Särsenbi, 27 Mamır 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 9304. Jazılğandar — 4746. Qaytıs bolğandar — 37
Arılu 2087 14 pikir 14 Naurız, 2020 sağat 14:26

Qol bermey amandasu jañalıq emes, elimizdiñ ejelgi mädenieti

Amansızdar ma? Armısızdar! Mal jan aman ba? Asalaumağaleykum! Qalaysıñdar?

Mine, osınıñ bäri qazaqtıñ keşegi, bügingi amandasuı.

Jalpı bizdiñ babalarımız wlı mädeniettiñ iesi jäne qaynar közi bolğanı aqiqat. O basta babalarımız bügingidey erkegi de, äyeli de qol alısıp amandaspaytın, şolpıldatıp süyispeytin. Erleri sol qolın oñ keudesine qoyıp qwrmet körsetken, amandasqan. Bügingi gimn oynalğan kezde sol qolın oñ jaq keudege qoyıp qwrmet körsetu osı dästürmen sabaqtasıp jatır. Bwlay amandasudıñ birneşe mäni bar. Eñ aldımen, gigiena. Düniedegi neşe türli parazitter men bakteriyalar, virustar qoldan nemese ekinşi adammen tım jaqın kontaktige tüsu (süyisip amandasu) arqılı jwğatının olar jaqsı bilgen. Er azamattar, balalar äyelder bir birimen keudege qol qoyıp amandassa, kelinderdiñ sälem saluı da osı dästürmen kirigip jatır.
Mınau wşı - qiırsız dalada qazaq oba, şeşek, tağı da basqa indetterdi talay bastan keşip, osınday dästürge jügingen bolar, kim bilsin. Al qol alıp amandasu 9 -şı ğasırdan keyin keldi degen derek bar. Bwl bizge özge mädenietpen kelgeni anıq.

Wrı tüspese qorasın qımtamaytını siyaqtı är närsege bir sebep boladı.
Mınau älemdi dürliktirip jatqan indet elge de keldi degeli bayqaymın, adamdar bir- birine ürke, seziktene qaraytın boldı. Qol alıp amandaspauğa tırısatını, etene jaqındaudan (kontakt) qorqatını bayqaladı. Mınanday kezeñde bwl dwrıs ta. Sondıqtan jalpı osı kezeñde, jalpı bolaşaqta ejelgidey qalımızdı keudege qoyıp amandasıp, qwrmet körsetudi qayta tirilkenimiz, öziñiz qol bermey - aq, eger kim de kim qolıñızdı almasa renjimegenimiz dwrıs şığar. Bwlay amandasu türki halıqtarında äli saqtalğan, tez siñisedi. Qoldarın keudege qoymasa da japon, korey, qıtay, tağı da basqa Aziya halıqtarı bas iip, kontaktige tüspey amandasadı. Tipti, patşalıq Resey oficerleriniñ basın säl iip "çest' imeyu" dep amandasuı qazaqtıñ "Armısız" deytin saltınan alınğanı körinip twr emes pe? Al Brejnevten qalğan süyisip amandasudan mülde bas tartu kerek. Äsirese äyelder qauımı.

Qol bermey amandasu jañalıq emes. Elimizdiñ ejelgi mädenieti.
Ärine, bwl jwqpalı dert keledi, ketedi. Az kündik saqtıq, sabır kerek kezeñ. Qazirgi medecinanıñ damığan zamanında onday indettiñ tım qarqın aluı da mümkin emes. Desek te osınday qaterden sabaq alıp babalarımızdıñ ejelgi saltınıñ bireuin bolsa da qaytarıp alsaq, wltqa keler eş ziyan bolmas edi. Amandasudıñ bwl türi tän tazalığın saqtaudıñ bastauı. Al qolıñdı keudege qoyıp twrıp " Armısıñ!?" dep amandasu ar tazalığına aparar jol bolar edi. Kün sayın "Armısıñ?" yağni "arıñ taza ma?" dep swrap jatsa bügingidey köp adamnıñ arı bılğanbas pa edi. Bwl endi bölek äñgime. Odan da tazalaytın bir zaual keler...

Osı sätten bastap "Armısıñ!?" dep amandasıñız. Jası kişiñiz "Armısız!?" dep, jası ülkeniñiz "Bar bol qarağım!" dep sälem qaytarıñız. Sol qolıñızdı oñ keudege qoyıp qwrmet körsetiñiz. Öz ata saltıñızdı qoldañız. Qajet bolsa bwnı däl osı kezeñge asa qajetti çelendj dep qabıldañız. Mümkin bwl qazaqşa amandasu älemge tez taralıp ketui de mümkin ğoy, internettiñ zamanında.

Wlttıñ ötkenin qaytaru, öşkenin jağu degen osınday wsaq- tüyek siyaqtı köringenimen saltımen siñisti bolğan qajetti dästürlerdi qaytarudan twradı. Bar bolıñızdar!

Ädilbek Qaba

Abai.kz

14 pikir