆتوردىڭ ناعاشى اپاسى نەسىبەلى اپا مەن ناعاشى اتاسى راقىمبەردى اتانىڭ جانعا جىلى قاراپايىم كىسىلىك وبىرازى، قاتىگەز دە ساراڭ تاعدىر مەن جانى جومارت، جۇرەگى مەيىرىمگە تولى ادامي قاسيەتتىڭ قاتار سىنعا تۇسكەن ءار ساتىمەن اشىلىپ وتىرعان. قيلى زاماندا ءداۋىردىڭ اۋىر دوڭعالاعى جانشىپ، الىپ تيىرمەنىندە ۇگىتىلسە دە، ار-يمان الدىندا اينىماعان، بيىك مىنبەرلەردە ماراپاتتالماعان، اتاق پەن داڭقتىڭ شەكپەنىن كيمەگەن، بىراق، اداميلىقتىڭ، شىن مۇسىلماندىقتىڭ اسىل قاسيەتتەرىن ولە-ولگەنشە جانىنا سەرىك ەتكەن، اۋىر كۇندەرگە ادامگەرشىلىكپەن جاۋاپ بەرىپ، ۇرپاعىنا ساۋلەلى ءىزى قالعان عيبراتتى عۇمىرلاردىڭ تاڭباسى ەدى بۇل حيكايا.

حيكايات نەسىبەلى اپانىڭ اۋزىنان بەرىلەدى. 1931-1932 جىلعى اشارشىلىقتا اۋلەتتىڭ وتىن وشىرمەي امان الىپ قالۋ ەر-ازاماتتاردىڭ موينىنداعى اۋىر اماناتقا اينالادى. ءسويتىپ، ەندى ۇيلەنگەن راقىمبەردى مەن نەسىبەلىنىڭ قارا شاڭىراعى اۋلەتىمەن، تۋما-تۋىسقانىمەن قىتاي جەرىنە شالكودەدەن ءبىر تۇندە ۇدەرە كوشەدى. وسى جەردە كوشۋگە ەل بەكىنىپ بۋىنىپ-تۇيىنە باستاعاندا، اۋىل ارالاپ ەكى سولداتپەن بىرگە كەلگەن نەسىبەلى اپانىڭ بەرىكباي دەيتىن اعاسى كەلەدى. نەسىبەلىگە تۋعان ەت جاقىندارىنان اجىراپ شەتەل اسۋ اۋىر سىنعا تۇسكەن ءسات ەدى!.. جۇرەگى قان جىلاپ تۇرسا دا، بىراق، ول وسى ءبىر اۋىل ەلدىڭ تاعدىرى ءوز قولىندا، قىل ۇستىندە تۇرعانىن بىلگەسىن اعاسىنا سىر بەرمەيدى، جايباراقات كەيىپ تانىتىپ، جەروشاققا شاي قويىپ، داستارقانىن جايىپ، سىبىس اڭدىپ كەلگەندەرگە سەكەم الدىرمايدى. شالكودەدەن ءبىر تۇندە ۇدەرە كوشكەن جۇرت شەكارا تۇبىنە بارعاندا ارتتارىنان قىزىلدار قۋىپ جەتەدى. ءۇش ەر ازامات قۋعىنشىلاردىڭ جولىن توسىپ، راقىمبەردى كوشتى باستاپ قىتاي اسىپ كەتەدى. جول توسقان ۇشەۋ وقتارى تاۋسىلعانشا جاۋدى بوگەيدى، وقتارى تاۋسىلعاسىن قىزىل اسكەردىڭ قالىڭ وعىنىڭ دوداسىندا جاۋدى «اۋەگىنەن» اداستىرىپ ءبولىپ اكەتەتىن ارلان بورىلەرشە ءبىر كەزەڭدە قانعا بوگىپ قالا بەرەدى. قايىرىلىپ ولاردى كومۋگە مۇمكىندىك بولمايدى.

كەزىندە «اقتابان شۇبىرىندى، القاكول سۇلامادان» كەيىن ابىلاي حان قولىنان قىرعىن تاۋىپ جويىلۋعا شاق قالعان جوڭعار شاپقىنشىلارىنىڭ شەت ەل اسىپ قاشىپ-پىسقان جۇقاناسى وسى قىتاي جەرىندە موڭعۇلكۇرە، شاپشال، قورعاس، بۇراتالا وڭىرلەرىنە تارالعان ەكەن. وسى جاقتاعى شەكارا كۇزەتىندە دە سولار تۇرادى. «ەجەلگى دۇشپان ەل بولماس، ەتەكتەن كەسكەن جەڭ بولماس» دەگەندەي جان بەرىپ، قايعىدان قان جۇتقان، قولىندا كوك تەمىردىڭ سىنىعى جوق جۇرت ەندى قالماقتارعا تونالادى. سۇلۋ قىزدارىنا سۇعاناق قولدارىن سالعان قالماقتار ارا تۇسكەن قىز اعاسىن اتىپ تاستايدى. اقىرى قالعان ەلىنىڭ اماندىعىن ويلاعان سورلى، شاراسىز قىز قاۋقارسىز جۇرتتىڭ بوستاندىعى مەن عۇمىرى ءۇشىن امالسىز قالماققا قاتىندىققا كونىپ قالا بەرەدى. وسى ءبىر تۇس وتە ايانىشتى. نامىسىڭا ءتيىپ، جىگەرىڭدى قۇم قىلىپ، كوكىرەككە وكسىك، كوزىڭە جاس كەلەدى. ەلى ءۇشىن ءوزى قالماقتىڭ كۇڭدىگىنە كونگەن قىز تاعدىرىنا جانىڭ اشيدى. بوسقىن ەل سول موڭعۇلكۇرە جەرىندە قالماق پەن ۇيعىردىڭ مالشى-جالشىسىنا اينالىپ ءومىردىڭ وگىز ارباسىنا جەگىلىپ كەتە بارادى. وسىدان كەيىن حيكاياداعى ءومىر كۇردەلى كەزەڭدەرگە جالعاسىپ راقىمبەردى مەن نەسىبەلىنىڭ باسىنداعى قيىندىعى، سىناعى كوپ تاعدىر باياندالادى. قادىر اقىن ايتپاقشى، «ءبىر جاقسىسى مەن ءبىر جامانى ەگىز جۇرەتىن» اعايىن ورتاسىندا نەسىبەلى اپا مەن راقىمبەردى اتا ەكى بەيۋاز مىڭ ءولىپ-ءمىڭ تىرىلەدى. ۇيعىردىڭ مالىن باعىپ ءجۇرىپ ۇرلاتىپ كەتكەن اتان وگىزدىڭ ايعاقسىز دەلوسىنا سوت شەشىم جاساي الماعاسىن، اۋىل اقساقالدارى دالا زاڭى بويىنشا ءدىنني راسىممەن "جان بەرۋ" تاسىلىمەن شەشەدى. مۇندا، كور قازىلىپ، ايىپتاۋشى مەن ايىپتالۋشى كەزەك سول كورگە ءتۇسىپ جاتادى، كىمنىڭ ايتقانى وتىرىك، ءىسى قارا بولسا سول اللانىڭ كارىنە ۇشىراپ كوردە جانىنان جۇدا بولاتىنى ايتىلادى. راقىمبەردى ءوزىنىڭ اقتىعى مەن ادالدىعىنا سەنىپ كورگە ءتۇسىپ امان شىعادى. كەزەك ۇرى قازاقبايعا كەلگەندە قايقالاقتاپ تايساپ شىعادى. قۇداي الدىنداعى قاتاڭ سىنعا شىداماي ۇرى ۇرلىعىن مويىنداپ مالدى ايىبىمەن تولەيدى. بۇل اڭگىمەدەن قازاق دالاسى مەن ساناسىنان كوشىپ بارا جاتقان دالا زاڭىنىڭ سوڭعى ءىزىن كورەمىز.

جاستايىنان جەتىم بوپ اعا جەڭگە بوساعاسىن پانالاپ وسكەن راقىمبەردى مەن نەسىبەلىنىڭ تۇلا بويى تۇڭعىش قىزىن مونشاق دەيتىن جەڭگەسى قىرقىنان شىعىپ تالپىنا باستاعاندا تارتىپ اكەتەدى. قولقا جۇرەگىن سۋىرىپ اكەتكەندەي كۇيىككە شىداماعان نەسىبەلى جاس انا ەسىنەن اداسا جازدايدى راقىمبەردى اعايىنعا وكپەلەپ، ىرگە ءبولىپ سايرام جاققا كوشىپ كەتەدى. وندا بارىپ تاعى ءبىر باي ۇيعىردىڭ مالىن باعىپ ءجۇرىپ ەكىنشى قىزدارى ءاشىمحاندى نەسىبەلى كوشىپ ءجۇرىپ قار ۇستىنە بوسانادى. كوپ وتپەي «ۋ ىشسەڭ ۇرۋىڭمەن، اعايىننان ىرگەڭدى بولمە» دەپ، ەكى جاماعايىنى ىزدەپ كەلىپ ولاردى كوشىرىپ اكەتەدى. اعايىن ورتاسىنا كەلگەسىن ەڭبەكقور، قۇدايعا ادال ەكەۋ «ىرىس – مال كىندىگىندە» دەپ، تىرنەكتەپ مال جيىپ، بوساعالارىنا مال ءبىتىپ، كىسىگە جالدانعاندى قويىپ ءوز الدىلارىنا شارۋاشىلىعىن قۇرىپ، ءتورالتى قىزدان كەيىن ۇلدى بولىپ، «قاعاناقتارى قارق، ساعاناعى سارق بولىپ» قۋانىسادى. راقىمبەردىنىڭ «اتبايلارى» دۇنيەگە كەلدى، كىندىگىن كەسىپ، جومارت پەيىل ادامنان ات مىنە قويامىز دەپ، تالاسقان قاتىنداردىڭ ءبىرى اسىعىس قيمىلداپ بالانىڭ كىندىگىن تۇبىنەن كەسىپ جىبەرىپ، سودان كىندىگىنەن قان توقتاماعان بالا شەتىنەپ كەتەدى. وزەگىن وكىنىش قارىپ قايعىدان قان جۇتىپ جاتىپ قالعان راقىمبەردىنى ەندى اۋىل اقساقالدارى جيىلىپ كەلىپ جۇباتۋ ايتادى. «ءسوز قادىرى ءوز قادىرىم» دەپ ءبىر سۋىز سوزگە توقتايتىن قازاقى مىنەزدەن اتتاپ وتە الماعان راقىمبەردى اتا ەرىكسىز باس كوتەرەدى. قىزدىڭ ءتورتىنشىسى – ءداۋ اعانىڭ شەشەسى شادان اپانىڭ اتىن ارتىنان ۇل ەرسىن دەگەن ۇمىتپەن العاشىندا شارۋباي دەپ ەر ادامنىڭ اتىن قويادى. وندا دا اۋىل اقساقالدارى جيىلىپ كەلە قالىپ «جامان قىزدارىڭا رۋىمىزدىڭ باسى – شارۋ اتانىڭ اتىن قويىپ الىپسىڭدار، و كىسىنىڭ اتىن رۋ بوپ ۇلكەن-كىشىسى تۇگەل تەرگەيدى. ارۋاققا شەت كەلمەڭدەر، داستۇردەن اتتاماڭدار!» - دەپ شارۋباي ەسىمىن – شادان دەپ قويىپ كەتەدى.

«كۇيەۋ بالا» دەيتىن بولىمىندەگى وقيعا تراگيكومەدياعا جاقىن، وقىپ وتىرىپ كۇلەسىڭ دە كۇيىنەسىڭ، جۇرەگىڭدى سىزداتار ءبىر اياۋشىلىق سەزىمىڭ ويانادى!.. «ءۇش ايماق توڭكەرىسىنە» ەل ىشىنەن اسكەر جيعاندا ارا تۇسەر اعايىنى جوق جەتىم بالا جاقىپ بارلىعىنا سۇيەنگەن باي بالاسىنىڭ ورنىنا ءبىر، اعايىندى اتا بالاسىنىڭ ورنىنا ءبىر، ءوز كەزەگىنە ءبىر ءۇش رەت اسكەرگە قايتا-قايتا بارىپ جيىنى 8 جىل مايداندا مىندەت وتەپ «قىرىق جىل قىرعىن بولسا دا اجالدى ولەر» دەپ امان ورالادى. سول جاقىپپەن ءسوز بايلاسقان باياعىدا راقىمبەردى مەن نەسىبەلىنىڭ مونشاق جەڭگەسى تارتىپ اكەتەتىن تۇڭعىش قىزدارىن، مونشاق ءىستى بوپ تۇرمەگە تۇسكەن ۇلىن اقتاپ الۋ ءۇشىن، ساقشى باستىعىنىڭ جاماعايىن ىنىسىنە ۇزاتىپ جىبەرەدى دە، ونى شەشە ورنىندا سيلايتىن راقىمبەردى جانە دە الدىن توسا الماي، سورى قالىڭ، جانى ءسىرى جاقىپقا جانى اشىپ، بۇيرەگى بۇرىلىپ 13 كە كەلگەن قار ۇستىندە تۋىلعان ەكىنشى قىزىن اتاستىرىپ، 15 كە كەلگەندە ەكەۋىن ۇيلەپ وتاۋ شىعارادى.

بۇدان كەيىن قىتايدا باستالعان سولاقاي ساياساتتىڭ نۇسقاۋىمەن كوپەراتسيالانۋ، كومۋنالاسۋ باستالىپ، جەكەلىك مال تاركىلەنىپ ورتاق قازانعا سالىنىپ، كوشىپ-قونىپ جۇرگەن ەل مالى تارتىپ الىنىپ، دادۇي، شياۋدۇيگە ءبولىنىپ، وقىعانداردان كادر سايلانىپ، سول كادرلار قوسىنى قاتارىنداعى مال دارىگەر، جەتى سىنىپتىق ءبىلىمى بار ءداۋ اعانىڭ اكەسى بايتۇرسىن اتا وندا بوزبالا جىگىت، شارۋا دۇيگە كەلىپ ءار كىمنىڭ ۇيىندە جاتىپ ىستەپ جۇرەدى. كىمگە بولسىن جىلى جۇرەكپەن مەيىرىم تانىتاتىن راقىمبەردى اتا «ءار ۇيدە قىسىلىپ قىمتىرىلماي ءبىزدىڭ ۇيدە ءوز ۇيىڭدەي جاتا بەر» دەپ دارىگەر جىگىتكە كەڭ پەيىلىن تانىتادى.

تىرناقتايىنان ات جالىندا وسكەن، مەكتەپكە ءالى تۇسپەگەن تيتىمدەيىنەن اكە-شەشەسى اتقا مىنگىزىپ جىبەرسە، ەكى مەس قىمىزدى ارتىنا بوكتەرتىپ قالاشىققا ساتىپ كەلەتىن شارۋاقور بوپ پىسقان شادان اپامىز دا ءتورت سىنىپتىق بىلىمىمەن كادرلار قوسىنىنا قوسىلىپ بەلسەندى كادر بوپ شىعا كەلگەن، بۇيرىق بوپ بايتۇرسىن دارىگەرمەن ءسوز بايلاسىپ، كونەلىكتى جويۋ ساياساتى داۋرەندەپ تۇرعاندا، وزىنە ەرتەدە ۇكى تاعىپ اتقارىلىپ قويعان قۇدالىقتىڭ جۇز سوم اقشا، ءبىر شاپان قالىڭمالىن ءوزى بارىپ قايتارىپ اۆتوردىڭ اكەسى بايتۇرسىن – دارىگەر جىگىتپەن ۇيلەنەدى.

بوعدادان قاراتاۋعا دەيىن مىڭ شاقىرىمعا سوزىلىپ جاتقان، شىنجاڭدى وڭتۇستىك پەن سولتۇستىككە ءبولىپ تۇرعان ءتاڭىرتاۋىنان ەكى ەلدىڭ اراسىن «مۇزداۋان» مەن «شىڭداۋان» دەپ اتالاتىن ەكى وتكەل جالعاسىردى. بۇل وتكەلدەردەن جازدىڭ شىلدە-تامىز ايلىرىندا عانا ارنايى جول باستاۋشىلاردىڭ كومەگىمەن ءوتۋ مۇمكىن بولاتىن. سول ۋاقىتتا ەكى ەلدىڭ حالقى وسى جول ارقىلى قارىم-قاتىناس جاساپ، ساۋدا ساتتىق جۇرگىزەتىن.

ۇيعىر ساۋداگەرلەرى ورىك-مەيىز، قىز-كەلىنشەكتەرگە ارناعان زەرگەر بۇيىمدار، كىلەم-كىلشەلەرىن ەسەك پەن قاشىرعا ارتىپ، قۇلجا بازارىنا اپارىپ ساتاتىن. سول كەرۋەندەردىڭ بىرىنەن اۋىرىپ ءبولىنىپ، پاناسىز قالعان ۇيعىر بالا وبىلحاندى راقىمبەردى اتا مال بازارىنان جولىقتىرىپ، ءوز پاناسىنا الادى. ونى ءوز بالاسىنداي باعىپ-قاعىپ، ەرجەتكىزەدى. وبىلحان ەرجەتكەندە تۇعان ەلىنە بارىپ، جار تاۋىپ اكەسى راقىمبەردىگە ەرتىپ كەلەدى. راقىمبەردى اتا ولاردىڭ تويىن جاساپ، ەنشىسىن بەرىپ، جەكە وتاۋ شىعارادى.

ۇلتقا، رۋعا، جەرگە بولمەي ادام بالاسىنىڭ بارلىعىنا مەيىرىم مەن جاناشىرلىق كورسەتۋ تۋا ءبىتتى قاسيەتى راقىمبەردى اتانى وسى حيكايانى وقىپ وتىرىپ جاقسى كورمەسكە لاجىڭ جوق. ول – قازاق حالقىنا ءتان قاجىر-قايراتتىڭ، ادال نيەتتىڭ، جومارتتىق پەن كەڭپەيىلدىكتىڭ جارقىن ۇلگىسى. اللا تاعالا وعان ءومىردىڭ تالاي سىناعىن جىبەرسە دە، ول تاعدىردىڭ ءار قىيىندىعىنا سابىرىمەن، قاناعاتىمەن، قاجىر-قايراتىمەن، ىزگىلىگىمەن جاۋاپ بەرىپ وتىرادى.

نەسىبەلى اپانىڭ اڭگىمەسى اۆتوردىڭ سەزىمتال جۇرەگىمەن، اپانىڭ ءوز اۋزىنان بەرىلگەن تولىق نۇسقاسىمەن اسەرلى. الايدا، تولعانىس، وقىرماندىق اسەر سيپاتىندا جازىلعان بۇل ماقالاعا ءبارىن كىرگىزىپ تولىق قامتۋ مۇمكىن ەمەس.

ەندىگى ايتارىم، بۇل كىتاپتىڭ سالماعىن اسىرىپ تۇرعان ەكىنشى ءبولىمى – پۋبليستيكالىق وي-تولعامدارىن، مەن دە ماقالامنىڭ 2-بولىمىنە قالدىردىم.

وسى اڭگىمە-ەسسەلەردەن بايقاعانىم كومەسكىلەنىپ بارا جاتقان قاسيەتتى كونە جۇرتتىڭ ءىزىن شولعانداي، جۇرەكتى الدە ءبىر ساعىنىش سىزداتىپ، بۇگىندە ماتەريالدىق تۇرعىدان دا عىلىم-بىلىمنەن دە جوعارى دارەجەگە جەتكەن جەتىستىگىمىز قانشا كوپ بولسا دا، رۋحاني تۇرعىدان تومەندەپ ايرىلعانىمىز ودان دا كوپ ەكەنىن سەزەمىز. وسى ايىرماشىلىققا وي جۇگىرتىپ تەرەڭىرەك سەزىنگەندە، كوڭىلىڭ قۇلازىپ ۋايىمعا باتاتىنىمىز انىق. وقىپ وتىرىپ يىرىمىنە تارتقانىن سەزىنەسىڭ. اۆتور بۇل جاعىن شۇقىپ كورسەتپەگەنىمەن ءوزىڭ ىشتەي مازاسىز كۇيگە تۇسەسىڭ.

بۇل كىتاپ وتكەننىڭ ەستەلىگى عانا ەمەس، ۇلت رەتىندە دە، ادام رەتىندە دە، جوعالتۋعا بولمايتىن قاسيەتتەرىمىز بەن ۇمىتۋعا بولمايتىن قاسىرەتتەرىمىزدىڭ، پەندە رەتىندەگى «ءبىر كەم دۇنيەنىڭ» دە ايناسى ىسپەتتى.

ايگۇل نۇرىش، ەتنوگراف جازۋشى

Abai.kz