Beysenbi, 4 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 11796. Jazılğandar — 6240. Qaytıs bolğandar — 48
Äñgime 2003 12 pikir 16 Qañtar, 2020 sağat 16:35

Tolımbek Äbdirayım. Jeñgetay

Äñgime

Maqsatsız ömir sürgen adam netken bişara.

I.S.Turgenev.

Auıldı jerde jañalıq jata ma?!. Mwñlıqtıñ kelinşek äkelgeni Inta auılına tegis taradı.

- Oquın tastap bwzıq topqa qosılıptı dep edi-i. E-e, jön boldı mwnısı.

- Sonıñ oqu oqığanı ötirik pe deymin, baraholkadağı bazardıñ reketi eken! Jwrttı qan qaqsatıp, özderi belgilegen «stapkıların» künde keşke sıpırıp-siırıp jinaydı deydi.

- Osınday ösek-ayañdı qaydan estisiñder?! Közben körip, qolmen wstamağan soñ künağa jatadı bile bilseñder!

- Qalay degenmen ayağı twsalıp, şañıraq kötergeni jön boldı. Jası keldi emes pe?

-Bizdiñ Qabılanmen tüydey qwrdas, otızdan astı jañılmasam.

-Seniñ Qabılanıñ tört balanıñ äkesi.

-Jä, eşten keş jaqsı! Otız jas orda bwzar şaq emes pe?!

Mañdayşasında «Gülnaz» degen ayşıqtı jazu ilingen azıq-tülik dükeniniñ aldında ösek sapırıp twrğan üş-tört äyel, ananday jerde kele jatqan Iqılas käriyanı köre qalıp, äñgime auanın özge arnağa bwrıp jiberdi.

Biıl bwl auılda biday bitik şığıp, üş ülken şarua qojalığın biriktirgen ıntalılıqtar audan ortalığınan kelgen astıq satıp aluşılarğa jıldağıdan artıqtau bağağa ötkizip, tepse temir üzetin er-azamattardı bılay qoyğanda, zeynetkerlik jasındağı şal-şauqandar men mektep oquşılarına deyin qırmandağı jwmısqa jabılıp, bir apta bwrın ğana belderin jazıp dem alğan edi. Auıl adamdarınıñ sonau jazğa deyin endi qoldarı bos.

***

Iqılas otağasınıñ üyine tañerteñgi şäydan soñ bes-altı körşi kempir qwttı bolsın ayta keldi. Tünde jayılğan dastarhandarı äli jinalmaptı. Balğanım şeşey qonaqtarına özi şäy qwyıp, ara-arasında üydiñ de wsaq-tüyek şaruaların tındırıp, qolı tier emes. Anda-sanda törgi bölme jaqqa jaltaqtay qarap qoyadı. Tım-tırıs, eş belgi joq. «Apırım-ay, äbden jolsoqtı bolğan ğoy, - deydi öz-özinen kübirlep. Jä, jata twrsın, tınıqsın...»

Tüske taqağanda törgi bölmeden esinep-qwsınap Mwñlıq şıqtı. Üstinde qısqa jeñ qızıl futbolka, bwtında tar şibarqıt şalbar.

- Balam-au, wyqıñ qandı ma? – dedi ıdıs-ayaq juıp jatqan anası qolın aljapqışınıñ etegine sürtip.

- Qatıp qalıppın. – Ädemişe qır mwrındı jigit esik aldına şığıp, dene şınıqtıru qimıldarın jasay bastadı. Sodan soñ bıltırğı jazğı demalısında özi ornatqan beltemirge tartıldı. Soñınan ere şıqqan anası añ-tañ. «Üylenetin wldıñ türin qara! Törkindep kelgendey, kelinniñ jatısı anau?!. Qay betimdi aytayın?!.» Qapelimde qara kempirdiñ esine  şalınıñ tapsırması tüse ketti de:

- Beti-qolıñdı ju da, şäyiñdi iş, kelin oyandı ma? – dedi.

- Marjan jata twrsın. - Balası soñına bwrıldı. – Men şäyğa qazir baramın.

«Jata twrsını qalay?! Osı küngi jastar da qızıq, sabır saqtayın, oyanar, twrar...» Balğanım kempir balasına ıstıq şäy beru üşin şäugimge eseley su qwyıp, gaz plitağa aparıp qoydı.

Mwñlıqtıñ qarnı aşqan eken.

- Üydiñ tamağın sağınıppın, - dedi tabaqtağı etti qalayı qasıqpen qarbıta asap jatıp.

Öñi aq şüberektey oñğan wldıñ betine qan jügirgenin añdağan ana bayğws şır-pır:

- Al, ala ğoy, - deydi bäyek bola. – Tağı da jılıtayın ba quırdaqtan?

- Toydım apa, rahmet! – dedi balası terşigen mañdayın sürtip. - Äkem qayda? Bir jaqqa ketken be?

- Qazir keledi.

- Marjan oyandı ma eken? - dep ornınan twra bergen balasın Balğanım şeşey:

- Säl ayaldaşı, - dedi kidirtip. – Otır, keñeseyik.

- Al, otırdım, - dedi balası qayıra qwyrıq basıp.

- Balam-au, ayaq astınan habar-oşarsız keluiñe jol bolsın. Ötkende kelgeniñde üylenem dep aytpap ediñ, mwnıñ qalay?

- Reti solay boldı, apa, - dedi Mwñlıq oylanıñqırap.

- Otpuski aldıñ ba?

- Jwmıstan şıqtım, elde qaludı wyğardım. Ashattıñ üş balasın  qosqanda jeti jan ekensizder. Üydiñ kenjesi bolğan soñ olardıñ qaraşañıraqta twrğanı dwrıs. Auılda bos üy tabılsa satıp alarmız.

- Audan ortalığına köşetin eki-üş şañıraq bar siyaqtı. Pwl bolsa, üy tabılar.

- Qarajattan qısılmaymız, - dedi Mwñlıq. – Aqşa bar.

-Öziñ körip otırsıñ, üyimiz tarlau. Eki kelinimdi jwmsap, nemerelerime qarap otıruğa men de qarsı emespin.

-Apa-au, sizdiñ köñiliñizdi bilemin ğoy, ağayın tatu bolğanmen, abısındardıñ alıstan sıylasqanı jön şığar. Eldi de sağındım, bir-eki jıl twrsaq deymin.

- Bir esepten bwl şeşimiñ mağan wnap otır. Sonımen toydı qaşan jasaymız? Qwdalarğa qaşan baramız?

- Marjan ekeumiz aqıldastıq, - dedi balası. – Toyğa asıqpayıq, qwdalardıñ aldınan ötudi sodan soñ şeşermiz.

- Bwlarıñ qızıq eken! El-jwrtqa ne aytamız?

- Jwrttıñ ne aqısı bar? «El ne demeydi, esek ne jemeydi» deytin be edi?!.

- Qoy balam, wyat boladı, oylanıñdar.

- Oylanatın tügi joq, apa, toy qayda qaşar deysiz... Jasaymız keyin...

***

Mwñlıqtıñ ayaq astınan üylenuine ne sebep boldı? Marjan qanday qız? Endi sol oqiğanı bayandayıq.

Bes balanıñ ortasındağı jalğız qız bolğandıqtan Marjan erke bolıp boyjetti. Wldar bir töbe de, bwl bir töbe. Qarşadayınan kiimdi de tañdap, talğap kidi. Özine ne kise de jarasa ketetin. Bastauış sınıptan bastap şiraqtığınıñ arqasında ekpindiler qatarına qosılıp, maqtauğa tım erte ilikti. Eşkim betinen qaqpağan üydegi erkelik, mektep qabırğasındağı asıra marapat jas qızğa baq emes, aldağı ömirine sor boların qaydan bilsin bayğws ata-ana.

Joğarğı oqu ornına tüsemin dep Almatığa kelgen jılı-aq oynaqtap jürip ot bastı. Körseqızarlığınıñ kesirinen universitettiñ üşinşi kursınan şığıp qaldı. Täkappar qız asa uayımdağan joq. Adamdarmen tez tiltabar mineziniñ, şiraqtığınıñ, ajarlı öñiniñ arqasında tirşiligi du-du qaynağan, alıp megapolistegi aytulı meyramhanağa dayaşı bolıp jwmısqa twrdı.

Swlu boyjetkenge kim swqtanbas. Köp wzamay meyramhana qojayınınıñ közine tüsip, soñında aşınasına aynaldı. Sodan bastap Marjannıñ tası örge domaladı. Özinen on jeti jas ülken Mäkeñ jas qızğa ülken şahardıñ däl ortasınan oyıp twrıp eki bölmeli päter alıp berdi. Joğarı oqu ornına qayıra qabıldanıp, eki jıldan soñ qolına tabaqtay diplom tidi.

Qızığı mol ırdu-dırduğa tolı künder mezi qılatın qızdı. Mäkeñmen tanısqanına törtinşi jılğa ayaq basqanda esin jiğanday boldı. Bastapqıda äsem qalanıñ qaq ortasındağı päterine, äyelimdi tastap sağan üylenem degen Mäkeñniñ uädesine senip, uaqıt ötkizip alğanına ökingendey. Bir jaqqa şığuı kerek. Bettiñ qızılı da oñar, tänniñ qızuı da qaytar! Sol ma jetken wşpağı! Bolmas bwlay jürgeni! Ne närseniñ şegi bar! Ata-anasın da bäri jaqsı dep aldauın qoyar emes.

- Mäke, - dedi qız bir küni. – Äyeliñmen ajıras dep aytpaymın, ana eki balañnıñ  köz jasına qalmayın.

- Nege olay deysiñ, Mara?!

- Sebebi bar.

- Ayt bwltaqtamay.

- Sağan bala tauıp bere almaymın! - Jaña ğana közderi jaynap, köñildi otırğan Marjannıñ jılağanın körgen Mäkeñ qızdı ayadı. Qwşaqtap bauırına tarttı.

- Ayağıñ auır edi ğoy?! Qalayşa-a?!

- Bes ret abort jasattım! Sonıñ nätijesi... qwrsaq kötermeymin...

- Mümkin emes, Ma-ra-a! Medicina damığan mınaday zamanda, mümkin emes, aytpa ertegini.

-Bäri mümkin! Bes şarananı jatırda öltirdim! Eşkimge kinä artpaymın! Özimniñ aqımaqtığımnan ayıqpas dertke şaldıqtım!

-  Tausılma öytip.

- Keşe oqıdım, adam balası jaqsılıqtı da, jamanşılıqtı da Alladan özi swrap, tilep aladı eken.

- Absurd! Adamnıñ qolınan kelmeytini joq! Bizdiñ medikter qauqarsız bolsa, bar ğoy ana şetel, aytalıq Izrail', Germaniya tağı basqaları.

- Oğan şala bülinip qaytesiñ! Sen aytqan şet elge de bararmın, köterermin bir şiki ökpeni.

-Osılay jöniñe kelseñşi, zäremdi wşırdıñ ğoy, janım.

-Jaraydı, Mäke, taqırıptı auıstırayıq. Oylap otırsam, uaqıt zımırap baradı. Dayaşı bolıp jüre beremin be osılay?! Jalıqtım.  Aqşası mol, jwmısı az qızmet istegim keledi.

- Jwmıs deysiñ be?! Ta-ak! Jalaqısı köp, jauapkerşiligi az. Köpten oyımda jür edi, aytuğa wyalıp edim. Bılay, kişkene neleu... las deymiz be, haram deymiz be?!

- Aqşa jürgen jerde adaldıq bola ma?! Äueli aytsañşı?! Kelisu, kelispeu sodan keyingi şarua.

- Jezökşeler üyin aşıp bereyin. Vo, biznes! Krışañ qızıl jağalılar! Seniñ missiyañ - jeñgetaylıq! Tüsindiñ be?!

***

Birer jıldıñ işinde Mäkeñ aşqan jezökşeler mekeni qılmıs älemine keñinen tanıla bastadı. Bastapqıda qala ortasınan tört bölmeli päter jaldasa, keyinirek şahar şetinen, Alatau baurayınan üş qabattı kottedj satıp aldı. Jeñgetay Marjan kele-kele täjiribe jinaqtap, aldap-arbaudıñ neşe türin meñgerdi. Äuelde qızdar saudasımen özi aynalısıp, uaqıtınıñ köbi soğan ketetin. Bir jarım jıl bwrın dispetçerlik vakansiya aşıp, oğan öziniñ qwrbısın otırğızdı. Bwğan deyin jolauşılar poyızında jolserik bolıp istegen jwlımır qız barlıq aytqan isti tas-tüyin qıladı. Marjannıñ mindeti, eki jerdegi jağdaydı baqılau jäne künde aqşa jinau. Özi bi, özi qoja.

Qojayınmen üş ret qana jolıqtı. Onda da meyramhananıñ alaköleñke, oñaşa bölmesinde. Qırıq jastardağı qasqa bas jigit ağasın körgen kezde iş jiıp qaldı. Artıq auız sözge joq şefiniñ isker adam ekendigin seze qoyğan. Qorıqpa degen Marjanğa. Klientteriñnen şi şıqpasa, bizdiñ bikeşter senimdi. Eñbek aqıların apta soñında beresiñder. Aqşadan jımqıruğa jol berseñder, renjime dedi şegelep. Qayda qızmet jasaytının, atı-jönin aytqan joq. Laqap esimi – Şef!

- Sağan bir adam keledi. Saualına ğana jauap ber. Bizge kerek adam, tapsırısın orında, - dedi qoştasarda.

- Tüsindim, - dedi jeñgetay.

Erteñinde şefi sırttay tanıstırğan kisimen ofiste jolıqtı.

- Klientteriñ riza ma? – dedi özin Maks atağan qısıq köz jigit birden senge köşip.

- Razı şığar. Keyingi bir ayda «kontingentti» jañarttıq. Qazirgileri jas qızdar.

- Naqtıraq aytqanda?

- On segiz ben jiırma üş jas arası.

- Wzın sanı?

- On bes.

- Äsili «quırşaqtarıñdı» köp wstauğa bolmas! Altı ayda auıstırıp otırğanıñ jön. Jar-raydı! Bir zakaz. On altı jastağı qız kerek.

- Päk...

- Oyımdı oqıp otırsıñ.

- Onday «quırşaqtıñ» tabıluı qiın! Deficit! Narqı da uday!

- Jigitterdi qwlaqqağıs qılayın.

- Kelistik.

- Mınau avans, - Qısıq köz jigit aq qağazğa oraulı qomaqtı konvertti stol üstine qoydı.

- Sizge senemiz. «Tovar» tabılğan soñ bermediñiz be? – Külim köz jeñgetaydıñ janarı jarq etti.

- Azırqansañ, tağı qosamın.

- Sizdiñ märttigiñizdi estigenmin.

- Jeti mıñ baks!

- O-o-i-y! Köp emes pe?! Uäde berip orındamasaq, wyat. Bügingi küni päktigi saqtalğan qızdı tabu öte qiın.

- Sol üşin tölep otırmın.

- İzdeymiz! – Marjan konvertti seyfke jıtırdı.

***

Anaşa satuşılarmen baylanısı bar qılmıstı toptağı Aida esimdi jas qız policiya qarmağına ilindi. Swraq-jauap barısında qızdıñ kinäsi joğı anıqtaldı. Şındap kelgende bosatıp jiberuge de boladı. Biraq, ülken bastığınıñ tapsırması bar. Päktigin saqtağan jas qızdı tabuı tiis. Onı bilu qiın emes. Veronikanı qasına bir-eki sağatqa aparsa boldı. Aidanıñ qasında jartı kün «otırğan» Veronika jas qızdıñ bar sırın anıqtadı.

Bes jıldan jeti jılğa deyin bas bostandığıñnan ayrılasıñ degen qoqan-loqqıdan qorıqqan añğal boyjetken tergeuşiniñ talabın orındauğa aqırı kelisti. Özge amalı joq edi.

Qısıq köz jigit ağası näpsi qalauın iske asırdı. Jas qızdıñ köz jasına qarağan joq. Öytkeni aqşasın töledi!.. Satıp aldı!..

Erkek tösekten twrıp, dälizge şılım şeguge şıqqanda Aida halatın kiip balkonğa keldi. Süygen jigitine qay betimen qaraydı? Ömir nege bwralañ?! Tağdırıñnıñ oylamağan jerden tas-talqan şığuı öziñe baylanıstı emes-au?! Öksip-öksip jılağısı kelgen. Közinen jas şığar emes. Keude tükpirinen ar-wyat, jiger, namıs attı sezim bas köterdi. Ayalap, älpeştep ösirgen ata-anası aldında jer boldı au?! Ana kisiniñ ölip-öşken twrpayı qimılı, üzdige şıqqan jalğan sözderi oyına oralıp, janarı jasaurap, közderi qarauıttı.  «Qorlıq!.. Ölim!.. Masqara!..  Jer basıp jürudiñ keregi bar ma bwdan bılay?!.»

-Aida! – degen dauıs estildi jatın bölmeden.

Qız balkonnan biraq sekirdi. Odan keyingisi bwlıñğır. Esin auruhanada jidı.  Ne bolğan mağan?!.  Ap-auır ne zat?!. Gipske salıp tastağan ba?!.»

Atalmış tötenşe jağday audandıq işki ister bölimine dabıl qaqtırdı! Jezökşeler üyine de, jeñgetay  Marjanğa da tıqır tayadı. Şefi bwnıñ eki kün işinde Almatıdan közin joğaltuın kesip ayttı.

***

Avtobus ayaldamasınan tüsken Marjan bası auğan jaqqa kete bardı. Sanası emes, ayağı alıp keledi. Bağıtı beymälim. Qwday-au, mınau qay köşe? Qoğamdıq kölikke otırmağalı qaşan? Almatığa kelgen sonau jıldarı ğana minetin. Keyin ğoy bärin wmıttı. Astında appaq «Mersedes». Qısı-jazı qara közildirigin şeşpeytin oqqoğarı, äri mäşine jürgizuşisi Vadimniñ arqasında Almatınıñ qay bwrışına, qay jerine barmadı. Vadim senimdi edi. Artıq sözdi bilmeytin ol qoyğan swraqqa ğana jauap qayıratın. Mwnıñ qazirgi jağdayın bile me eken ol?! Şef eşkimge jariya qılmas. Vadimge telefon şalsa qazir-aq jetip keler. Onıñ qajeti qanşa? Jasınan erkeşora, namısqoy, birbetkey ösken qız onday-onday jasıqtıqqa bara qoymas. Äste! Odan da ölip ketkeni oñay...

«Eki kün işinde Almatıdan qarañdı batır!..»

Tüsi suıq, ızbarlı qasqa bas osılay dedi. Ol dağı tığırıqqa tireldi! Ana qızdı aytam! Beyşara! Ar-wyat, adamgerşilik qay teñi?! Päktigimnen ayrıldım dep, özin-özi balkonnan tastağanı barıp twrğan aqımaqtıq! Nu i çto?! Äzirşe tiri. Jambas süyegi bıt-şıt deydi. Körgen jigitter aytıp keldi... Jä, qaydağı bir şöpjelke qızdı uayımdap. Ol ölmey twrğanda tabanımdı taydırayın...

Basına joqtan özgeniñ keletini qalay? Oyına jerlesi, üş-tört jas ülkendigi bar Mwñlıqtıñ tüse ketkeni. Ekeui bir mektepte oqıdı. Bası qattı isteytin jigit. Institutta sırttay oqıp, osında jwmıs jasaytının biletin. Sonau mekteptegi kezden Marjanğa ölerdey ğaşıq. Qır mwrın, jigittiñ swlttanı derlik qara torınıñ ädemisi. Bwl artınan jügirgen wldardıñ birine de qarağan joq mektepte. Jigit ataulınıñ mısın basıp, ıntıqtırıp twrarın jaqsı bilgen swlu qız öz bağasın biletin.

Qaydağı-jaydağı neşe türli oymen kele jatqan qızdıñ közi tas töbesine şıqtı. Älginde esine alğan Mwñlıq qarsı aldında twr.  Quanğan qız jerlesin qwşaqtay aldı. Mwñın şağıp, köz jasın köldetken Marjandı ayağan Mwñlıq onı Seyfullin dañğılındağı jataqhanasına alıp bardı. Ekeui sol tüni otau tiguge şeşim qabıldap, erteñinde poyızğa otırıp  jigittiñ auılına  jürip ketti.

***

Bası bos sıbay-saltañ qız köñili qwlağan, özine wnağan jigittermen äsem şahardıñ nebir meyramhanalarında sauıq-sayran qwrıp, oynap-külip tün ortasına deyin jüretin de, onıñ soñı öz qalauımen qwmarın basuğa jalğasatın. Jın oynaq pen ırdu-dırduğa üyrengen külimköz kelinşektiñ jalğız küyeuge basıbaylı tañıluı, bir erkekpen ğana şektelui müldem jalıqtırdı. Jüz tütinge de jetiñkiremeytin auılda kimmen söyleskeniñ, kimmen jürip-twrğanıñ alaqandağı äjimdey ap-ayqın.

Kelin bolıp tüskenine nebäri jeti ay bolsa da, sol azğana uaqıt sauıqqwmar janğa swmdıq wza-a-a-q körindi. Qwday-au, barsakelmes aral siyaqtı ğoy bwl auıl dep elegizip, üyge sıymaytın boldı keyingi kezde. Bwlan kezdespegende qayter edim?!.

Küyeuiniñ dosı Bwlan kündiz oyınan, tünde tüsinen şığar emes. Közderi ötkir, körkem jigitti ä degennen qwlay süydi. Erte üylenip, ata-anasına qaraylap auılda qalıptı. Qatardağı şofer bolğanımen, közi aşıq. Tarih, ädebiet, sayasat, jahandanu deymisiz, bilmeytini joq. «Intelekt! - dedi Marjan tañqalıp. – Mınanday talantpen, joğarı bilim almay elde qalğanı obal-aq! Küyeuim osı dep körsetuden  wyalmaytın jigittiñ swltanı!..»

Erkek ataulınıñ mısın basıp, siqırsınıp, közderimen arbap özine ıntıqtıratın äkki äyel birden sezdi. Jigit te ket äri emes. Ol dağı külimköz kelinşekti körgen sätten közsiz köbelekşe qalbalaqtap, jüregi dürsildep, qayta-qayta qarağıştay bergen. «Ä-ä, qarmaqqa tüstiñ be?!.» Sezimi aldamaptı. Sonıñ nätijesi - ekeuden-ekeu özen jağasında jatır.

-Sen jaqsı jigitsiñ, - dedi aqşağıl qwmğa bauırın tösep qızdırınıp jatqan jalañaş täniniñ eki jeri ğana qımtaulı swlu müsindi aq sazanday kelinşek.

Kämpit-kelinşektiñ mısı bastı ma, Bwlannıñ bası aynalıp közi qarauıttı. Ön boyı bir ısıp, bir suındı. Jüregi qwrğır dürs-dürs. «Şınında kämpit! Mwñlıqtıñ qızğanatınday jöni bar. Iya, sät...»

- Şın aytam, sen jaqsı jigitsiñ, - dedi  kämpit-kelinşek audarılıp tüsip. Qaraqat közderi oynaqşıp ketti. Twñğiığına tartıp baradı.

Jigit: «Arbap jatır qanşıq!»

- Ät-te-eñ, meniñ Mwñlığım sen siyaqtı bolsa ğoy! Jal'! Onıñ adamgerşiligin qayteyin, tösekte osal bolğan soñ... Jal'-jal'!..

Jigit: «Bäse-bäse, qalay dwrıs topşılağanmın. Temirdi qızğan kezde soğuım kerek!..» Keşir janım! – Jigittiñ jüregi asau atşa tulap «kämpitke» töne tüsti. «Iya, sät!» - Sen... bılay böten oylama!

Kelinşek: «Malğwn, bwl qay sasqanı?!.»

- Mwñlıq meniñ dosım, ayaymın onı, - dedi jigit. – Iya, ayaymın, şının aytsam, seni odan qızğanam.

Kelinşek: «Tfu, derevnya! Mwñlıqtı aytqanşa, qwşıp süymey me?!»

Jigit: «Ne istesem eken! Ürkitip alamın ba, bas salsam?!.»

Kelinşek: «Bolsañşı endi! Örtemeşi! Ne boldı mağan?!»

Jigit: «Iya, sät!»

Emeşesi üzilgen erkek eñkeye bergeni sol edi, moyılday janarı jalt etken kämpit-kelinşek aunap ketti: «Joq, birden berilmeuim kerek! Onım älsizdigim! Intığa tüssin äli de!..»

- Mwnıñ ne, Bwlan-au! Seni adal jigit pe desem?!

Jigit: «Sayqal, wtıp ketti. Abdırağanımdı sezip qaldı. Batıldıq qajet, batıldıq! Mwnday şaq endi oralmas!..»

Kelinşek: «Biraz bwldana tüseyin.»

Jigit: «Däneñe şığara almaymın ba?! Jo-joq!» Marjan, beri qaraşı bir minötke?!

Kelinşek şalqasınan jattı. Közderi şoqtay jaynay tüsken. Erkek añdamay qaldı. Eñkeye bere «kämpittiñ» ernine erni tiip erip jüre berdi.

* * *

Jük maşinasınıñ rölindegi qaratorı körkem jigit auıl köşeleriniñ birine bwrılıp, qızıl qaqpalı üydiñ aldına kep toqtağan soñ kabinadan şıqpay, meñ-zeñ qalıpta wza-a-a-aq otırdı. Araq uıtı miına şauıp, ıñqı-tıñqısın şığarğanımen, mwñ torlağan oyı setinep köñili köterildi. Änşeyinde sözge şorqaq jigittiñ ıñıldap än salğısı keldi me-au?

Qasıñ qanday, qaraqat köziñ qanday,

Külkiñ qanday, şarapat sezim qanday.

Quanatın balaşa keziñ qanday,

Öziñ qanday, janıma jağatın, söziñ balday-y!

A-a-a-a-a-a-ai-y!..

Marjan üyinde me?! Mwñlıq şe? Äy, Mwñlıq! Mwñlıq!.. Eski dos!.. Bağı janbağan sorlı! Obalıña qaldım ba? Keyingi kezde qattı işip jür deydi. Qazir de mas bolıp jatuı! Marja-an! Mar-ja-an! Körgisi keldi däl qazir. Adasqan bolarmın aqıldan. Äytpese, ne boldı elu şaqırımnan eş jwmısı joq, qos ökpesin qolına wstap jeligip jetkeni. Biraq-biraq, Marjannıñ jalt ete qarağan janarı, lapıldap-örtegen ot qwşağı, ua jalğan, toymaydı-au!

Qajet zatın wmıtqanday qaltasın qarmanıp, şılımnıñ jalqı talın ernine qıstırdı.

- Oy, äkeñniñ!

Küyip-pisip qaramağan jeri qalmadı. Orındığınıñ astınan, kiltterdiñ arasınan taptı. Temekini qwşırlana sordı. Kök tütin auızdan da, mwrınnan da ketip jatır.

- U-u-u-h!

Sausaqtarı tız ete tüskeni. Bıqsığan twqıldı laqtırıp, kelesi talın twtattı. Aşuğa boy aldırıp, şamşıl minez tanıtıp jür birazdan. Oğan ne se-be-ep?! Qaşanda külimdep jüretin, bazbir şaypau qatındar siyaqtı dauıs köterudi bilmeytin jan jarı Nesipbalanıñ jazığı joq qoy!

Bwlannıñ közine, özi «kämpit» ataytın swlu kelinşektiñ appaq täni eles bergen sätte alpıs eki tamırı iigendey küy keşkeni qalay?!

«Soñınan uayım-qayğı äkeletin läzzattan qaş!..»

Qaydan oqıp edi? Esinde joq. Äytse de teris pälsapa! Dwrıs emes-s! Al meniki jön be?!.

Qarañğılıq qoyulanıp keledi. Oğan keregi osı. Eşkimniñ közine tüspegeni jön. Jolı tüsip jolıqsa, qoştaspaq. Bwlay jalğasa berse opınarı haq! Körşi audanğa qonıs audaru turalı Nesipbaladan özge eşkim bilmeydi.

- Osınım dwrıs-s!

Jüregi qarmaqqa tüsken balıqtay.

Idıs-ayaq juayın dep as üyge engen Marjandı bolmaşı qağılğan dıbıs eleñ etkizdi. Qwlağın tosıp edi, tım-tırıs siyaqtı. «Qorıqqanğa qos körinedi degen?!» Ayaq-tabaq juuğa zauqı soqpadı. Tağı da tırs-tırs tereze qağılğanday. Jüregi auzına kep tığıldı. «Kim de bolsa köreyin!». Esik aşsa Bwlan.

-  Barsıñ ba, janım-au?!

Jigit qwşaqtay aldı. Kelinşek onı özine qarattı.

- Qayda barasıñ entelep?

- Üyde me?

- Wyıqtap jatır. – Sıbırğa köşti. – Bağana kelgen tältirektep.

- Qattı mas pa?

- Uday.

- Oyana qoymas.

- Oyanıp ketse şe?

- Oyanbaydı! Bes minötke mwrsat ber.

- Zärem wşıp twrğanı.

- Ötinem, janım!

- Bolmadıñ-au!..

Tüsinen şoşığanday basın oqıs köterdi Mwñlıq. Äyeline ilesip üyge bireudiñ kirgenin de, törgi bölmege enip qwşaqtasa ketkenin de, üzdigip wz-a-a-q süyiskenderin de sezdi, bildi, estidi. Qanı basına şapşıp, aşu-dwşpan iektep zorğa jatqanımen şıdap baqtı. Apırım-ay, mınau Bwlannıñ dausı ğoy! Qalayşa?! Nege?!. Jwrttıñ ösegi ras boldı ma?!.  Büginge şeyin elemey kelip edi. Ondağı oyı, bala jastan birge ösken dosına sengendikten. Bwlan-ay, qayteyin!.. Seniñ de satqın bolğanıñ ba?! Saytan azğırğan qatın-n! Sezip edim osılay boların! Jo-joq-q, mümkin emes!  Mümkin emes?! Bwlanğa dausı wqsaytın basqa, böten kisi bolsa igi edi.

Törgi üydegiler esterin jidı. Äyel jigitti twrğızıp, jalınıp-jalpayıp dälizge ertip şıqqan. Jigit qoştasıp tabaldırıqtan arı attadı. Dala tastay qarañğı. Tüngi suıqtan denesi mwzdadı. Auıl jata bastağan. Dükenniñ qasına qaldırğan mäşinesine ot aldırıp jürip ketti. Laysañ jolğa qaramay ızğıtıp keledi. Eki-üş şaqırım auıldan wzağan soñ maşina motorı söndi. Kiltti qosıp edi, ot almadı. Bwğan ne boldı dep janar-jağar may şkalasına qarasa nöldi körsetip twr.

Ol kabinanı jauıp auılğa tarttı. Küni boyı qar suı erigen joldıñ balşığı ezilip jatır. Ökpek jel twrdı. Qara tonınıñ jağasın köterip, malaqayınıñ qwlağın tüsirdi.

-Qaytedi-ey, mına esirik jel?!.

Esik twtqasın wstap üyge ene bergen Marjan küyeuiniñ jötelgenin estip twra qaldı. Esin jiıp alğan ba?! Bizdiñ isimizdi sezgen-au! Qolına tüssem ayamas! Qanına qarayıp jür onsız da?! Ayaq dıbısın bildirmey üyden eppen şıqtı. Qoyın-qonışın suıq keuledi. Qarañğı tün ürey şaqıradı. Jügire basıp auıl şetindegi qwrbısı Bağilanıñ üyine jetti.

- Kim bwl? – Jalğızbastı kelinşek beymezgil şaqtağı tarsıldan zäre-qwtı qalmadı.

- Marjanmın-n! Aşşı, jıldam-m!

- Tınıştıq pa?!

- Qazir bärin de aytam. – Küyeuiniñ küpäykesin ğana kigen, jalañ bas jas äyeldiñ toñğannan tisi-tisine timedi.

...Aşu buğan Mwñlıq kereuetten atıp twrdı. Marjan äli joq. Nege keşigip jatır? Älde anaumen erip ketti me?!

- Afirist qatın-n! Osıdan üyge kelsin! Öz qolımmen öltirem!..

Toñazıtqıştan bir şölmek araq aldı. Tığının aşıp şäy kesege qwydı da, öñeşine aqtara saldı. Dastarhannan nan iiskep, dälizge şıqsa... Bwlan kirip kele jatır.

- Qaydan jürsiñ?

- Maşinamnıñ benzini tausılıp... bireuler qwyıp alğan ba, it biledi.

- Nege keldiñ?!

- Rwqsat ber, qonıp şığayın.

- Äy, Bwlan-ay?! Qaydağılardı eske tüsirip...

- Ne aytıp twrsıñ?!

-  Kirmeşi üyge.

-  Baratın jerim joq.

-  Qaytşı!.. Ötin-em-m!..

-  Keudemnen iterseñ de ketpeymin! Qonamın osında.

Dosı däneñe bolmağanday qannen-qapersiz, su siñip auır tartqan batpaq-batpaq etigin şeşuge ıñğaylandı. Mwñlıqtıñ közi qarauıttı, bası aynaldı, jüregi keudesin tesip şığarday. Alapat aşudı auızdıqtay alar emes. Ne istep, ne qoyarın bilmeytin esirik halde. «Bwl basınğandıq!.. Boldı!.. Jetti!.. Osımen tämam!..» Äzäzil oy osıp ötti miın. Dälizben japsarlas kiletten et müşeleytin ötkir pışaqtı aldı da, eñkeyip etigin şeşip jatqan jigittiñ oñ jaq büyirin twspaldap qattı siltep qaldı.

Abai.kz

12 pikir