Düysenbi, 6 Säuir 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 629. Jazılğandar — 45. Qaytıs bolğandar — 6
Sañlaq 2094 19 pikir 25 Aqpan, 2020 sağat 17:31

Qazaq sportındağı milliardtardıñ esebin kim beredi?

Bizdiñ elde käsipqoy sport klubtarı tek memlekettik byudjetten qarjılandıradı. Ol meyli, futbol bolsın, hokkey, basketbol nemese velosport bolsın, bäri byudjet qarjısınıñ büyirin sorıp kün körude. Bwl klubtardı qarjılandıru üşin jılına milliardtağan aqşa qajet.

Ekonomikası şağın, halqı qoñır qalta kün keşetin Qazaqstan şeteldik sportşılarğa jalaqı töleude älemde üzdik 20-30 eldiñ qatarında. Sport klubtarına jıl sayın qıruar qarjı bölinip jatqanımen, qarjığa say nätije talap etip jatqan eşkim joq. Bwl klubtar el aldında, memleket aldında esep te bermeydi. Şeteldik sportşılardı qanşağa satıp alğanın, qanşa qarjı tölep jatqanın qwpiya wstaydı. Halıq öz qaltasınan şıqqan aqşanıñ qay qwrdımğa ketip jatqanın bilmey dal bolıp jür.

El sportındağı esepsiz şığındar jaylı biz de ünemi jazıp jürmiz. Bwğan deyin Şımkenttegi stadiondı qayta jöndeuge 44 mln euro (18,5 mlrd teñge) jwmsalatının jazğan edik. Al Qostanaydağı şağın jabıq alañ - «Tobıl-Arenanı» saluğa 4,5 mlrd ketti.

Bwlardı aytpağanda, futboldan prem'er-ligada baq sınaytın 12 komandağa el byudjetinen jıl sayın 30-40 milliard teñge bölinedi. 2018 jılı däl osı futbolşılarğa jalaqı töleuge 80 mln euro (33,5 mlrd teñge) jwmsalğan körinedi. Al elordalıq «Barıs» hokkey klubına 2019 jılı 3,6 mlrd teñge jwmsalğan. Äri bwl sandar jıl sayın qaytalanıp otıradı...

2019 jılı elordalıq «Astana» futbol klubınıñ jıldıq byudjeti 9 milliard 800 million teñge boldı. Bwl mälimetti «Astana» komandasınıñ bas direktorı Mihail Gurman bir swhbatında aytqan bolatın. Äytpese, qazınadan milliardtardı alıp otırğan qazaqstandıq komandalar naqtı byudjetin aşıq jariyalamaydı.

Keşe Mäjilis deputatı, «Aq jol» partiyasınıñ törağası  Azat Peruaşev äkimderge käsipqoy sport jäne futbol klubtarın byudjet qarajatınan qarjılandıruğa tıyım saludı wsındı.

- Biz zañdı türde äkimderge käsipqoy sporttı byudjet qarajatınan qarjılandıruğa tıyım salu kerek dep sanaymız. Jeter endi. Öñirlerdegi qarajattıñ 80 payızı futbolşılarğa jwmsalıp jatır. Qaşanğa deyin osılay boladı? Men bir mısal keltireyin, tayauda bir sportşınıñ klubı 5 million euroğa kelisimşartqa otırdı. Biz Qazaqstanda sporttı tamıtuğa 229 million teñge jwmsasaq, mwnda bir futbolşınıñ özine 2 milliard teñgedey jwmsalıp otır.

Balalar-jasöspirim futbolın qarjılandırayıq. Stadiondardı, infraqwrılımdı qarjılandırayıq. Biraq mınaday bir özine 5 million euro jwmsalatın futbolşılardı emes, - dedi deputat.

Biz bügin deputat Azat Peruaşevtıñ özine habarlasıp, joğarda atalğan mälimdemesi jaylı swrağan edik.

Bizdiñ futbolşılar memleket qaltasına qarap otır

Kartinki po zaprosu "azat peruaşev"

Azat Peruaşev, Mäjilis deputatı, «Aq jol» partiyasınıñ törağası:

- Käsipqoy sport, sonıñ işinde käsipqoy futbol – bwl biznes! Al oğan memlekettik byudjetten qıruar qarjı bölip, asırauımız – bizdiñ bastı kemşiligimiz. Älemniñ kez kelgen memleketin alıp qarañızşı, käsipqoy sport äueli körsetilimderden (tranclyaciya), jarnamalardan, qala berdi demeuşilerden qarjılandırıladı. Tabıs ta sol arqılı keledi. Sportşılardıñ jalaqısı da sonıñ işinde.

Al bizde şe? Bizde jañağı futbolşılar memleketiñ qaltasına qarap otır. Al endi sol bölinip jatqan milliondardıñ 60-80 payızı futbolşılardıñ jalaqısına jwmsaladı eken. Byudjettiñ aqşası - ol birinşiden, salıq töleuşilerdiñ aqşası. Bizdikiler bolsa, Ronaldonıñ aylığın swraydı. Maqwl, endeşe sol Ronaldo sekildi oyın deñgeyin körsetsin. Narıq bar. Bäsekelistik bar. Özderi sonşalıq aqşanı aqtaytındarın däleldesin.

Bir sportşınıñ jalaqısı – 10 sport alañınıñ esebinen tölenip otır

Ötkende BAQ-ta jariya boldı. Bir futbolşınıñ jalaqısı 1,5-5 million euronı qwraydı eken. Bwl somağa 10 şağın sport alañın saluğa boladı. Demek, bir futbolşınıñ jlaqısı – onşaqtı sport alañşasınıñ qwnımen para-par. Demek, bir futbolşınıñ jalaqısı – 10 balanıñ esebinen tölenip otır degen söz.

Osı dwrıs pa? Dap-darday jigitterdi memleket esebinen asıraudıñ qanşalıq qajeti bar? Eger byudjet esebinen qarjılandırudı şekteytin bolsaq, elde bar bolsa 2-3 klub qana qaladı. Esesine, ünemdelgen aqşağa tegin sport üyirmelerin, sport keşenderin saluğa boladı.

Memleket birinşi kezekte, balalarğa arnalğan sport alañşaların saluğa, sport üyirmelerin aşuğa,  bwqaralıq sporttı damıtudı qoldauğa müddedi. Şın mäninde, sonday sportzaldarğa mwqtaj qanşama jasöspirimder bar. Qanşa auılğa sport keşenderi kerek?.. Mine osığan nazar audarğan jön.

Özbekstan qwrlı joqpız ba?

Osıdan 6 jıl bwrın Elbası Nwrswltan Nazarbaev öz sabağınan bölek, qosımşa sport üyirmelerin jürgizetin mekteptiñ deneşınıqtıru päniniñ mwğalimderine üsteme aqı töleu turalı bastama köterdi. Bwl äbden kerek bastama edi. Ülken sportıñızdıñ özi sol mektepten bastaladı. Keleşek Olimpiada çempiondarınıñ özi alğaşqı qadamın mektep janındağı üyirmelerden bastaydı. Biz osı mäseleni Parlamentte birneşe märte köterdik. Şataspasam, tört ret-au... Alayda Ükimettiñ mwğalimderge qosımşa üsteme aqı töleuge qarjısı joq bolıp şıqtı. Al mekteptegi jastardı qoldaytın qarajat tappay otırğan sol kezde, jañağı futbol klubtarına milliardtağan aqşa bölinip jattı.

Nemese mümkindigi şekteuli azamattardı alıp qarayıqşı... Onday azamattar üşin sportpen aynalısu – küş berip, jigerlendiretini belgili. Mine, sol azamattarğa sport keşenderi, arnayı ortalıqtar kerek. Qazirgi tañda, onday ortalıqtardı äri ketse 2-3 käsipker aşqan şığar... Al Ükimettiñ tağı da aqşası joq. Sondıqtan bolar, mınau soñğı ötken paraolimpiadada bizdiñ sportşılarımız bar bolğanı 2 medal' jeñdi. Al bizdiñ körşilerimiz, özbekter otız medal' wttı. Onıñ 8-i altın. Bwl degeniñiz ne? Bwl özbek biligi özderiniñ mümkindigi şekteuli sportşılarına layıq jağday jasay alıp, biz jasay almay otırmız degen söz be?

Sporttı qoldauşı käsipkerlerdi memleket ıntalandıruı kerek

Maqwl, futboldı birjola jauıp tastay almaydı ekenbiz. Endi ne isteu kerek? Endeşe tek käsibi klubtardı damıtayıq. Demeuşilerdi, jarnama beruşilerdi qızıqtıratın klubtardı qoldayıq. Al olardı byudjettiñ milliondarımen asıraudı men qoldamaymın.

Eger futbol klubı bäsekege qabiletti, narıq talabına say jwmıs jasay alsa, milliondarın taba bersin. Biz özin-özi asırap otırğan, oğan qosa joğarı däreje körsetken sportşılarmen maqtanamız. Olardıñ jetistigine quanamız, ärine.

Jäne bir fakt. Byudjet asırap otırğan klubtarmen salıstırıp aytsaq, jeke käsipkerler qarjılandırıp otırğan klubtarda tärtip te, deñgey de bar. Sondıqtan, onday klubtardı jeke käsipkerler qarjılandıruı kerek. Al ol üşin äueli käsipkerlerdi ıntalandıru qajet. Mısalı, Qıtayda demeuşilik etuşi kompaniyanı salıqtan bosatadı eken. Bizge nege osı täjirbieni özimizge ikemdep engizbeske?

Norvegiyanıñ mısalı

Al bası-közi joq bölinip jatqan qarajat – qazaq futbolına, futbol tügili jalpı sportına kesirin tigizbese, paydasın äkelmeydi. Norvegiyanı alıp qarañızşı...Ol da mwnaylı memleket. Onıñ da qarjılıq äleueti jetkilikti. Al futbolı asa bir jetistikke jetip jatqanı şamalı. Biraq, olar ol üşin qısılıp-qımtırınaydı. Şeteldiñ ekinşi-üşinşi deñgeyli futbolşılarına mwnaydıñ dollarların üyip-tögip bermeydi. Kerisinşe, bwqaralıq sporttı damıtudı bastı josparğa şığarıp otır. Ol – şañğı. Norvegter şañğı sportınan älemde aldıñğı qatarda. Öytkeni, ol jaqta sporttıñ bwl türi jalpıhalıqtıq masştapta qoldanısqa ie. Bizge de solardan ülgi alu kerek.

Quanış Qappas

Abai.kz

19 pikir