Senbi, 6 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 12312. Jazılğandar — 6903. Qaytıs bolğandar — 52
Bizdiñ şeneunik 5374 27 pikir 3 Naurız, 2020 sağat 14:09

Spikerdiñ «sälihalı» sözderi saylaudıñ sayasi anonsı emes pe?

Senat spikeri Dariğa Nazarbaeva eldi «esinen tandıratın» mälimdemeler jasaudan jalıqqan emes. Bilik minberindegi ärtürli qızmetterde jürgende aytqan keybir «kösemsözderi» köptiñ köñilin küpti etkeni ötirik emes. Dese de Dariğa Nwrswltanqızınıñ senat törağalığına kelgeli söyleu mäneri säl özgergen sekildi. 

Äsirese, jaña jıldıñ tabaldırığın attağalı beri senat spikeriniñ jarqın sözderi bas taqırıptan tüspeytin boldı. Birde zat bağasınıñ qımbattığın aytıp aşulansa, birde halıqtıñ jağdayı tömen ekenin aytıp aşınadı. Endi birde «jerimizdi eşkimge bermeymiz» dep wran tastasa, tağı birde tipti Qazaqstan özi wytqı bolıp qwrısqan EAEO-nı sınap tastaydı.

Auzın aşsa jüregi körinetin halıqşıl sayasatkerge aynalıp şığa kelgen spikerge tañğalmağan adam az şığar. Endi Dariğa hanımnıñ jaña ülgidegi mälimdemelerine kezek bereyik.

«Sapasız zañdar memleket biliginiñ bedelin tüsiredi»

Dariğa Nazarbaeva Parlament palatalarında zañ jobalarınıñ qaralu kestesi boyınşa ötkizgen keñesi kezinde osınday oy ayttı.

«Bizdiñ bastı mindetimizdi orındauğa – sapalı zañdardı qabıldauğa kedergi keltiretin jüyedegi aqaulardı bilu üşin barlıq taraptardı tıñdau kerek.

Senatorlar zañ jobasın Mäjiliske eşqaşan negizsiz qaytarğan emes äri qaytarudı wsınbaydı da. Senatorlardıñ tüzetuler engizui men zañ jobaların Mäjiliske qaytarudı jwmıs babındağı ister procesi retinde qalıptı qarau kerek. Bizdiñ barlıq wsınıstarımız sayıp kelgende zañ jobalarınıñ sapasın arttıruğa bağıttalğan. Sapasız zañdar memleket biliginiñ bedelin tüsiredi».

«Azıq-tülik önimderi qoljetimdi boluı kerek»

Dariğa Nazarbaeva memlekettik organdar ökilderiniñ jäne auıl şaruaşılığı önimderin öndiruşilerdiñ qatısuımen ötken et öndirisi salasınıñ qazirgi jağdayına arnalğan kezdesude osılay dedi.

«Qazir biz halıq tamağınıñ toq boluın, negizgi azıq-tüliktiñ qoljetimdi boluın oylastıruımız kerek. Bwl bizdiñ bastı mindetimiz. Auıl şaruaşılığınıñ aldında sala retinde basımdıqtar bar. Qazaqstandıqtar turalı wmıtpayıq. Olardıñ dastarqanında qoljetimdi dämdi et boluı kerek. Aldımen azıq-tülik qauipsizdigin oylau kerek. Öz elimizdiñ toqşılıqta boluı mañızdı».

«Bizde et bar, biraq ol narıqta nege qımbat?»

Däl osı jinalısta spiker hanım elimizdegi et bağasınıñ tım qımbat ekenine narazılığın jetkizdi.

«Bizge tek kölemmen ğana emes, sapamen de, bağasımen de aluımız kerek. Et dämdi, sapalı jäne bağası qoljetimdi boluı tiis. Bügin bizdiñ qolımızda ne bar? Et bağası öte tez ösedi. Bizde et bar, biraq bizdiñ narıqta nege qımbat? Onıñ üstine, bizdiñ elimiz ben halqımız etti bağdarğa aladı. Mañızdılığı jağınan nannan keyin ekinşi önim – et».

«Memleket sapağa jauap bere almay otır»

Dariğa Nazarbaeva elektr energetikası salasınıñ jwmısı men halıqtı elektrmen üzdiksiz qamtamasız etu mäseleleri boyınşa ötken kezdesu barısında elektr jarığınıñ öşip qalatının sınadı.

«Qalanıñ bir böligi elektr jarığınsız qaldı, onıñ sebebin bilu äri tüsinu üşin memlekettik uäkiletti organdardı tıñdağımız keledi. Sol jağalaudıñ kommunikaciyaları men infraqwrılımı jaqında salınğan, olardı könerdi nemese apattı jağdayda dep aytuğa bolmaydı.

Qanday mäselelerdi qarastırsaq ta, baqılaudıñ joqtığı problemasına wdayı tap bolamız, tiisinşe memleket sapağa jauap bere almay otır.

Baqılau joq, käsiporın zañ men normativtik-qwqıqtıq aktilerdi adal orındauı üşin monitoring jasau kerek. Retteu qwramı da joq. Şığındar bärimizdiñ qaltamızdan tölenedi, esep-şot kelgen kezde oylanbastan töley salamız».

«Capasız qwrılıs adam ömirine äser etetinin de wmıtpañızdar»

Dariğa hanım Senatta ötken Qızılorda oblısınıñ künderi kezinde oblısta salınğalı jatqan äuejaydıñ sapasına nazar audaru kerek ekenin eskertti.

«Bärimiz de Qızılorda qalasında jaña äuejay salu ideyasın qoldaymız. Tek jobağa mwqiyat qarauımız kerek. Smetalıq qwjattarın dwrıstap qarap, saraptama jürgizu qajet. Sol kezde swraqtar tuındamaydı. Sosın ünemdeymiz, sapasız zattarğa wrınıp qalmañızdar. Eñ dwrısı, bir ret sapalı türde qımbatqa salıp, wzaq paydalanğan tiimdi boladı-au. Äytpese, arzannıñ qwnı tatımas. Kelesi jılı qayta jöndeu jwmıstarın jasap jürmeñizder. Bwl jerde sapasız qwrılıs adam ömirine äser etetinin de wmıtpañızdar».

«Qazaqstan biznesi EAEO ayasındağı saudada negizsiz şekteulerge tap boluda»

Bwl sözdi Dariğa Nazarbaeva Euraziya ekonomikalıq komissiya Alqasınıñ törağası Mihail Myasnikoviçpen kezdesu kezinde ayttı. Kezdesu barısında qazaqstandıq biznes tap bolatın kedergiler talqılandı. Sonımen qatar, Qazaqstan tauarlarınıñ Resey narığına qol jetkizudegi kedergiler, qazaqstandıq birqatar tauar önimderi tranzitine tıyım nemese şekteu qoyu jaylı da aytıldı.

«Atqarılğan jwmıstarğa qaramastan, kedergiler men tosqauıldar azayğan joq, qayta köbeye tüsude. Büginde kelisilgen kedergiler tizilimi 66 tarmaqtan twradı. Kezinde bwl tizilim 60-tan bastalatın. Bwl körsetkişti azaytudıñ ornına, biz jıl sanap jaña kedergiler jasap nemese bwrınğılardı joya almay, sanın köbeytip otırmız.

Odaqtıq memleketterdiñ is-qimılı boyınşa bwl şekarada halıqaralıq tekseru beketiniñ bolmauına baylanıstı şekaradan tek Resey jäne Belarus' eliniñ azamattarı ğana öte aladı. Bügingi küni qazaqstandıq jürgizuşilerge şekaradan ötuge uaqıtşa rwqsat bar, degenmen onıñ özi rettelmegen türde».

«Soñğı on jılda auıl şaruaşılığı toqırauğa wşıradı»

Agroönerkäsip keşenin damıtu mäseleleri turalı parlamenttik tıñdauda senat spikeri osılay dep mälimdedi. Onıñ aytuınşa, jüyesiz reformalar kezinde auıl şaruaşılığınıñ JİÖ ülesi on jıl işinde 5 procentten aspağan, al keyingi jıldarı twraqtı türde tömendep baradı. Soñğı on jılda auıl şaruaşılığı toqırauğa wşırap otır.

«Agrarlıq sektordı twraqtı türde jüyesiz reformalau jıldarı auıl şaruaşılığın dağdarısqa, öndiristiñ kürt qwldırauına, öndiruşiler tabısınıñ tömendeuine, auılşaruaşılığı önimderiniñ, şikizat pen azıq-tülik bağasınıñ köteriluine jäne basqa da keleñsiz jağdaylarğa alıp keldi.

Auıl twrğındarınıñ sanı azayıp, birtindep bütin eldimekender joyılıp ketip jatır.

Köbine kesteler men sandardıñ artında adamdardıñ naqtı problemaları twrğanın köre bermeymiz. Biz salanıñ äleumettik ölşemine nazar audaruımız kerek. Auıldıñ twrmıs saltı men ömir filosofiyası qaladağı ömirden müldem özgeşe. Statistika komitetiniñ mälimetteri boyınşa, osı jıldıñ 1 qañtarında ekonomika salasındağı eñ tömengi jalaqı auıl şaruaşılığında bolğan».

«Twrğındardıñ jağdayı jaqsı emes ekenin aytıp eşkimdi tañğaldıra almaymız»

Joğarı palatada auıl şarauaşılığı salasındağı problemalardı söz etken senat spikeri osılay dedi.

«Bügin biz sizdermen ärbir qazaqstandıqtı alañdatatın – auıl taqırıbın, bizdiñ jer resurstarımızdı damıtu mäselelerin talqılauğa jinalıp otırmız. Bizder üşin auıl neni bildiredi? Qazaqtıñ tüp tamırı auılda jatır. Auıl otanşıldıqtıñ qaynar közi jäne bayırğı dästürlerdiñ bwlağı.

Sondıqtan auıldı damıtu mäseleleri ärqaysımızğa öte jaqın jäne tüsinikti. Bwl auıldıq jerlerde twratın 42 payız qazaqstandıqtarğa ğana emes, barşa Qazaqstan halqına qatıstı ülken mäsele. Bügingi tañda jalpı tabıstıñ ösuine qaramastan, auıl twrğındarınıñ jağdayı jaqsı emes ekenin bildirip, eşkimdi tañğaldıra almaymız».

«Jerimizdi eşkimge bermeymiz»

Senat spikeri eldegi auıl şaruaşılığın basqaru jüyesin qayta qarau qajet dep esepteytinin mälimdedi.

«Diplommen auılğa» bağdarlamaların qarjılandırıp, twrğın üyler saludıñ ne qajeti bar? Eger onda ne eşqanday jwmıs bolmasa. Bwl bağdarlamalar jwmıs bar öñirlerge arnaluı kerek. Äytpese, eşqanday mamandarımız barmaytın öñirlerde twrğın üy salıp, keyin onımen ne isterimizdi bilmey, basımızdı qatıramız.

Qwrmetti äriptester! Qazaqstannıñ agrarlıq sayasatınıñ bastı tapsırması - elimizdiñ twrğındarın 80 payızğa azıq-tülikpen qamtu. Bwl işki narıqtı rettep, zamanaui talaptar men standarttarğa jauap bere alatın sapalı önimderdi şığaru degendi bildiredi. () Barlıq şeşimdi oylanıp qabıldau kerek. Qazaqstan - bizdiñ jerimizi. Biz wrpağımız üşin, balalarımız üşin jauaptımız, mwnı barlığımız jaqsı tüsinemiz. Bizdiñ sırtta jaularımız joq. Tuğan jerimizdi eşkimge bermeymiz. Eşqanday körşilerden de bizge qauip joq. Bizdiñ bastı jauımız - jauapcızdıq, biliksizdik».

Bwl senat törağasınıñ aqpan ayında türli jinalıstar men kezdesulerde söylegen sözderi. Biz öz nazarımızğa ilikkenderin ğana jazdıq. Negizi halıqtıñ qızmetkeri - şendilerdiñ halıqtıñ sözin söylegeni tañğalatın dünie emes. Biraq bizdiñ elde bäri mümkin. Bilik basındağılardıñ bir auız jaqsı sözin estudiñ özi zor quanış. Äytpese, şendilerdiñ adamnıñ aqılına sıymaytın mälimdemelerinen şarşağalı qaşan...

Endi özimiz söz etip otırğan senat spikeri Dariğa Nazarbaevanıñ erterekte aytqan sözderin bir şolıp şığayıq.

«Orıs tilin wmıtpay, qıtay tilin üyreniñder»

Eldiñ jay-küyin jaqsartudıñ jalğız jolı şetelge jaltaqtau dep biletin Dariğa hanım bwl sözdi Almatı qalasınıñ belsendi jastarımen kezdesude aytqan. 2018 jıl.

«Qıtay tilin oqıñdar. Men mwnı qadap aytamın. Wltşıl patriottar meni osı pikirim üşin sögip jatadı. Biraq, bolaşaq sonda dep oylaymın. Qıtay narığınıñ mümkindigi şeksiz. Halqınıñ sanın aytsañızşı. Qanday is bastamañız, milliarder bolıp şığa kelesiz.

Orıs tilin wmıtuğa bolmaydı. Biz ortaq ekonomikalıq, kedendik aymaqtamız. Şekara arqılı da eş kedergisiz ötuge boladı. Bwl - ülken artıqşılıq, sondıqtan onı paydalana biluimiz kerek. Kez kelgen isti qolğa alğanda osı narıqtardağı swranıs turalı oylanu kerek. Odan bölek, bwl - beybitşilikti saqtaudıñ eñ jaqsı täsili».

Dariğa Nwrswltanqızınıñ bwdan özge de qoğam talqısına tüsken sözderi bar.

«Jastardı äskerge köptep şaqırtudı wsınamın»

Bwl Dariğa Nazarbaevanıñ senatorlıq qızmetke tağayındala sala aytqan sözi. 2016 jıl.

«Mektep bitirgen jastar arasında kolledjge de, joğarı oqu orındarına da tüspeytinder köp. Olar jwmıssız qaladı. Osı twrğıda statistikalıq mälimetter öte naşar. Jıl sayın mektep bitirgen 24 mıñğa tarta tülek elimizdiñ ne ekonomikalıq, ne äleumettik keñistigine ene almauda. Men kelisimşart boyınşa qızmet atqarıp jürgen äskerilerdi qısqartıp, jedel äskeri qızmetke qabıldanatındardıñ sanın köbeytudi kötergim keledi. Jastar äskerde mindetin atqaruğa mümkindik beru kerek. Jaña mamandıqtardı meñgerip alar edi. Kelisimşarttağılar bizde öte köp. Auıl jastarı üşin bwl äleumettik lift boladı».

«Bolaşaqta bizge qıtay tilin üyrenuge tura keledi»

Bwl Dariğa hanımnıñ prem'er-ministrdiñ orınbasarı qızmetin atqarğan jılı aytqanı. 2016 jıl.

«Biz kem degende üş tildi biluimiz kerek, öytkeni tayau bolaşaqta bärimizge qıtay tilin üyrenuge tura keledi. Oñtüstikte ornalasqan wlı körşimiz - bizdiñ tağdırımız, Qıtay zor qarqınmen damıp keledi. Qıtay - bizdiñ dosımız, bizdiñ sauda seriktesimiz jäne elimizdiñ ekonomikasındağı eñ iri investor. Demek, erteñgi küni bizdiñ balalarımız önerkäsip nemese auıl şaruaşılığı salalarındağı sol zauıttarda swranısqa ie boladı».

«Köp bilgiñ keledi, oqığıñ keledi, al oğan uaqıt joq»

Bwl Dariğa Nwrswltanqızınıñ 2016 jılğı swhbatında aytqanı.

«Men til biliminiñ adamğa berer paydası mol dep sanaymın. Qayda barsañ da, basqa tildi estip, aytqandarın wqqanğa ne jetsin. Men tuğan tilimnen özge, orıs, ağılşın jäne ital'yan tilin bilemin. Sonday-aq, nemis tilin ortaşa deñgeyde bilemin, barlığın tüsinemin, nemis tilinde fil'mder köremin, tek täjiribe jetispeydi. Kezinde ata-anam «uaqıttı bosqa ötkizbey, oqi ber, keyin uaqıtıñ bolmaydı» degen edi. Men aytqandarın qazir tüsindim. Olar, ärine, dwrıs aytqan. Şınımen de qazir köp bilgiñ keledi, oqığıñ keledi, al oğan uaqıt joq».

«Elbası – eñ ülken qwrmetke layıq adam»

Bwl Dariğa Nazarbaevanıñ Almatıdağı Furmanov köşesine eks-prezidenttiñ esimin beru turalı bastamağa qatıstı aytqan pikiri. 2017 jıl.

«Men bwl jañalıqtı jaña ğana estidim. "Tömennen" wsınılğan bastama bolsa kerek. Türli sebepter boyınşa bwl swraqqa mağan ob'ektivti jauap beru qiın. Biraq elimizdiñ azamatı retinde, 25 jıldağı jetistikterimizdi maqtan twtatın azamat retinde bwl şeşimdi dwrıs dep esepteymin. Bügingi beybit, tınış ömirimiz üşin bizdiñ köşbasşımız ülken qwrmetke layıq».

«Är äkimniñ tikwşağı boluı tiis»

Bwl «Evrokopter Kazahstan injiniring» JŞS zauıtına barğan saparında söylegen sözi. 2017 jıl.

«Qazir biz mine Eurocopter öndirisinde qonaqtamız. Arı qaray da onıñ damuın körsetu kerek. Sebebi, qazaqstandıqtar osı tikwşaqtardıñ qanşalıqtı paydalı ekendiginen tolıq qandı mälimetti habardar emes boluı mümkin. Sanitarlıq aviaciya damuı tiis. Är äkimniñ osınday tikwşağı boluı tiis, äsirese, auılşaruaşılıq qojalıqpen aynalısatındar üşin. 500 şaqırım jerdi kölikpen aralap şığu öte qiın. Al tikwşaqpen eki-üş sağat wşıp, barlığın köruge boladı». 

«Qwdayğa şükir, orıs tilin eşkim alıp tastağan joq»

Bwl ükimette ayaqastınan memlekettik tilde söyleu nauqanı bastalıp (uaqıtşa), senatta Narine Mikaelyandardıñ özi til sındırıp qazaqşa söylep jatqan kezde, Dariğa hanımnıñ jurnalisterge bergen jauabı. 2018 jıl.

«Qwdayğa şükir, orıs tilin eşkim alıp tastağan joq. Men özime ıñğaylı tilde söyledim. Prezidenttiñ tapsırmasın bärimiz de orındauğa tırısamız. Orıs tildi eşkim äli joyğan joq. Qwdayğa şükir, onday bolmaytın da şığar. Biraq biz basqa da azamattardı sıylauımız kerek. Sondıqtan bwl mäselede şekten şığuğa bolmaydı. Wltaralıq kelisim men dostıqqa eşkim şekteu qoyğan joq. El aumağındağı jäne memlekettik organdardağı tilder Konstituciyamen bekitilgen».

«Cifrlandıru trol'der men feykterge jol aştı»

Bwl Dariğa Nwrswltanqızınıñ Almatıda ötken Euraziyalıq media forumda söylegen sözi. 2018 jıl.

«Aşıq internet alañı tek qana talanttı jurnalisterge ğana esik aşqan joq. Sonımen qatar, aqparattıq soğıstıñ közge körinbeytin sarbazdarına da jol aştı. Feyktermen trol'der  jalğan aqparat şığarıp, qoğamdıq pikirge ıqpal ete bastadı. Olardıñ qasında tabloidtar abıroylı bolıp otır. Ğalamtordıñ qarqındı damuı, äleumettik jelilerdiñ ömirdiñ ajıramas böligine aynalğanı älemdi tübegeyli özgertti. Devaystar men gadjetter qoljetimdi. Bwl kez kelgen adamnıñ mediproceske qatısuına kepildik berip otır. Blogerler men jelilik avtorlar bedeldi jurnalistermen bäsekege tüsip jatır. Sonıñ kesirinen iri basılımdar tiraj joğaltuda».

Bizdiñ wzın-sonar tizimdi oqıp otırğan oqırman senat spikeriniñ söyleu mänerinde ülken özgeris orın alğanın oñay bayqaydı. Ärine, Dariğa hanım bwrın da täuir sözder aytqan. Tek soñğı bir ayda ğana dwrıs söylep jür desek ädiletsizdik bolar. Biraq mınaday jii äri köñilge qonımdı bolmağan.

Endigi mäsele, spiker Nazarbaevanı halıqşıl oylarğa ne jeteledi?! Aqıl kirdi deytindey memqızmetke keşe kelgen adam emes, zeynet jasına tayağan saqa sayasatker. Endeşe, spikerdiñ sälihalı sözderi saylau dodasınıñ tayap qalğanın añğartpay ma? Talqılayıq...

Quanış Qappas

Abai.kz

27 pikir