Jwma, 25 Qırküyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 107590. Jazılğandar — 102360. Qaytıs bolğandar — 1699
Alaşorda 6073 27 pikir 20 Qañtar, 2020 sağat 10:52

Jat jerde jürip qızıldarğa qarsı küresken babalarımız swrausız kete me?..

Ataqtı Keyki siyaqtı soñğı demi qalğanşa qolınan qaruı tüspegen qazaq jerindegi batırlardı bärimiz bilemiz. Al, qazaqtı orıs otarşıldığınan azat etu üşin jat jerde küresken babalarımızdıñ atı-jönderin bilemiz be?!

Täuelisizdik alğannan keyin tabu qoyılğan bir taqırıp: qazaqtardıñ şet elderdegi otarşılarğa qarsı jalındı küresi boldı. Küni büginge deyin qwzırlı organdar äli soñına tüsip otırğan äuletter äli künge öz babaları jaylı aytuğa därmensizdik tanıtıp otır. Onıñ bastı sebebi 1916 jıldan bastap el auğan kezde «sarı orıstıñ bäri orıs» dep «Dini ğazauat» aytıp, otarşılardı jas-käri, bala-şağa dep bölip-jarmay qandı qasap jasağan jandardıñ qazaq biligi tarapınan «wlt batırları» dep tanılıp aqtalmauı. Azattıq sarbazdarın biletin, är jwma qwran tüsiretin aqsaqaldardıñ bäriniñ közi ketti. Onıñ üstine bwl babalarımızdıñ elge esimderi belgisiz. Olar Han Keneniñ «Orta Aziyalıq» qazaq-özbek birligi amanatına adal, dindi tärk etken kommunisterdi de, imperiyalıq aq patşa bilep-töseuin de qwp körmeytin, tek «eldi käpirlerden azat etu» ideyasın tu etip kötergen dinine berik jandar-tın.

1960 jıldıñ ayağı men 1970 jıldardıñ basında «qadımşı» jäne «jäditşi» aqsaqaldardıñ birin-biri moyındamay qazaq şağatayımen qızıl keñirdek bolıp daulasqanın talay kördik. Auğan men Iranda orısqa qarsı küreste bastan keşken oqiğaların qızığa tıñdadıq. Olar kezinde kommunist, komsomol bolğan şaldardı aralarına jolatpay, «üş äriptiñ salpañqwlaqtarı» dep ataytın. Meni basımnan sipap, «äkeñ tua jalğız emes, jüre jalğız. Bes ağası jat jerde köz jwmdı», deytin.

Azattıq üşin Iran men Auğan jerinde jasaqtalğan äskeri-partizandıq toptardıñ qızıldarğa qarsı küresine orıs otarlauşıları tarapınan soñğı nükte 1945 jılı qoyıldı.

Qızıl Armiya tarapınan Iranda jürgizilgen tazalau operaciyası barısında qolğa tüsip atılğan, asılğan, Sibirge itjekkenge 25 jılğa aydalğan babalarımızdıñ suretteri KGB arhivterinde mäñgige qwlıptaulı jatır.

Meniñ qolıma sarğayğan eski foto tüsti. Osı fotanı alğan adamım atı-jönin atamaudı ötindi. Jäne 5 jıl jariyalauğa rwqsat bermey, kelmestiñ kemesine minerde bir jerde jariyalaudı amanattap edi. Endi mine «Abai.kz» caytında sol alaş batırlarınıñ suretterin jariyalap otırmız.

Osı fotodağı batır babalarımızdıñ wrpaqtarı bar ma eken? Foto 1930 jıldardıñ ortasında Iranda tüsirilgen. KGB arhivinde qwpiya saqtalğan. Osığan izdeu salatın jornalşı ne tarihşı tabılsa jaqsı bolar edi. Tek 1940 jıldardağı soñğı şayqasta fotodağı batır babalarımızdıñ birazı iran-türkimen şekarasında şahid bolıp, keybiri qolğa tüsken. Atı-jönderimen keyingi tağdırları belgisiz.

Ätteñ, KGB arhivindegi OA wlt-azattıq qozğalısına qatısuşı qazaqtardıñ Iran men Auğanstanda tüsken köptegen fotoları men derekteri Mäskeuden elge qaytarılsa, ülken igi is bolar edi. Jäne 1916-1945 jıldardağı 30 jılğa sozılğan wlt-azattıq köterilisinde şahid bolğan babalarımızğa eskertkiş ornatudı qoğamdıq keñeste köteru kerek.

Olar 1941-1945 jılğı soğısqa qatısqan atalarımızday imperiya üşin emes, OA konfederaciyası üşin küresti. Bwl küreske qatısuşılardı wlt jadınan öşirmeu – perzenttik parızımız.

Äbil-Serik Äliakbar

Abai.kz

27 pikir