Ótkende Oralda ótken Múhametjan Tazabekpen kezdesu turaly әleumettik jelide kóp jazyldy, aqyn, Memlekettik syilyqtyng iyegeri Aqúshtap Baqtygereeva búl kezdesuge ashyq qarsy bolyp, múnday әreketterge toqtau salu kerektigin aitty. Tómende aqynmen shaghyn súhbat ótkizdik.

– Jastar ne sebepti jat aghymdardyng yqpalyna tez týsip qalady?

– Jastar jat aghymnyng yrqyna tez týsetinining sebebi mynada. Jastyng aty – jas. Bayaghydan aitylyp kele jatqan «jas taldy kýtimsiz ústasan, qisayyp ósedi» degen sóz bar. Mine, sol siyaqty jastarymyz da kýtimsiz qalghandyqtan, qisyq jolgha týsip jatyr.  Ata-ananyng qarauynan shet qalghan, mekteptegi tәrbie júmystarynyng bolmasa, júmys oryndardaghy keybir iydeologiyalyq dúrys baghyttaghy jiyndardyng ótpeuine, solardyng qatysuyna baylanysty jәne qajetti otanshyldyq baghyttaghy kitaptardy oqymaghandyqtan olar sol bos kenistikti izdeydi. Sol kezde kelip búlargha janaghy basqa aghymda jýrgender jolyghady. Olardyng kózdegeni de sol, olardyng izdegeni de sol jastar. Solardy qalay ózimizge ertip ketsek eken dep olar ýlken sayasy kýresip jatyr ghoy. Kýn-týni úiyqtamaydy olar. «Vrati ne dremlet» degen oryssha bir sóz bar. Mine, solar qazir últ bolashaghynyng aldaghy kýnderine balta shauyp jatyr.

Onyng ýstine studentterimiz aqyly oqu oryndaryna kóptep týsedi, grant jetpeydi. Solar janaghy aqsha tóleytin kezde qinalady da, kez-kelgen jauapsyzdyq isterge barady. Enbek sýietinderi qazirgi tolyp ketken sadaqa men toydan kóz ashpay otyrghan meyramhanalargha baryp, tәrelke tasyp, júmys isteydi, sodan tapqan aqshasyn oqu ornyna tólep, diplom alady. Al ol oqu ornynyng basshysy ol bala tiyisti bilim aldy ma, sol ózining tandaghan mamandyghyn mengerdi me, onymen sharuasy joq. Sol bәlen balany oqytyp shyghardyq, múnsha diplom berdik dep janaghy aqshagha qyzyghyp bayyp otyr. Mine, taghy bir qatelik osy jerde ketip jatyr. Sol shala sauatty balalardyng ózi oqugha tóleytin aqsha tappaytyn kezde janaghylardyng qolyna týsip jatyr.

Oranyp, qara jamylyp jýrgen qyzdarymyz da әne sonday kezde teris aghymnyng qolyna týsedi. Óitkeni birin-biri ýgittep, tiyisti suretti qajetti jerge jiberip otyrsa, olargha aqsha tólenedi degen sybys bar. Múny qarapayym halyq aityp ta jýr. Men zang qyzmetkeri emespin ghoy, olardy tekseretin, nemese әrqayysynan jauap alatyn qúqym joq. Búl jayly zang da shyqty. Bizding Oralda paranja kiygen әielder kóp kezdesedi. Búnday jaghday Atyrauda da, Aqtóbede de bar. Men búlardy kórip shoshynamyn. Myna ghasyrda qazaq qyzynyng paranja kiygeni óte qorqynyshty.

– Áleumettik jelilerding diny radikaldanugha әseri qanday?

– Álemettik jelimizding osy radikaldargha dayyndaluda ýlken kómegi tiyip túr. Sebebi olardyng jazylushylary óte kóp, oqityndary óte mol. Sebebi jelide keremet shygharmalar, úlaghatty sózder, parasatty dýniyeler aitylmaydy. Bireuler ózining bala tughanyn, bireuler kýieuinen aiyrylghanyn, bireuler taghy da qalay túrmysqa shyqqanyn, taghy birdene, bolmaytyn nәrselerdi jazady. Bireuding ómirining bireuge keregi ne? Odan da bir auyz bolsa da, úlaghatty dýniyelerdi jazyp, oqyp, atadan qalghan asyl sózderdi ózgege taratsa qúp emes pe?! Sonda jastardyng sanasyna sәule týser me edi? Esi bar adamnyng oilanuy kerek qoy. Mysaly, jurnalister PR dey me, birdenelerge qúshtar bolypty. Bayannyng kýieui dey me, Qaraqattyng әni dey me, әiteu, arzan dýniyelerge kónil audaryp jatady. Ánshilerding qayda barghanyn, qoyshy әitu, osyndaylardy júrtqa jariya etkenge mәz. Oilap otyrsam, jastardy, qoghamdy әleumetting jeliden qorghay almay kelemiz.

– Jastardy teris diny iydeologiyadan qorghaudyng eng tiyimdi joly qanday?

– Kýni keshe Qadyr Myrza-Áli atyndaghy kiyeli saraygha Tazabekpen kezdesu ótkizbeymin degende Oraldyng ne prokurory, ne milisiyasy toqtatugha kirisken joq. Men olardyng bәrine aityp, telefon shaldym. «Elge kelip edim, múnday jaghday bolyp jatyr eken, búl qaydan shyqqan nәrse?» dep әkimdikke de aittym. Bireui qozghalmady. Joghary jaqqa da jiberdim, eshqanday jauap ala almadym. Jastardy qorghaudyng joly ol – últtyq iydeologiyany, últtyq tәrbie taqyryndaghy nәrseni kóp ótkizu. Mektepten, bala-baqshadan bastap, uniyversiytetterde, joghary oqu ornynda osyndy qaralau kerek. Jaraydy, kóp saghatty informatika, IT, tehnologiya solardy oqytugha rúqsat bersek te, biraq studentterdi óz dәstýrimizben tәrbiyeleuge de nazar audaruymyz kerek.

– ⁠Siz Bauyrjan Qaliollagha nege renjidiniz？

– Men batyrdyng atyn alghan sol aityskerge sózim shyghyn ekenine kózim jetti. Ol da ulanghan, ol da mәdeniyeti tómen jan. Áytpese mening izimdi baghyp, maghan qashan ólesing dep aitar ma edi.

Eskertu: Abai.kz - erkin aqparat alany. Múnday oy jarystyryp, pikir talastyrugha Qazaqstannyng әrbir azamaty qúqyly. Spiyker pikiri redaksiya kózqarasyn bildirmeydi jәne súhbatta attary atalghan jekelegen azamattar redaksiyamyzgha jauap beruge niyet bildirse, olardyng da pikirin jariyalaytynymyzdy eskertemiz...

Abai.kz