عالىم ەمەس «تىڭشى»، باۋىر ەمەس بوتەن بولىپ شىقتى...
ماقسۇت نارىكباەۆ اتىنداعى قازاق گۋمانيتارلىق زاڭ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (M. Narikbayev University) بۇرىنعى وقىتۋشىسى، وزبەكستاندىق عالىم يكبولجون كارابوەۆ قازاقستاندا «تىڭشىلىق جاسادى» دەگەن ايىپپەن 10 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى، دەپ حابارلايدى «ازاتتىق ازيا».
«قازاقستاندا وزبەكستاندىق عالىم يكبولجون كارابوەۆ 10 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. تۋىستارىنىڭ اقپاراتىنشا، سوت 46 جاستاعى كارابوەۆتى تىڭشىلىق جاساعانى ءۇشىن كىنالى دەپ تاپقان. ءىس ماتەريالدارىندا قۇپيا اقپارات بولعاندىقتان، سوت وتىرىستارى جابىق رەجيمدە ءوتتى. عالىمنىڭ وتباسى ۇكىمنىڭ شىققانى تۋرالى سوتتان نەمەسە رەسمي ورگانداردان ەمەس، ءوز دەرەككوزدەرى ارقىلى بىلگەن»، — دەلىنگەن بەيسەنبى كۇنى جاريالانعان حابارلامادا.
ەسكە سالا كەتەيىك، پروفەسسور 2026 جىلعى 3 شىلدەدە استانادا ۇستالعان بولاتىن.
«ول ماقسۇت نارىكباەۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتە حالىقارالىق قاتىناستار پانىنەن ساباق بەرگەن. كارابوەۆقا قازاقستان قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 176-بابى — «تىڭشىلىق» بويىنشا ايىپ تاعىلدى. بۇل باپتا 10 جىلدان 15 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى كوزدەلگەن. قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ رەسمي ورگاندارى ۇكىمگە قاتىستى ازىرگە تۇسىنىكتەمە بەرگەن جوق. سونداي-اق قازاقستان بيلىگى تەرگەۋ ورگاندارى ناقتى قانداي ارەكەتتەردى تىڭشىلىق دەپ باعالاعانىن اشىپ ايتپادى. بۇعان دەيىن تۋىستارى عالىم ۇستالعاننان كەيىن ونىمەن بايلانىس ورناتۋ قيىن بولعانىن حابارلاعان ەدى. ونىڭ ءۇش بالاسىنا اكەسىمەن بەينەبايلانىس ارقىلى قىسقا ۋاقىت سويلەسۋگە عانا رۇقسات بەرىلگەن. سونىمەن قاتار كارابوەۆتىڭ تۋىستارى مەن ارىپتەستەرى ونىڭ عىلىمي قىزمەتىنە نازار اۋدارتتى»، — دەپ ناقتىلايدى باق.
باسىلىمنىڭ مالىمەتىنشە، عالىم ورتالىق ازياداعى وڭىرلىك ينتەگراتسيا، گەوەكونوميكا جانە ستراتەگيالىق ماڭىزدى مينەرالدى رەسۋرستاردى زەرتتەۋمەن اينالىسقان، ال ارىپتەستەرىنىڭ ايتۋىنشا، ول عىلىمي ەڭبەكتەرىندە اشىق دەرەككوزدەردەگى اقپاراتتى پايدالانعان.
«عالىمنىڭ تۋىستارى وسى ۋاقىتقا دەيىن تەرگەۋ جانە سوت ماتەريالدارىمەن تانىسۋعا، سونداي-اق ۇكىمنىڭ كوشىرمەسىن الۋعا مۇمكىندىك الا الماعانىن العا تارتادى. ولاردىڭ سوزىنشە، سۇراتىلعان بارلىق اقپاراتقا «وتە قۇپيا» بەلگىسى سوعىلعان»، — دەلىنگەن حابارلامادا.
باسىلىم دەرەگىنشە، وتباسىنا ايىپتاۋ نۇسقاسى بويىنشا عالىمنىڭ كىمنىڭ مۇددەسىنە جۇمىس ىستەگەنى جانە سوتقا ناقتى قانداي دالەلدەمەلەر ۇسىنىلعانى دا حابارلانباعان.
«بىزگە تەرگەۋ بارىسى مەن ناتيجەلەرى تۋرالى اقپارات بەرىلمەدى. ايىپتاۋعا قاتىستى ناقتى ماتەريالدار مەن دالەلدەردى العان جوقپىز»، — دەدى قاۋىپسىزدىك ماقساتىندا ەسىمىن جاريالاماۋدى وتىنگەن پروفەسسوردىڭ تۋىستارىنىڭ ءبىرى.
ونىڭ ايتۋىنشا، وتباسى قازاقستان پرەزيدەنتىنە، باس پروكۋراتۋراعا، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنە، ومبۋدسمەن مەن قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارىنا ءوتىنىش جولداعان، «الايدا مەملەكەتتىك ورگانداردان مازمۇندى جاۋاپ الۋ مۇمكىن بولماعان».
«ۇقك باسشىلىعى اۋىسقاننان كەيىن وتباسى كوميتەتتىڭ جاڭا باسشىلىعىنا، پرەزيدەنتكە جانە باس پروكۋرورعا قايتا جۇگىندى. تۋىستارى ۇكىمگە شاعىمدانىپ، پروفەسسوردىڭ تولىق اقتالۋىنا قول جەتكىزۋگە نيەتتى. ولار تەرگەۋ جانە سوت ماتەريالدارىن ۇسىنۋدى، كارابوەۆتى ۋنيۆەرسيتەتتەگى بۇرىنعى قىزمەتىنە قايتا ورنالاستىرۋدى، ەڭبەك قۇقىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋدى، ىقتيمال زاڭبۇزۋشىلىقتاردى رەسمي تۇردە مويىنداۋدى جانە ونىڭ ابىرويىن اقتاۋدى تالاپ ەتىپ وتىر»، — دەپ تولىقتىرادى باسىلىم.
عالىمنىڭ وتباسى ونىڭ ارىپتەستەرىن، دوستارىن جانە جۇرتشىلىقتى پروفەسسوردىڭ تاعدىرىنا بەيجاي قاراماۋعا جانە قازاقستان بيلىگىنە ءىستى قايتا قاراۋ تۋرالى ءوتىنىش ءبىلدىرۋدى جالعاستىرۋعا شاقىردى.
«وزبەكستان مەن قازاقستان سياقتى ەكى باۋىرلاس مەملەكەتتىڭ اراسىندا مۇنداي جاعداي قالاي ورىن الۋى مۇمكىن؟ ءبىز XXI عاسىردا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. ءبىز كورشىلەس ءارى دوس ەلدەرمىز، تاريحىمىز ورتاق، باۋىرلاستىق بايلانىستارىمىز تىعىز. فرانتسيانىڭ بەلگيا ازاماتىن تىڭشىلىق جاسادى دەپ ۇستاپ، سوتتاعانىن ەلەستەتۋگە بولا ما؟ ءبىز دە باۋىرلاس حالىقپىز. ارامىزدا سەنىم، ءوزارا قۇرمەت پەن ادىلدىك بولۋى ءتيىس»، — دەدى عالىمنىڭ تۋىستارىنىڭ ءبىرى.
باسىلىم قازاقستاننىڭ رەسمي ورگاندارى كارابوەۆقا شىعارىلعان ۇكىمگە ازىرگە تۇسىنىكتەمە بەرمەگەنىن ەسكە سالدى.
«ول — وزبەكستان ازاماتى. بۇل ماسەلەگە قاتىستى وزبەكستان تاراپىنىڭ ۇستانىمى دا بەلگىسىز كۇيىندە قالىپ وتىر»، — دەلىنگەن ماتەريالدا.
Abai.kz