Särsenbi, 12 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 100164. Jazılğandar — 73702. Qaytıs bolğandar — 1269
Estelik 1820 3 pikir 24 Aqpan, 2020 sağat 11:40

Änekeñniñ bolmağan balalıq şağı...

Ğasırlar toğısında ğalamdıq twrğıda oylau bılay twrsın, ädebi sanasız, ädebi tarihsız külli älem mekendeuşileri qarañğı boları haq. Meniñ olay deytin sebebim, är wlttıñ tilin, dästürin, mädenietin, tarihın tipten geografiyasınıñ özin suretteytin ol – ädebiet. Men söz etkeli otırğan twlğa kisilik kelbetine kese köldeneñ keletin köleñke bılay twrsın, daq tüsirmegen wlı twlğa.

Bügingi jahandanu däuirinde ädebi twlğalarımızdıñ, keşegi qayratker ağalarımızdıñ azamattığın jalpaq jwrt jaña ğasırda kerek qıları neğaybıl. Biraq aytu parızım. Sebebi ol meniñ Änuarım. Meniñ muzam, qala berdi meniñ pirim.

Änekeñ ekeumizdiñ auılımız Qarlığaş. 1829 jılı sol uaqıttağı aumalı-tökpeli zamanda qos saydıñ etegin jaylay qonıstana bastap auıl atanğan eken desedi. Änekeñniñ äkesi Twrlıbek Älimjanwlı orta jüz işindegi naymannan taraytın «Bolatşı» degen rudan bolğan. Al anası Meñswlu körikti, sımbattı kelgen qıpşaq ruınıñ qızı.

Änuar 1930 jılı bwrınğı Taldıqorğan oblısına qarastı, Andreev audanı, Qarlığaş auılında 12 mamırda düniege kelgen. Änekeñniñ üş jasında anası Meñswlu ayıqpas dertten köz jwmadı. Ras, köp adam aytuı mümkin, Änuar ädebietke qalay keldi, dep. Ol zañdı swraq. Änuardı ädebietke alıp kelgen bala küninde körgen azaptı künderi. Arağa uaqıt salmay jatıp, qos janarı birdey söngen äkesi Twrlıbek ömirden ötedi. Jalğız qalğan jetimge qırğiday şüylikken kisi qarası köbeyedi. Änuar ağa öziniñ balalığın bılayşa eske aladı: «iä, mende balalıq mülde bolmadı dese de boladı. Es bilgeli joqşılıq, jetimdik, qasiret, qayğı basıma töngen qara bwlttay tünerip twrıp aldı»...

Änekeñniñ osı esteliginiñ özinen-aq, onıñ balalığı qalay ötkenin añğaruğa boladı. Balalıq şağına keñinen toqtalsam, Twrlıbek aqsaqal ömirden ötkennen keyin Änekeñniñ azaptı künderi de bastaladı. Auıl savhozınıñ qanday auır jwmısı bolsa, Änuar sonda jwmsalatın. Oğan dälel, Änağañnıñ közin körgen marqwm Jarqınay Qwrmanbaeva anamızdıñ mına bir esteligi. «Men Änuardıñ balalıq şağınıñ tiri kuägerimin. Sol bir künderdiñ esteligin qalayşa wmıtarsıñ. Soğıs jıldarı bwğanası qatpasa da ögiz aydap, qırmanda biday tazalap auır jwmısqa aralasqandardıñ biri Änuar bolatın. Ol may şayqaytın jerge süt tartatın. Bir küni jegip jürgen ögizi ıstıq künde oqıralap eki ayaqtı arbasın ala qaşadı. Mwnı kütpegen Änuar köp balalı otbasılarına, tamağı joqtarğa beriletin eki flyag kök sütti tögip aladı. Sol kezdegi minezi qatañ bastıqtar: «moynıña jazamız ädeyi töktiñ», dep wrsıp äbden silkindirgenin talay märte közimiz kördi. Qorğauşısı, qoldauşısı joq bolğan qayran Änuarğa keyde osınday qorlaularğa da şıdau kerek bolatın»...

Osıdan keyin Änuardıñ basındağı bwlt seyilip äkesiniñ nemere qarındası Temirbolatova Bibiken anamızdıñ qamqorlığına ötedi. Auıldağı bastauış bilim ordasınan tälim alğan Änuar bilimin arı qaray jetildirip joğarı sınıptı internatta oqidı. Osı jerde ayta ketetin tağı bir jäyt, Änuar Älimjanov eş uaqıtta internatta ya bolmasa balalar üyinde tärbielengen emes. Joğarğı mektepti üzdik bitirgen Änekeñniñ Lepsidegi pedagogikalıq uçilişege tüsuine sebepker bolğan birden-bir adam - ol meniñ äkem Kärim Aqşolaqov bolatın. Bwl kezde Änuardıñ qamqorşısı Temirbolatova Bibiken apamız ömirden ötken. Jerles jazuşımız, belgili Beyimbettanuşı ğalım Toqtar Beyisqwlovtıñ «Qaza men aza» romanında bılay degen: «Stalindik qwrbandar bastalğanda bizdiñ öñirimizden qanşama adam ketti deseñizderşi. Solardıñ işinde jwldızı janğan jalğız adam bar. Ol – Kärim Aqşolaqov bolatın. Halıq jauı atanıp erkek kindiktilerdiñ barlığı it jekkenge aydalıp ketken bir otbasına kömek qolın sozıp, qamqorlıq körsetkeni üşin pısıqaylar Aqşolaqovtıñ üstinen domalaq arız jazıp, itjekkenge aydamaq boladı. Altı ayday türmede otırğan Kärim aqsaqal Stalinge özi turalı hat jazadı. Osı hattıñ joğarığa jetuine jäne aqtaluına qoldau bildirip, qorğağan jalğız adam bolsa. Ol – sol kezdegi zañdılıq sauattılığı joğarı adam Temirbolatova Bibiken bolatın.  Jılandı auılında ötken sotta Bibiken Kärim Aqşolaqovtıñ ükimetke adal ekenin däleldep altı sağatqa sozılğan sot otırısında Kärim Aqşolaqovtı tolığımenen aqtap şığıp, onı « Jetkenşek» kolhozına basqarma etip qayta jiberedi»...

Ömiriniñ soñğı sätterinde Bibiken anamız at üstine kisi salıp, Kärim Aqşolaqovtı özine şaqırtadı er minezge bergisiz Bibiken anamız Kärim aqsaqalğa öziniñ nemere inisi Änuardı tapsırıp, qamqorlığına aludı ötinedi. Amanatqa qiyanat jasamağan Aqşolaqov keyin kele Änuardı sol kezdegi Lepsi uezdindegi pedagogikalıq uçileşege oquğa tüsirip, qoldau bildirip, qarjılay kömek beredi. Osı jasağan jaqsılığın Änağañ ärkez esinen şığarğan emes. Ol turalı öziniñ «Kögildir taular» şığarmasında anıq körsete bildi.

Älimjanov at jalın tartıp azamat qatarına qosılıp Almatığa jol tüzeydi. Qalamger qaşanda öziniñ tuğan elin, jerin esinen äste şığarğan emes.

Alaköl audanı äkimi Älibek Äskerbekwlı Jaqanbaevtıñ tikeley qoldauımen jıl sayın audandıq Änuar oquları ötkizilip keledi. Toqsan jıldığına da aylıq, aptalıq jospar jasatıp, audannıñ barlıq eldi-mekenderinde toylaudı tapsırıp otır. oğan qosa mereytoyğa qızu dayındalıp, Qabanbay aulındağı mädeniet üyine jöndeu jwmıstarın jasauğa bilek sıbana kirisip ketti.

Osılayşa, topırağına tartpay tumaytın Änuar ağamızdıñ biılğı jılı torqalı toqsan jıldıq mereytoyına el bolıp, halıq bolıp dayındalıp jatırmız.

Erbol Kärimwlı Aqşolaqov,

Alaköl audanı. 

Abai.kz

3 pikir